Bireysel Sosyal Sorumluluk ve Dini Tutum: Din Bireysel ve Toplumsal Hususlara Yönelik Sorumluluklarda Belirleyici midir?

Öz

Bireyler, sorumluluk anlayışlarını biçimlendiren toplumsal çevreler, kültürel yapılar ve dinî çerçeveler içerisinde yaşamaktadır. Din, yardımseverlik, düşüncelilik, tevazu ve özgecilik gibi nitelikleri teşvik ederek bireylerin yaşamlarının şekillenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bunun yanı sıra din, bireysel ve toplumsal sorumluluklara da güçlü bir vurgu yapmaktadır. Dinî öğretiler, mensuplarına toplum ve toplumsal kurumlara saygı gösterme yükümlülüğü de dâhil olmak üzere çeşitli ahlaki ve dinî sorumluluklar yüklemektedir. Bu araştırmada, Türkiye’deki İlahiyat Fakültesi öğrencileri arasında bireysel sosyal sorumluluk ile dinî tutum arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini, İstanbul Üniversitesi ve Kilis 7 Aralık Üniversitesinden toplam 391 öğrenci oluşturmaktadır. Bireysel sosyal sorumluluk, Eraslan tarafından geliştirilen Bireysel Sosyal Sorumluluk Ölçeği ve dinî tutum ise Ok Dinî Tutum Ölçeği kullanılarak ölçülmüştür. Araştırma bulgularına göre, ilk olarak bireysel sosyal sorumluluk ile dinî tutum arasında olumlu bir ilişki tespit edilmiştir. İkinci olarak, dinî tutumun bireysel sosyal sorumluluğun güçlü düzeyde olumlu bir yordayıcısı olduğu belirlenmiştir. Üçüncü olarak, dinî tutumun bireysel sosyal sorumluluğu olumlu şekilde yordamasının kadın katılımcılarda erkek katılımcılara kıyasla daha güçlü olduğu görülmüştür. Son olarak, söz konusu olumlu yordayıcı etkinin, kentsel bölgelerden olan katılımcılarda kırsal bölgelerden olan katılımcılara göre daha güçlü olduğu saptanmıştır. Bu araştırma, dinin bireysel sosyal sorumluluk ve insani duyarlılık açısından önemli bir referans kaynağı olarak işlev görebileceğini ortaya koymaktadır. Çalışmada ayrıca elde edilen bulgular, bunların olası kuramsal ve pratik yansımaları ile gelecekte yürütülecek araştırmalara yönelik muhtemel yönelimler ayrıntılı biçimde tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Sorumluluk
• Din
• Dindarlık
• Dini Tutum

Individual Social Responsibility and Religious Attitude: Is Religion a Determining Factor in Individual and Social Responsibilities?

Öz

People live within social environments, cultures, and religious frameworks that shape their responsibilities. Religion plays a vital role in shaping their lives, fostering qualities such as helpfulness, thoughtfulness, humility, and altruism. It also emphasizes individual and social responsibilities. Religious doctrines impose moral and religious duties on followers, including obligations to respect society and its institutions. This study examined the links between personal social responsibility and religious attitudes among students in Theology Faculties in Türkiye. The sample included 391 students from Istanbul University and Kilis 7 Aralık University. I measured individual social responsibility using the “Individual Social Responsibility Scale” developed by Eraslan. I also measured religious attitude using the “Ok Religious Attitude Scale.” Based on the study findings, first, individual social responsibility was positively correlated with religious attitude. Second, religious attitude was a strong positive predictor of individual social responsibility. Third, the positive association between individual social responsibility and religious attitudes was stronger among females than among males. Lastly, the positive association between individual social responsibility and religious attitude was stronger among participants from urban areas than among those from rural areas. This research emphasizes that religion can serve as a reference point for personal social responsibility and human empathy. I discussed the study's results, implications, and potential directions for future research in detail.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Individual Responsibility
• Social Responsibility
• Religion
• Religious Attitude

Kaynakça

1. Abdel-Khalek, Ahmed M. “Religiosity and Well-Being in a Muslim Context”. Religion and Spirituality Across Cultures. ed. Chu Kim-Prieto. 9/71-85. Cross-Cultural Advancements in Positive Psychology. Dordrecht: Springer Netherlands, 2014. https://doi.org/10.1007/978-94-017-8950-9_4
2. Abu-Nassar, Mohammad vd. “The effect of corporate social responsibility on tax avoidance: the moderating role of political connections”. Journal of Business and Socio-economic Development, 1-19. https://doi.org/10.1108/JBSED-07-2025-0290
3. Acar, Muhammet Cevat. “İmam-Hatip Lisesi Öğrencilerinin Dini Sorumluluk Düzeylerinin İncelenmesi: Bingöl Örneği”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/4 (2014), 153-161.
