Ortaokul 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Ders Kitabındaki Etkinliklerin Tarih Okuryazarlığı Çerçevesinde İncelenmesi

Öz

Ders kitapları, tüm dünyada yaygın olarak kullanılan, elektronik gelişmelere rağmen öğrenci ve öğretmenlerin vazgeçilmez bir rehberidir. Bu kitaplar, öğrenmeyi kolaylaştırmakta, öğrencilerin dil, zihinsel ve sosyal becerilerini geliştirmekte, eğitimin niteliğini artırmaktadır. Bu becerilerin başında ise okuryazarlık becerileri gelmektedir. Bu bağlamda okuryazarlık türlerinden biri olan tarih okuryazarlığı tarihsel kanıtlarla okumak, akıl yürütmek, yazmak ve öğrenmek için gerekli becerilere sahip olmak şeklinde tanımlanmaktadır. Çalışmanın amacı 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabındaki etkinlikleri Maposa ve Wasserman’ın tarih okuryazarlığı ve tarih okuryazarlığının alt unsurlarına göre incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, ders kitaplarında yer verilen etkinlikler tarih okuryazarlığı becerisine uygun olarak hazırlanmış mıdır? sorusu araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Araştırmada nitel yaklaşımlardan biri olan doküman inceleme deseni ile içerik analizi kullanılmıştır. Bu kapsamda Dersdestek ve MEB yayınevine ait 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitapları içerisinde yer alan etkinlikler incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda 8. Sınıf İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitaplarında tarih okuryazarlığının; tarihsel içerik bilgisi, kavramsal anlama, tarihsel yöntem, tarihsel bilinç, tarihsel dil boyutu ile ilgili çalışmaların yer aldığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ders Kitabı
• T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük
• Tarih Okuryazarlığı
• Etkinlik

An Analysis of the Activities in the 8th-Grade Middle School Textbook on the History of the Turkish Revolution and Kemalism within the Framework of Historical Literacy

Öz

Textbooks, widely used throughout the world, remain an indispensable guide for students and teachers despite electronic advancements. These books facilitate learning, develop students' language, cognitive, and social skills, and improve the quality of education. Among these skills, literacy skills are paramount. In this context, historical literacy, one type of literacy, is defined as possessing the necessary skills to read, reason, write, and learn using historical evidence. The aim of this study is to examine the activities in the 8th Grade Turkish Republic Revolution History and Atatürkism textbook according to Maposa and Wasserman's definition of historical literacy and its sub-elements. To this end, the question of whether the activities included in the textbooks are prepared in accordance with historical literacy skills constitutes the problem of the research. The research utilized a document analysis design, a qualitative approach, and content analysis. In this context, the activities included in the 8th Grade Turkish Republic Revolution History and Atatürkism textbooks published by Dersdestek and the Ministry of National Education were examined. The research concluded that the 8th grade Revolution History and Atatürkism textbooks include studies on historical literacy in terms of historical content knowledge, conceptual understanding, historical methodology, historical awareness, and historical language.

Anahtar Kelimeler

• Textbook
• Turkish Republic Revolution History and Atatürkism
• Historical Literacy
• Activity.

