KOBİ’lere Yönelik Ar-Ge Desteklerinin İnovasyon Kapasitesi Üzerindeki Etkinliği: İllere Dayalı Yatay Kesit Veri Analizi

Yıl 2025, Cilt: 59 Sayı: 3, 625 - 646, 21.07.2025

Emine Bayrak Urasoğlu , Necmettin Çelik

https://doi.org/10.51551/verimlilik.1636799

Öz

Amaç: Çalışmanın amacı, KOSGEB’in KOBİ’lere yönelik uyguladığı Ar-Ge (Araştırma-Geliştirme) ve İnovasyon Programının illerin yenilik performansı üzerindeki etkilerini araştırmaktır.
Yöntem: Ekonometrik modeller, KOSGEB Ar-Ge ve İnovasyon Programı kapsamında destek ödemesi yapılan 2010-2021 dönemine ve Türkiye’nin 81 iline dayalı kümülatif kesit verileri kapsamaktadır. İlerin kümülatif patent, faydalı model, marka ve tasarım tescilleri bağımlı değişken; kümülatif KOSGEB destek tutarları ise bağımsız değişken olarak dikkate alınmıştır. İllerin kümülatif kişi başına düşen gelir düzeyi, üniversite başına düşen öğretim elemanı sayısı ve teknopark sayısı ise, diğer açıklayıcı değişkenlerdir. Bu değişkenler arasındaki ilişki, En Küçük Kareler (OLS) tahmincisine dayalı Yatay Kesit Veri Analizi yardımıyla analiz edilmiştir.
Bulgular: Ar-Ge ve inovasyon desteklerinin patent tescili başta olmak üzere, sırasıyla, faydalı model, tasarım ve marka tescilleri gibi çıktı temelli inovasyon göstergeleri üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı etkilerinin olduğuna dair bulgular elde edilmiştir. Bununla birlikte, illerin inovasyon kapasitesi üzerindeki en önemli ve pozitif yönlü belirleyicisinin gelir düzeyi olduğu; üniversite başına düşen öğretim elemanı sayısının aksine teknopark sayısının inovasyon kapasitesini arttırdığı görülmektedir.
Özgünlük: Çalışmada KOBİ’lere sağlanan Ar-Ge ve inovasyon desteklerinin patent tescillerinin yanı sıra tasarım, faydalı model ve marka tescilleri gibi inovasyon göstergeleri üzerindeki etkileri de incelenmiştir. 81 il düzeyindeki analizle bölgesel ilişki incelenebilmiş ve gözlem sayısındaki artışa bağlı olarak bulguların dirençliliği arttırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ar-Ge Destekleri , İnovasyon , KOBİ , Yatay Kesit Veri Analizi

Effectiveness of R&D Supports for SMEs on Innovation Capacity: A Provincial Cross-Sectional Data Analysis

Öz

Purpose: The study aims to investigate the effectiveness of the R&D and Innovation Program supported by KOSGEB on provinces' innovation performance.
Methodology: Econometric models cover cumulative cross-section data based on the 2010-2021 period for which support payments were made under the KOSGEB R&D and Innovation Program and 81 provinces of Türkiye. The cumulative patent, utility model, trademark, and design registrations are dependent variables; the cumulative KOSGEB supports are independent variable. GDP per capita, number of scholars per universities, and number of techno-parks are other independent variables. Therefore, Cross-Section Data Analysis depending Ordinary Least Squares (OLS) Methodology was chosen as the methodology.
Findings: R&D and Innovation supports have positive and statistically significant effects on output-based innovation indicators, primarily on patent registrations followed by utility model, design, and trademark registrations respectively. In addition, gross domestic product per capita has the highest positive impact on innovation. Moreover, instead of the number of scholars per universities, techno-parks have positive and statistically significant impacts.
Originality: The effectiveness of the R&D and innovation supports was analyzed by utility model, trademark, and design registrations as well as patent registrations. In addition, with the analysis conducted at the level of 81 provinces, regional relationship could be examined and the robustness of the findings was increased thanks to the increasing number of observations.