4. Acun Kapkıran, Necla. “Başarı Sorumluluğunun ve Başarı Kaygısının Psikopatolojik Belirtilerle İlişkisinin Belirlenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 23 (2008), 140-149.
5. Akım, Feride. “Sağlık Alanında Gerçekleşti̇ri̇len Sosyal Sorumluluk Kampanyalarının Bi̇reylerde Farkındalık ve Davranış Deği̇şi̇kli̇ği̇ Yaratma Etki̇si̇: ‘Kalbi̇ni̇ Sev Kırmızı Gi̇y Kampanyası’ Üzeri̇ne Bi̇r Değerlendi̇rme”. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 1/38 (2010), 5-20.
6. Aktan, Coşkun Can (ed.). Kurumsal Sosyal Sorumluluk: İşletmeler ve Sosyal Sorumluluk. Istanbul: İGİAD Yayınları, 2007.
7. Altuntaş, Halil. “Kur’an’a Göre İnsanin Hak ve Sorumluluklari”. Sorumluluk Bilinci. 13-24. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1. Baskı., 2020.
8. Amer, Mahmoud. “Systematic Review of Religiosity and Social Responsibility”. Journal of Business and Socio-Economic Development 4/3 (06 Haziran 2024), 254-271. https://doi.org/10.1108/JBSED-02-2023-0007

9. Aydar, Hidayet. “Kur’an’da Mesuli̇yete Ri̇ayet ve Ri̇ayetsi̇zli̇ği̇n Dünyevî ve Uhrevî Sonuçları”. Kur'an-ı Kerim'de Mes'uliyet (Kaynağı, Sınırları, Sonuçları). 247-314. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1. Baskı., 2006.
10. Ayten, Ali. Doğa Bize Emanet. İstanbul: İz Yayıncılık, 1. Basım, 2021.
11. Balci Arvas, Fatma. “Kişisel Değerler ve Dindarlık İlişkisi Üzerine Bir İnceleme”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 7/5 (29 Aralık 2018), 40-63. https://doi.org/10.15869/itobiad.463831
12. Ballet, Jérôme vd. “Responsibility for Each Other’s Freedom: Agency as the Source of Collective Capability”. Journal of Human Development 8/2 (Temmuz 2007), 185-201. https://doi.org/10.1080/14649880701371000
13. Beit-Hallahmi, Benjamin - Argyle, Michael. The Psychology of Religious Behaviour, Belief and Experience. Routledge, 0 Basım, 2014. https://doi.org/10.4324/9781315812601
14. Bénabou, Roland - Tirole, Jean. “Individual and Corporate Social Responsibility”. Economica 77/305 (2010), 1-19. https://doi.org/10.1111/j.1468-0335.2009.00843.x
15. Bhasin, Kamla. Toplumsal Cinsiyet “Bize Yüklenen Roller”. İstanbul: Kadınlarla Dayanışma Vakfı Yayınları, 2. Baskı., 2014.
16. Bierhoff, Hans‐Werner - Rohmann, Elke. “Altruistic Personality in the Context of the Empathy–Altruism Hypothesis”. European Journal of Personality 18/4 (2004), 351-365. https://doi.org/10.1002/per.523
17. Bodur, Büşra. Öğretmenlerde Bi̇reysel ve Sosyal Sorumluluk, Mesleki̇ Tükenmi̇şli̇k ve Di̇ndarlik İli̇şki̇si̇. Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ordu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
18. Carroll, Archie B. “The Pyramid of Corporate Social Responsibility: Toward the Moral Management of Organizational Stakeholders”. Business Horizons 34/4 (1991), 39-48.