Kaynakça

1. Akbaba, Sırrı, “Eğitimde Motivasyon.” Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13 (2006).
2. Anwer, Fizza, “Activity-Based Teaching, Student Motivation and Academic Achievement”, Journal of Education and Educational Developement, Vol. 6 No. 1 (2019), p.154-170.
3. Arseven, Ayla; Dervişoğlu, F. Mehmet; Uludağ, Cengizhan, “Ortaöğretim 9., 10. ve 11. Sınıf Öğrencilerinin Tarihe İlişkin Algıları ve Tarih Bilinci Oluşumlarının İncelenmesi”, Cumhuriyet International Journal of Education, 4 (1) (2015), s. 65 – 82.
4. Aydemir, Murat, “Ortaokul Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Ortaokul Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında Yer alan Beceriler Açısından İncelenmesi”. International Journal of Contemporary Educational Studies, 3(2) (2017), s.1-17.
5. Aydın, Mithat; Tekdal, Danyal, “Eğitimde Tarih Okuryazarlığı.” Erol Koçoğlu (Ed.) Eğitimde Okuryazarlık Becerileri, Ankara 2021, s.1-34.
6. Aydın, Mesut, “Tarihsel Empatiyle Sosyal Bilgiler Öğretme”, R. Sever, M. Aydın ve E. Koçoğlu (Ed) Alternatif Yaklaşımlarla Sosyal Bilgiler Eğitimi (5. Baskı), Ankara 2020, s. 14-24.
7. Babacan, Aziz, “Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Yer Alan Çevre Eğitimi Temalı Etkinliklerin Çevre Okuryazarlığı Becerisi Bağlamında İncelenmesi ve Etkinliklere İlişkin Öğretmen Görüşleri”, Yüksek Lisans Tezi, Aksaray 2024.
8. Bamberger, Richard, “Promoting the Reading Habit.” UNESCO, 1975

