Alışveriş Merkezlerinde Akıllı Bina Kriterlerinin Bulanık Mantık ile Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmada, akıllı alışveriş merkezlerinin (AVM) akıllılık düzeylerinin değerlendirilmesine yönelik olarak bulanık mantık tabanlı çok kriterli karar verme yaklaşımları uygulanmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında, akıllı AVM kavramını bütüncül biçimde temsil eden ve performans üzerinde belirleyici etkiye sahip temel kriterler belirlenmiş; bu kriterler akıllı enerji yönetimi, bina otomasyonu ve entegre sistemler, güvenlik ve izleme sistemleri, müşteri deneyimi ve kişiselleştirme, iç mekân konumlandırma ve akıllı yönlendirme, veri tabanlı karar destek sistemleri, ticari performans ve kiracı yönetimi ile sürdürülebilirlik ve yeşil bina yaklaşımı başlıkları altında ele alınmıştır. Belirlenen kriterlerin göreceli önem düzeyleri, belirsizlik ve karar verici değerlendirmelerindeki muğlaklığı modelleme yeteneğine sahip Pisagor Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Ardından, kriterler arasındaki öncelik ilişkilerinin yüksek tutarlılık düzeyinde belirlenmesini sağlayan ve ikili karşılaştırma sayısını en aza indiren FUCOM yöntemi uygulanarak kriter ağırlıkları nihai olarak elde edilmiştir. Elde edilen sonuçların, akıllı AVM’lerin planlama, tasarım ve yönetim süreçlerine yönelik karar alma mekanizmalarına katkı sağlayacağı ve akıllı yapıların değerlendirilmesinde bulanık mantık temelli ve tutarlılık odaklı çok kriterli karar verme yöntemlerinin uygulanabilirliğini desteklediği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Akıllı Alışveriş Merkezleri
• Akıllılık Düzeyi
• Çok Kriterli Karar Verme

Evaluation of Smart Building Criteria in Shopping Malls Using Fuzzy Logic

Öz

This study applies fuzzy logic-based multi-criteria decision-making approaches to evaluate the intelligence levels of smart shopping malls. In the first stage of the study, fundamental criteria that holistically represent the concept of a smart shopping mall and have a decisive impact on performance were determined; these criteria were addressed under the headings of smart energy management, building automation and integrated systems, security and monitoring systems, customer experience and personalization, indoor positioning and smart navigation, data-based decision support systems, commercial performance and tenant management, and sustainability and green building approach. The relative importance levels of the determined criteria were calculated using the Pythagorean Fuzzy Analytical Hierarchy Process (AHP) method, which has the ability to model uncertainty and ambiguity in decision-maker evaluations. Subsequently, the criterion weights were finally obtained by applying the FUCOM method, which ensures the determination of priority relationships between criteria with a high level of consistency and minimizes the number of pairwise comparisons. It is evaluated that the obtained results will contribute to the decision-making mechanisms for the planning, design, and management processes of smart shopping malls and support the applicability of fuzzy logic-based and consistency-oriented multi-criteria decision-making methods in the evaluation of smart buildings.

Anahtar Kelimeler

• Smart Shopping Malls
• Smartness Level
• Multi-Criteria Decision Making (MCDM)