19. Carter, Michael. “Gender Socialization and Identity Theory”. Social Sciences 3/2 (12 Mayıs 2014), 242-263. https://doi.org/10.3390/socsci3020242
20. Cascavilla, Alessandro vd. “Tax Morale and Social Capital: An Empirical Investigation among European Citizens”. Annals of Public and Cooperative Economics 95/2 (Haziran 2024), 441-476. https://doi.org/10.1111/apce.12443
21. Čehajić-Clancy, Sabina vd. “Affirmation, Acknowledgment of in-Group Responsibility, Group-Based Guilt, and Support for Reparative Measures.” Journal of Personality and Social Psychology 101/2 (2011), 256-270. https://doi.org/10.1037/a0023936
22. Cengil, Muammer. “Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinde Sorumluluk Duygusu ve Sorumluluk Davranışı Üzerine Bir Araştırma”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 33/33 (2015), 7-23.
23. Chen, Xiaodong vd. “Effects of Attitudinal and Sociodemographic Factors on Pro-Environmental Behaviour in Urban China”. Environmental Conservation 38/1 (Mart 2011), 45-52. https://doi.org/10.1017/S037689291000086X
24. Denizer, Nurullah. “İbadet Merkezli Dindarlık Anlayışını Yeniden Düşünmek: Kur’ân Perspektifinden Sorumluluğun Bütüncül Yapısı”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 62 (30 Aralık 2025), 39-54. https://doi.org/10.21054/deuifd.1744031
25. Dimic, Nebojsa vd. “Religiosity and Corporate Social Responsibility: A Study of Firm-Level Adherence to Christian Values in the United States”. Corporate Social Responsibility and Environmental Management 31/1 (2024), 396-413. https://doi.org/10.1002/csr.2576
26. Doğan, Uğur. “Öğrenci̇ Bi̇reysel Sorumluluk Ölçeği̇-10’un Türkçe Formunun Geçerli̇k ve Güveni̇rli̇k Çalışması”. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17/1 (2015), 163-170.
27. Eraslan, Levent. “Bireysel Sosyal Sorumluluk Ölçeğinin (BSS) Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 24/24 (2011), 81-92.
28. Ercan, Başak. Ortaöğretim Öğretmenlerinin Sosyal Sorumluluk Anlayış ve Uygulamaları: Antalya Örneği. Antalya: Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
29. Ergül, Hüseyin Fazlı - Kurtulmuş, Mehmet. “Sosyal Sorumluluk Anlayışının Geli̇şti̇ri̇lmesi̇nde Topluma Hi̇zmet Uygulamları Dersi̇ne İli̇şki̇n Öğreti̇m Elemanlarının Görüşleri̇”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 49/49 (2014), 221-232. https://doi.org/10.17755/esosder.72162
30. Erol, Mikail vd. “Sosyal Sorumluluk Anlayışının İşletmelerde Algılanma Düzeylerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma”. Muhasebe ve Finansman Dergisi 46 (2010), 58-65.
31. Filiz, Bijen - Demirhan, Gıyasettin. “Bireysel ve Sosyal Sorumluluk Ölçeği’nin (BSS-Ö) Türk Diline Uyarlanma Çalışması”. Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe Üniversitesi 26/2 (2016), 51-64. https://doi.org/10.17644/sbd.237576
32. Frith, Chris. “The Psychology of Volition”. Experimental Brain Research 229/3 (01 Eylül 2013), 289-299. https://doi.org/10.1007/s00221-013-3407-6
33. Gençtan, Engin. İnsan Olmak. İstanbul: Metis Yayınları, 2021.
34. Gifford, Robert - Nilsson, Andreas. “Personal and Social Factors That Influence Pro-Environmental Concern and Behaviour: A Review”. International Journal of Psychology 49/3 (Ocak 2014), 141-157. https://doi.org/10.1002/ijop.12034
35. Göztaş, Aylin - Baytekin, E. Pelin. “Sosyal Sorumluluk Kampanyaları ile Çocukların Bi̇li̇nçlendi̇ri̇lmesi̇ ve Eği̇ti̇mi̇ Türki̇ye’den Bi̇r Uygulama Örneği̇: Aygaz ‘Di̇kkatli̇ Çocuk’ Kazalara Karşı Bi̇li̇nçlendi̇rme Kampanyası”. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 4/13 (2013), 1997-2015.