9. Baştürk, Mehmet, “Ders Kitaplarının Tarihçesi”, Ö. Demirel ve K. Kıroğlu ( Ed.) Ders Kitabı İncelemesi (5. baskı), Ankara 2011, s. 16-37.
10. Birgin, Osman, “Bloom Taksonomisi.” E. Bingölbali, S. Arslan ve İ. O. Zembat (Ed.), Matematik Eğitiminde Teoriler, Ankara 2016, s. 839-860.
11. Boekaerts, Monique, “Motivation To Learn”, Educatıonal Practıces Serıes–10, (2002).
12. Beddes, Kiera “What Is Being Said About Historical Literacy İn Literacy And Social Studies Journals: A Content Analysis.”, Doctor Of Education, Brigham 2016.
13. Belesis, Georgia, “Beauty And The Beast: Aesthetic Education And The Development Of Historical Literacy And Academic Achievement İn High School History Courses”, Doctor Of Education, Chicago 2021.
14. Bennett, Stephanie, “Teachers’ Beliefs And İmplementation Of Historical Literacy Pedagogy İn Three Advanced Placement United States History Classrooms.” The Georgia Social Studies Journal, 4/2, (2014), p.53-67.
15. Bruter, Annie, “History As A Tool For Acquiring Literacy İn 19th-Century French Schools.” Journal Of Research İn Teacher Education, (2007), p. 55-66.
16. Büyüköztürk, Şener; Kılıç Çakmak, Ebru; Akgün, Özcan Erkan; Karadeniz, Şirin; Demirel, Funda, “Bilimsel Araştırma yöntemleri” (18. basım), Ankara 2014.
17. Candeğer, Ümmügülsüm, “Türkiye Cumhuriyeti İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük Ders Kitabı Ölçme ve Değerlendirme Sorularının İncelenmesi”, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 15 (2016).
18. Carr, Edward Hallett; Fontana, Josep, “Tarih Yazımında Nesnellik ve Yanlılık”, Ankara 1992, s.16.
19. Cuq, Jean Pierre, “Dictionnaire de didactique du français langue étrangère et seconde”, Clé International, 2003.
20. Çakır, Uğur, “Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi Ve Atatürkçülük Ders Kitabı Görsellerinin Bazı Özellikler Açısından İncelenmesi”, Ihlara Eğitim Araştırma Dergisi, 1(1) (2016), s. 06-18.
21. Çebi, Çiğdem, “Ortaokul 6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Metin Etkinliklerinin Yapılandırmacı Öğrenme Yaklaşımına Uygunluk Düzeyi”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2025.
22. Çelikkaya, Tekin, “21. Yüzyıl becerileri ve sosyal bilgiler öğretimi” (3. Baskı). T. Çelikkaya, , Ç. Öztürk Demirbaş, , T. Yıldırım, H. Yakar (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi I), Ankara 2021, 121-156
23. Çençen, Namık; Berk, Neval, “Ortaöğretim T. C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük dersinde “şiir kullanımına” ilişkin öğretmen görüşleri”, Turkish History Education Journal. 3 (1) (2014), s. 1-23.
24. Demir, Adem Yusuf; Özyurt, Melike, “Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ve Ders Kitaplarının 21. Yüzyıl Becerileri Bağlamında İncelenmesi”, İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), (2021), s. 1254-1290.
25. Demir, Yılmaz; Atasoy, Emir, “5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabının (2017) Değerlendirilmesi.” Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31 (2) (2018), s.753-780.
26. Demircioğlu, İsmail Hakkı, “Tarih Öğretiminde Öğrenci Merkezli Yaklaşımlar” (5. Baskı), Ankara 2015.
27. Demircioğlu, İsmail Hakkı, “Medeniyet İnşasında Tarih Bilincinin Yeri Ne Olmalıdır?”, Medeniyet Tasavvuru, 2016, s. 4.
28. Demirel, Özcan; Kıroğlu, Kasım, “Eğitim ve Ders Kitapları.” Ö. Demirel ve K. Kıroğlu ( Ed.) Ders Kitabı İncelemesi (5. baskı), Ankara 2021, s. 4-15.
29. Deniz, Kemalettin; Küpeli, Elif, “Albert Einstein’ın İsmet İnönü’ye Yazdığı Mektubun Tarih Okuryazarlığı Çerçevesinde Türkçe Eğitiminde Kullanılması”, Zeitschrift für die Welt der Türken, 7-1 (2015).
30. Dockswell, Jeffrey, “Constructıng Crıtıcal Hıstorıcal Analyses To Cultıvate Crıtıcal Hıstorıcal Lıteracy: College Students’ Perceptıons”, Doctor Of Education, Florida 2021.