Kaynakça

1. Krom, İ. (2010). Smart Technology Applications In Contemporary Shopping Malls. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 1(1), 1-10. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2010.004.x
2. Erdinç, İ. E. (2011). Müşteri İlişkileri Açısından Alışveriş Merkezlerinde Akıllı Teknoloji Kullanımı. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 2(2), 1-9. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2011.1.001x
3. Güdüm, S., & Deniz, A. A. (2011). ‘Hyper’ Technology for ‘Super’ Malls. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 2(2). https://doi.org/10.5824/1309-1581.2011.1.005x
4. Ola M. Mohammed Ahmed. (2024). Empowering Artificial Intelligence and Smart Shopping Experience in Retail Design. International Journal of Engineering Research & Technology, Volume 13(Issue 11, November - 2024). https://doi.org/10.5281/zenodo.18130537
5. Mangan, S. D. (2006). Akıllı binalarda alt sistem değerlendirmesi: İstanbul örneği.
6. Yumurtacı, M., & Keçebaş, A. (2009). Akıllı Ev Teknolojileri Ve Otomasyon Sistemleri Smart Buıldıng Technologıes And Its Automatıon Systems.
7. Atabaş, İ., Arslan, M., & Uzun, İ. (2007). Isıtma Sistemlerinin Otomasyonu ve İnternet Üzerinden Kontrolü. IX. Akademik Bilişim Konferansı, Kütahya, 31.
8. Sovacool, B. K., & Del Rio, D. D. F. (2020). Smart home technologies in Europe: A critical review of concepts, benefits, risks and policies. Renewable and sustainable energy reviews, 120, 109663.