36. Haan, Niels de. “On the Relation Between Collective Responsibility and Collective Duties”. Philosophy 96/1 (2021), 99-131. https://doi.org/https://doi.org/10.1017/S0031819120000364
37. Hasanadka, Prashantha vd. “Thematic Insights into the Relationship between Religiosity and Sustainability”. Discover Sustainability 7/1 (24 Aralık 2025), 134. https://doi.org/10.1007/s43621-025-02455-4
38. Hinds, Joe - Sparks, Paul. “Engaging with the Natural Environment: The Role of Affective Connection and Identity”. Journal of Environmental Psychology 28/2 (Haziran 2008), 109-120. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2007.11.001
39. Hunter, Lori M. vd. “Cross‐National Gender Variation in Environmental Behaviors*”. Social Science Quarterly 85/3 (Eylül 2004), 677-694. https://doi.org/10.1111/j.0038-4941.2004.00239.x
40. Idler, Ellen L. “Religion, Health, and Nonphysical Senses of Self”. Social Forces 74/2 (Aralık 1995), 683. https://doi.org/10.2307/2580497
41. Ives, Christopher D. - Baker, Christopher. “Engaging Faith for a Sustainable Urban Future”. Global Sustainability 7 (2024), e45. https://doi.org/10.1017/sus.2024.32
42. Karaca, Faruk. Din Psikolojisi. Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık, 2015.
43. Karaca, Şükran. “Bireysel Sosyal Sorumluluğun Bilinçli Tüketim Davranışı Üzerindeki Etkisini İncelemeye Yönelik Bir Çalışma”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 21/1 (2019), 147-172. https://doi.org/10.16953/deusosbil.439642
44. Kartopu, Saffet vd. “Sorumluluk Duygusu ve Di̇ndarlık: Üni̇versi̇te Öğrenci̇leri̇ Üzeri̇ne Ampi̇ri̇k Bi̇r Araştırma”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/58 (2018), 465-488.
45. Kaur, Sukhamjit. “Effect of Religiosity and Moral Identity Internalization on Prosocial Behaviour”. Journal of Human Values 26/2 (01 Mayıs 2020), 186-198. https://doi.org/10.1177/0971685820901402
46. Kazel, Yasin Samet. “Orta Yetişkinlik Döneminde Sorumluluk ve Dindarlık İlişkisi Üzerine Nicel Bir Araştırma”. Türk Din Psikolojisi Dergisi 7 (30 Haziran 2023), 43-69. https://doi.org/10.59379/tdpd.1265346
47. Kellstedt, Lyman A. - Green, John C. “The Politics of the Willow Creek Association Pastors”. Journal for the Scientific Study of Religion 42/4 (2003), 547-561. https://doi.org/10.1046/j.1468-5906.2003.00202.x
48. Kennemer, Kordell N. Factors Predicting Social Responsibility in College Students. Newberg, Oregon: George Fox University, Doktora Tezi, 2022.
49. Kılıç, Sadık. “Sorumluluk Bilinci ve Kur’an’da Sorumluluk Alanları”. KUR’AN-I KERİM’DE MES’ÛLİYET (Kaynağı, Sınırları, Sonuçları). 193-209. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1. Basım., 2006.