31. Doğan, Yasin; Torun, Fatma, “Sosyal Bilgiler Ders Kitapları Nereye Doğru Gidiyor?” The Journal of International Lingual, Social and Educational Sciences, 4 (2) (2018).
32. Downey, Matthew; Long, Kelly “Teaching For Historical Literacy: Building Knowledge İn The History Classroom.” New York: Taylor & Francis Group, (2016).
33. Ebata, Makiko, “Motivtion Faktors”, Mryna Denysenko (Ed.) Teachers of english to speakers of other Languages ın ukraınere, TESOL –ukrainee newsletter, 14 (1), (2008), p. 21-22.
34. Erhan Metin, “Tarih Eğitimi ve Dil: Tarihçilerin, Tarih Ders Kitabı Yazarlarının, Tarih Öğretmenlerinin Ve Öğrencilerin Tarihsel Dil Kullanımı”, Doktora Tezi, Erzurum 2011, s. 40.
35. Ekiz, Durmuş, “Bilimsel Araştırma Yöntemleri: Yaklaşım, Yöntem ve Teknikler” (6. Baskı), Ankara 2020, s.78.
36. Fizza, Anwer, “Activity-Based Teaching, Student Motivation and Academic Achievement”, Journal of Education and Educational Development, 6(1), (2019), p.154-170.
37. Gerard, François Marie; Roegiers, Xavier, “Des manuels scolaires pour apprendre, Concevoir, évaluer, utiliser, Bruxelles: De Boeck”, 2009.
38. Güler, Ahmet; Halıcıoğlu, Mustafa Bülent; Taşğın, Serkan, “Sosyal bilimlerde Nitel Araştırma: Teorik Çerçeve –Pratik Öneriler” (2. Baskı), Ankara 2015, s.374.
39. Güneş, Firdevs, “Ders Kitaplarının İncelenmesi”, Ankara 2022.
40. Gürbüz, Sait; Şahin, Faruk, “Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri”, Ankara 2018, s.413
41. Hocaoğlu, Nilda; Aktaş Baysal, Emine, “Nicel Araştırma Modelleri-Desenleri.” G. Ocak (Ed.) Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Ankara 2019, s. 66-125.
42. Kabapınar, Yücel, “İlköğretimdeki Hayat Bilgisi Ve Sosyal Bilgiler Derslerinde Kullanılacak Bir Öğretim Etkinliği Olarak Resim Çizimi Yoluyla Empati.” M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 20 (2004), s. 85-100.
43. Karakaya, İsmail, “Bilimsel Araştırma Yöntemleri.” A. Tanrıöğen (Ed.) Bilimsel Araştırma Yöntemleri (4. Baskı), Ankara 2014, s.57-86.
44. Keçe, Murat, “İlköğretim Sekizinci Sınıf Öğrencilerinin Tarih Okuryazarlığı Durumlarının Belirlenmesi” (Yüksek Lisans Tezi, Niğde 2009, s.31.
45. Keçe, Murat, “Sosyal Bilgiler Öğretiminde Yararlanılan Sınıf İçi Tarihi Roman Kullanım Tekniklerinin Tarihi Okuryazarlığı Düzeyine Etkisi”, Doktora Tezi, Ankara 2013, s.43.
46. Keskin, Yusuf; Coşkun Keskin, Sevgi, “İlkokul (ilköğretim) Sosyal Bilgiler Programlarında Milli Bilinç ve Barış Değerinin Tarihsel Serüveni.” Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Değerler Eğitimi Sempozyumu, 3 (2013).
47. Kılıç, Durmuş, “Ders Kitabının Öğretimdeki Yeri”. Ö. Demirel ve K. Kıroğlu ( Ed.) Ders Kitabı İncelemesi (5. baskı) Ankara 2021, s. 38-51.
48. Khawaja, Amna, “Designing An Assessment Tool For Historical Literacy: The Case Of Copernicus.” Nordıdactıca – Journal Of Humanıtıes And Socıal Scıence Educatıon, (2018), p. 1-26.
49. Kurniawati, Winarsih; Rahman, Ayuningtias, “Teachers’ Ability İn Applying Historical Literacy İn History Learning İn Senior High School.” Paramita: Historical Studies Journal, 32(1), (2022), p.127-137.
50. Lorenzo, Francisco, “Historical Literacy İn Bilingual Settings: Cognitive Academic Language İn CLIL History Narratives.” ELSEVIER- Linguistics And Education, 37, (2016), p.32-41.
51. Luckhardt, Courtney, “Teaching Historical Literacy And Making World History Relevant İn The Online Discussion Board.” Society For History Education 47/2, (2014), p. 187-196.
52. Levesque, Stéphane, “On Historical Literacy: Learning To Think Like Historians”, Canadian İssues Themes Canadies, (2010).
53. Maposa, Marshall; Wasserman, Johan, “Conceptualising Historical Literacy – A Review Of The Literatüre.” Yesterday&Today, (2009), s.4,
54. Mathias, Yehoshua, “Cultivating Historical Literacy İn A Post-Literate Age: Historical Movies İn Classroom.” Journal Of Research İn Teacher Education, (2007), p. 37-54.