9. Eşsiz, Ö. (2002). Akıllı bina kavramı ve uygulama örnekleri. http://www.yapirehberi.net
10. Oflaz, K. (2004). Akıllı binalar ve alt sistemlerinin değerlendirilmesi için bir model (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
11. Akaryıldız, E., & Engin, G. (2000). HVAC sistemleri. Tesisat Dergisi, 58. İstanbul: Teknik Yayıncılık.
12. Arabacıoğlu, B. C. (2005). Akıllı bina sistemleri ile etkileşimli kişiselleşebilir iç mekan kavramı ve geleceğin akıllı iç mekan tasarımı süreci için bir model önerisi.
13. Civan, U. (2006). Akıllı binaların çevresel sürdürülebilirlik açısından değerlendirilmesi. Kılıç, H. (2007). Akıllı binalar, kurulmaları ve işletilmeleri.
14. Uçar, A., Negiz, N., & Şemşit, S. (2017). Avrupa Birliği Akilli Kent Uygulamalari ve Türkiye’deki Yansimalari. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(Kayfor 15 Özel Sayısı), 1785-1798.
15. Sönmez, B., & Kıasıf, G. Ç. (2018). Çevresel, sosyal ve ekonomik bağlamda akilli cephe sistemlerinin sürdürülebilir kalkinmaya etkileri. Haliç Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 1(1), 47-70.
16. Yılmaz, B., Görmüş, S., & Cengiz, S. (2018). Malatya kenti için akıllı kent modeli önerisi. Uluslararası Kentleşme ve Çevre Sorunları Sempozyumu: Değişim/Dönüşüm/Özgünlük (ISUEP2018), 28-30.
17. Irak, N., & Yılmaz, E. (2019). Akıllı binalarda konfor faktörü ve optimizasyonu. In International Congress on HumanComputer Interaction, Optimization and Robotic Applications, DOI (Vol. 10).
18. Öztopcu, A., & Salman, A. (2019). Sürdürülebilir Kalkinmada Akilli Kentler. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (41), 167-188.
19. Yılmaz, E., Keskişoğlu, A., Turhan, C., & Uslu, İ. B. (2019). Akıllı Binalarda Isıl ve Görsel Konfor Bazlı Gelişmiş Kontrol Sistemleri.
20. Mirghaemi, S. A. (2019). Akilli Kentler Üzerine Bir İnceleme: Türkiye Örneği. Beykent Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 12(2), 37-46.
21. Çetin, M., & Çiftçi, Ç. (2019). Literatüre göre dünya ve ülkemizden örneklerle akıllı kent kavramının irdelenmesi. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 2(3), 134-143.
22. Örselli, E., & Dinçer, S. (2019). Akıllı kentleri anlamak: Konya ve Barcelona üzerinden bir değerlendirme. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 2(1), 90-110.
23. Üstün, E. E. (2020). Yapay zekâ çağında akıllı binaların yeniden değerlendirilmesi. Hasanova, N. (2021). Akıllı Binalarda Talep Tarafı Enerji Yönetimi (Master's thesis, Marmara Universitesi (Turkey)).
24. Çakır, H. S. (2022). Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin Tasarımda Biçimlenişi: Akıllı Binalar. Journal of Architectural Sciences and Applications, 7(1), 421-441.
25. İnceyavuz, H., Alkan, T., & Durduran, S. S. (2022). Adana Şehir Merkezinde CBS ve AHP Kullanılarak Alışveriş Merkezleri için Uygun Yer Seçimi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 22(4), 824-835. https://doi.org/10.35414/akufemubid.1099852
26. Sinoplu, M., & Ceyhan, E. B. (2023). Akıllı Binalarda Yapay Zekâ Destekli Enerji Yönetimi: Bir İnceleme. Uluslararası Batı Karadeniz Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 5(1), 39-63.
27. Özdemir, B. (2023). Sürdürülebilir yapım için bina cephelerinde akıllı malzemelerin uygulanması (Master's thesis, Balikesir University (Turkey)).
28. Bedir, N., & Eren, T. (2015). AHP-PROMETHEE Yöntemleri Entegrasyonu İle Personel Seçim Problemi: Perakende Sektöründe Bir Uygulama. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 4(4), 46-58.
29. Budak S. N., “PROMETHEE ve ANP Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri: Anakara Sağlık Bakanlığı Hastanelerinde Uygulama”, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Endüstri Mühendisliği, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2014.
30. Oral, N., Yumuşak, R., Eren, T., “AHP ve ANP Yöntemleri Kullanılarak Tehlikeli Madde Depo Yeri Seçimi: Kırıkkale İlinde Bir Uygulama”, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 10(1): 115-124, (2021).
31. Yapıcı, S., Oral, N., Yumuşak, R., Eren, T., “Blokzincir Teknolojisi ile Merkezi ve Dağıtık Veri Tabanının Karşılaştırılması”, Endüstri Mühendisliği, 32(3): 457 472, (2021).
32. Dilsiz, N. (2024). Bir Porselen Firmasında Pisagor Bulanık AHP ve Bulanık Gri İlişkisel Analiz Yöntemleri ile İç Lojistik Yatırım Projesi Seçimi= Internal Logistics Investment Project Selection with Pythagorean Fuzzy AHP And Fuzzy Grey Relational Analysis Method for a Porcelain Company (Master's thesis, Sakarya Üniversitesi).
33. Ak, M. F., & Gul, M. (2019). AHP–TOPSIS integration extended with Pythagorean fuzzy sets for information security risk analysis. Complex & Intelligent Systems, 5(2), 113-126.
34. Pamucar, D., Stević, Ž. & Sremac, S. (2018). A new model for determining weight coefficients of criteria in MCDM models: Full consistency method (FUCOM). Symmetry, 10(9), 393.
35. Ecer, F. (2020). Çok Kriterli Karar Verme: Geçmişten Günümüze Kapsamlı Bir Yaklaşım. Seçkin Yayınevi, Ankara.
36. Al Dakheel, J., Del Pero, C., Aste, N., & Leonforte, F. (2020). Smart buildings features and key performance indicators: A review. Sustainable Cities and Society, 61, 102328. https://doi.org/10.1016/j.scs.2020.102328
37. Tian, Y., Gu, X., & Zhang, H. (2025). Customer context analysis in shopping malls: A method for indoor positioning and context-aware services. Sensors, 25(3), 649. https://doi.org/10.3390/s25030649
38. Nebati, E. E., Ekmekçi, İ., & Başlıgil, H. (2023). Performans ölçümünde indeks model önerisi: Alışveriş merkezi uygulaması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 38(3), 1403-1416.
39. Nebati, E. E., & Ekmekçi, İ. (2020). A study on shopping malls performance criterias analysis using AHP method. Politeknik Dergisi, 23(1), 85-95.