50. Kocabaş, İsmail. Üniversite Öğrencilerinin Gözünde Sosyal Sorumluluk Imajı: Selçuk Üniversitesi Örneği. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
51. Koleva, Petya. “Towards the Development of an Empirical Model for Islamic Corporate Social Responsibility: Evidence from the Middle East”. Journal of Business Ethics 171/4 (01 Temmuz 2021), 789-813. https://doi.org/10.1007/s10551-020-04465-w
52. Kuppinger, Petra. “Introduction: Urban Religions”. City & Society 31/1 (Nisan 2019), 8-16. https://doi.org/10.1111/ciso.12202
53. Lenfesty, Hillary L. - Morgan, Thomas J. H. “By Reverence, Not Fear: Prestige, Religion, and Autonomic Regulation in the Evolution of Cooperation”. Frontiers in Psychology 10 (17 Aralık 2019). https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02750
54. Luchs, Michael G. - Mooradian, Todd A. “Sex, Personality, and Sustainable Consumer Behaviour: Elucidating the Gender Effect”. Journal of Consumer Policy 35/1 (Mart 2012), 127-144. https://doi.org/10.1007/s10603-011-9179-0
55. Miller, Alan S. - Stark, Rodney. “Gender and Religiousness: Can Socialization Explanations Be Saved?” American Journal of Sociology 107/6 (Mayıs 2002), 1399-1423. https://doi.org/10.1086/342557
56. Miller, Seumas. “Collective Responsibility”. Public Affairs Quarterly 15/1 (2001), 65-82.
57. Muhammad Aiman Awalluddin vd. “Islamic Brotherhood and Business Social Responsibility (bsr) in Malaysia: A Qualitative Exploration of Islamic Faith-Based Business Practices”. Hamdard Islamicus 48/2 (30 Haziran 2025). https://doi.org/10.57144/hi.v48i2.954
58. Mutlu, Nurgül. Üniversite Öğrencilerinin Sağlık Davranışlarıyla İlgili Sorumluluk Algıları. Ankara: Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
59. Ok, Üzeyir. “Dini Tutum Ölçeği: Ölçek Geliştirme ve Geçerlik Çalışması”. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi 8/2 (2011), 528-549.
60. Ok, Üzeyir - Cirhinlioğlu, Fatma. “Kadınlar mı Yoksa Erkekler mi Daha Dindar?” 3/1 (2011), 121-141.
61. Okumuş, Ejder. “Kur’an’da Kolektif Sorumluluk”. Diyanet İlmi Dergi 42/2 (2006), 7-24.
62. Özalp, İnan vd. “İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Öğrencilerinin Kurumsal Sosyal Sorumluluk Algılamaları Üzerine Bir Araştırma” 8/1 (2008), 69-84.
63. Özen, Yener. “Kişisel Sorumluluk Bağlamında Kariyer Seçimini Etkileyen Sosyal Psikolojik Faktörler”. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama 3 (2016), 81-96.
64. Paarlberg, Laurie E. vd. “The Rural/Urban Volunteering Divide”. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations 33/1 (Şubat 2022), 107-120. https://doi.org/10.1007/s11266-021-00401-2
65. Paço, Arminda - Gouveia Rodrigues, Ricardo. “Environmental Activism and Consumers’ Perceived Responsibility”. International Journal of Consumer Studies 40/4 (Temmuz 2016), 466-474. https://doi.org/10.1111/ijcs.12272
66. Paksoy, H. Mustafa vd. “Bi̇reysel ve Örgütsel Sosyal Sorumluluk Faali̇yetleri̇nde Sosyal Gi̇ri̇şi̇mci̇li̇k Algısı”. Muğla, 2015.
67. Pelit, Elbeyi vd. “Otel İşletmelerinde Sosyal Sorumluluk Uygulamalarının Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma”. Yönetim ve Ekonomi Dergisi 16/2 (2009), 19-30.
68. Scales, Peter C. vd. “The Effects of Service-Learning on Middle School Students’ Social Responsibility and Academic Success”. The Journal of Early Adolescence 20/3 (2000), 332-358. https://doi.org/10.1177/0272431600020003004
69. Scannell, Leila - Gifford, Robert. “Personally Relevant Climate Change: The Role of Place Attachment and Local Versus Global Message Framing in Engagement”. Environment and Behavior 45/1 (Ocak 2013), 60-85. https://doi.org/10.1177/0013916511421196
70. Scheffler, Samuel. “Individual Responsibility in a Global Age”. Social Philosophy and Policy 12/1 (1995), 219-236. https://doi.org/10.1017/S0265052500004623
71. Schlenker, Barry R. vd. “The triangle model of responsibility”. Psychological Review 101/4 (1994), 632-652. https://doi.org/10.1037/0033-295X.101.4.632
72. Sheldon, Kennon M. vd. “Freedom and Responsibility Go Together: Personality, Experimental, and Cultural Demonstrations”. Journal of Research in Personality 73 (2018), 63-74. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2017.11.007
73. Smiley, Marion. “Collective Responsibility”. Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2025). Stanford, CA: The Metaphysics Research Lab, Department of Philosophy, Stanford University, 08 Ağustos 2005.