55. Milli Eğitim Bakanlığı, “Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı”, Ankara 2018.
56. Milli Eğitim Bakanlığı, “T.C. İnkılap Tarihi Ve Atatürkçülük Dersi Öğretim Programı”, Ankara 2018.
57. Milli Eğitim Bakanlığı, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı”, Ankara 2024.
58. Milli Eğitim Bakanlığı, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli T.C. İnkılap Tarihi Ve Atatürkçülük Dersi Öğretim Programı”, Ankara 2024.
59. Metin, Erhan, “Tarih Öğretmenlerinin Tarihsel Dil Kullanımı”, Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 19 (2012), s. 184-211.
60. Nokes, Jeffery, “Historical Literacy”, 2011.
61. Nokes, Jeffery, “Buıldıng Students’ Hıstorıcal Lıteracıes; Learning To Read And Reason With Historical Texts And Evidence (Second Edition).” New York: Taylor & Francis Group, (2022).
62. Novitasari,S.; Gunawan, G.; Nursaptini ,N.; Sobri, M.; Nurmawanti, I., “Improving History Literacy Among Adolescences: Towards Hoax Prevention Through KCBS.” 2nd Bukittinggi International Conference On Education (Bıced), (2020), p. 1-5.
63. Puustinen, Mikko; Khawaja, Amna, “Ambitious Aims, Traditional Reality? Observing Historical Literacy İn Finnish Upper Secondary Schools.” Nordıdactıca – Journal Of Humanıtıes And Socıal Scıence Educatıon, (2022), p. 53-76.
64. Rantala , Jukka; Khawaja , Amna Assessing Historical Literacy Among 12-Year-Old Finns. The Curriculum Journal , 29/3, (2018), P. 354-369.
65. Roberts, Philip, “Re-Visiting Historical Literacy: Towards A Disciplinary Pedagogy.” Literacy Learning: The Middle Years, 21(1), (2013), p. 15-24.
66. Sekhar, Chandra; Patwardhan, Manoj; Singh, Rohit Kr., “A Literature Review On Motivation”, Glob Bus Perspect 1, (2013), p. 471–487
67. Taylor, Tony; Young, Carmel, “Making History: A Guide For The Teaching And Learning Of History İn Australian School,” Carlton South: Curriculum Corporation, (2003).
68. Uluçay, Ceylan, “Öğretmen Adaylarının Tarihi Okuryazarlığı Algı Düzeylerinin İncelenmesi” Yüksek Lisans Tezi, Erzincan 2019.
69. Ülker, Öznur, “Ortaöğretim Tarih Ders Kitaplarında Tarihsel Okuryazarlık Becerileri Sunumunun İncelenmesi” Yüksek Lisans Tezi, Marmara 2024.
70. Ülkü, Mehmet; Mutlu, Özlem; Çetinkaya, Fatih, “T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 8”, İsmet TÜRKMEN (Editör), MEB yayınları.
71. Ünalp, F. Rezzan, “Tarih Bilinci ve Milli Şuur”, Prof. Dr. Halil İnalcık Tarih ve Tarihçilik Sempozyumu, (2022).
72. Wıgfıeld, Allan ; Eccles, Jacquelynne S.; Roeser, Robert; Schıefele, Ulrıch, “Development Of Achievement Motivation” (Chapter 12), Wıllıam Damon Rıchard M. Lerner(Ed.) , Child And Adolescent Development An Advanced Course, Canada 2008, p. 406-436.
73. Walker, Trenia, “Historical literacy: Reading history through film.” Heldref Publications, (2006), p.30-34.
74. Wissinger, Daniel; Ciullo, Stephen, “Historical Literacy Research For Students With And At Risk For Learning Disabilities: A Systematic Review.” Learning Disabilities Research & Practice, (2018), p. 1–13.
75. Wissinger, Daniel; Ciullo, Stephen; Shiringa, Elizabeth, “Historical Literacy Instruction For All Learners: Evidence From A Design Experiment.” Taylor & Francis Group, (2019), p.1-19.
76. Veijola, Anna; Mikkonen, “Simo Historical Literacy And Contradictory Evidence İn A Finnish High School Setting: The Bronze Soldier Of Tallinn.” Historical Encounters: A Journal Of Historical Consciousness, Historical Cultures, And History Education, 3(1), (2016), p. 1-16.
77. Yıldırım, Ali; Şimşek, Hasan, “Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri” (12. Basım), Ankara 2021, s.189-194.
78. Yılmaz, Ahmet, “T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 8”, Sami TÜYSÜZ (Editör), DERSDESTEK yayınları.
79. Yılmaz, Sevda, “Sosyal Bilgiler Öğretiminde Empati”, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (2016), s. 1-19.