74. Sørensen, Jens F. L. “Rural–Urban Differences in Bonding and Bridging Social Capital”. Regional Studies 50/3 (03 Mart 2016), 391-410. https://doi.org/10.1080/00343404.2014.918945
75. Stockard, Jean. “Gender Socialization”. Handbook of the Sociology of Gender. ed. Janet Saltzman Chafetz. 215-227. Boston, MA: Springer Science & Business Media., 2006.
76. Şentepe, Ayşe - Güven, Metin. “KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ VE DİNDARLIK İLİŞKİSİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR ARAŞTIRMA”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD) 17/31 (05 Ağustos 2015), 27-27. https://doi.org/10.17335/sakaifd.219893
77. Şimşek, M. Şerif - Çelik, Adnan. İşletme Bilimine Giriş. Konya: Eğitim Yayınevi, 2015.
78. Tabachnick, Barbara G. - Fidell, Linda S. Using Multivariate Statistics: Pearson New International Edition. New York: Pearson Higher Ed, 7. Basım, 2013.
79. Tapşın, Faik Orhun - Karagün, Elif. “Li̇se Öğrenci̇leri̇nde Spor Durumuna Göre Bi̇reysel-Sosyal Sorumluluk Duygusu: Adapazarı Örneği̇”. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi 6/2 (2017), 132-138.
80. Tellioğlu, Betül. İlk Yetişkinlik Döneminde Sorumluluk ve Dindarlık İlişkisi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
81. Tokur, Behlül. Klasik ve Güncel Konularıyla Din Psikolojisi. Ankara: Sonçağ Yayınları, 2020.
82. Topal, Hasan Fehmi vd. “Sustainability Understanding and Behaviors across Urban Areas: A Case Study on Istanbul City”. Sustainability 13/14 (09 Temmuz 2021), 7711. https://doi.org/10.3390/su13147711
83. Uslaner, Eric M. “Religion and Civic Engagement in Canada and the United States”. Journal for the Scientific Study of Religion 41/2 (Haziran 2002), 239-254. https://doi.org/10.1111/1468-5906.00114
84. Ülgen, G. - Sünbül, A.M. “Öğrenci ve Öğretim Elemanı Algılarına Göre Öğrenme Sürecinde Öğrenci ve Öğretim Elemanı Sorumlulukları ve Öğrencilerin Akademik Başarı Düzeyleri”. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 17 (1999), 21-29.
85. Wilson, John - Musick, Marc. “Who Cares? Toward an Integrated Theory of Volunteer Work”. American Sociological Review 62/5 (1997), 694-713. https://doi.org/10.2307/2657355
86. Wray-Lake, Laura vd. “Developmental Change in Social Responsibility during Adolescence: An Ecological Perspective.” Developmental Psychology 52/1 (Ocak 2016), 130-142. https://doi.org/10.1037/dev0000067
87. Yapıcı, Asım. “Türk Toplumunda Ci̇nsi̇yete Göre Di̇ndarlik Farklılaşması: Bi̇r Meta-Anali̇z Denemesi̇”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (30 Aralık 2012), 1-34.
88. Yeşil, Murat - Turan, Yahya. “Çevresel Duyarlılık Üzerine Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 10/2 (2020), 418-435.
89. Yılmaz, Kürşad. “Örgütlerin Sosyal Sorumlulukları: Kavramsal Bir Çözümleme.” Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 12 (2006), 65-79.
90. Zinkin, John. “Islam and CSR: A Study of the Compatibility between the Tenets of Islam, the UN Global Compact and the Development of Social, Human and Natural Capital”. Corporate Social Responsibility and Environmental Management 14/4 (Eylül 2007), 206-218. https://doi.org/10.1002/csr.161
91. “Kur’ân Yolu”. 29 Ocak 2026. kuran.diyanet.gov.tr