Anahtar Kelimeler

R&D Supports , Innovation , SEMs , Cross-Sectional Data Analysis

Kaynakça

• Abay, M. ve Akgüngör, S. (2023), “Technological Paths and Smarts Pecialization: Analysis Of Regional Entry and Exit in Turkey”, Asia-PacifcJournal of Regional Science, 8(3),40. https://doi.org/10.1007/s41685-023-00325-3
• Akduğan, U. ve Doğan, N. (2022),“İnovasyonu Etkileyen Faktörler: OECD Ülkeleri Örneği”, EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, 36, 111-136. https://doi.org/10.26650/ekoist.2022.36.1102470
• Albayrak, A.S. (2008) “Değişen Varyans Durumunda En Küçük Kareler Tekniğinin Alternatifi Ağırlıklı Regresyon Analizi ve Bir Uygulama”, Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (C.X ,S II, 2008), 111-134.
• Albayrak, A.S. (2014) “Otokorelasyon Durumunda En Küçük Kareler Tekniğinin Alternatifi Otoregresyon Teknikleri ve Bir Uygulama”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 1-20.
• Al-Mahrouq, M. (2010). “Success Factors of Small and Medium Enterprises: The Case of Jordan”, Zagreb International Review of Economics and Business, 13(2), 89-106.
• Ambrammal, S.K. ve Sharma, R. (2014), “R&D and Patenting by Firms in India in High- and Medium-High-Technology Industries”, Journal of Chinese Economic and Business Studies,12(2), 181-207. https://doi.org/10.1080/14765284.2014.900957
• Anselin, L., Varga, A. ve Acs, Z. (1997). “Local Geographic Spillovers Between University Research and High Technology Innovations”, Journal of Urban Economics, 42(3), 422-448. https://doi.org/10.1006/juec.1997.2032
• Anselin, L., Varga, A. ve Acs, Z. (2000). “Geographical Spillovers and University Research: A Spatial Econometric Perspective”, Growth and Change, 31(4), 501-515.
• Antonelli, C. (1994). “Technological Districts Localized Spillovers and Productivity Growth. The Italian Evidence on Technological Externalities in the Core Regions”, International Review of Applied Economics, 8(1), 18-30.
• Antonelli, C. (2000). “Collective Knowledge Communication and Innovation: The Evidence of Technological Districts”, Regional Studies, 34(6), 535-547. https://doi.org/10.1080/00343400050085657
• Antonelli, C. (2003). “Knowledge Complementarity and Fungeability: Implications for Regional Strategy”, Regional Studies, 37(6-7), 595-606. https://doi.org/10.1080/0034340032000108705
• Autant, C. ve LeSage, J.P. (2011). “Quantifying Knowledge Spillovers Using Spatial Econometric Models”, Journal of Regional Science, 51(3), 471-496. https://doi.org/10.1111/j.1467-9787.2010.00705.x
• Barış, A. ve Farımaz, M. (2024). “İnovasyon ve Ar-Ge: Stratejik Devlet Politikaları Ve Teşvikler”, Amasya Üniversitesi Ekonomi Ticaret ve Pazarlama Dergisi, 1(1),14-39
• Baykul, A. (2018). “Bölgesel Ekonomik Büyüme Üzerinde Ar-Ge Faaliyetlerinin Etkileri: Türkiye’de Düzey I Bölgelerinde Ampirik Bir İnceleme”, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 143-154.
• Bösenberg, S. ve Egger, P.H. (2017).” R&D Tax Incentives and The Emergence and Trade of Ideas”, Economic Policy, 32(89), 39-80. https://doi.org/10.1093/epolic/eiw017
• Bronzini, R. ve Piselli, P. (2016). “The Impact of R&D Subsidies on Firm Innovation”, Research Policy, 45(2), 442-457. https://doi.org/10.1016/j.respol.2015.10.008
• Chen, L. ve Yang, W. (2019). “R&D Tax Credits and Firm İnnovation: Evidence from China”, Technological Forecasting & Social Change, 146, 233-241. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2019.05.018
• Cin, B.C., Kim, Y.J. ve Vonortas, N.S. (2017), “The Impact of Public R&D Subsidy on Small Firm Productivity: Evidence from Korean SMEs”, Small Business Economics, 48, 345-360.
• Clausen, T.H. (2009) Do Subsidies Have Positive İmpacts on R&D and İnnovation Activities At The Firm Level?,Structural Change and Economic Dynamics, 20 (4),239-253, https://doi.org/10.1016/j.strueco.2009.09.004
• Corchuelo, M.B. ve Martínez-Ros, E. (2010), “Who Benefits from R&D Tax Policy?”, Cuadernos de Economía y Dirección de la Empresa, 13(45),145-170. https://doi.org/10.1016/S1138-5758(10)70027-X
• Czarnitzki, D. ve Hussinger, K. (2018), “Input and Output Additionality of R&D Subsidies”, Applied Economics, 50(12), 1324-1341.
• Czarnitzki, D., Hanel, P. ve Rosa, J.M. (2010), “Evaluating the Impacts of R&D Tax Credits on Innovation: A Microeconometric Study on Canadian Firms”, Research Policy, 40(2), 217-229.
• Dam, M.M. ve Bülent, Y. (2016), “BRICS-TM Ülkelerinde Ar-Ge ve İnovasyonun Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Ekonometrik Bir Analiz”, Akdeniz İİBF Dergisi, 16(33), 220-236.
• Doh, S. ve Kim, B. (2014). “Government Support for SME İnnovations in The Regional İndustries: The Case of Government Financial Support Program in South Korea”, Research Policy, 43(9), 1557-1569. https://doi.org/10.1016/j.respol.2014.05.001
• Ela, M. (2019). “Türkiye’de Ar-Ge Faaliyetlerine Sağlanan Vergisel Teşviklerin İnovasyona Etkisi”. 5. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, 11-14 Temmuz 2019, Bandırma, 227-244.
• Erden, Y. (2009). “Kamu Ar-Ge Destekleri Ve Yenilik Modelleri: Kamu Ar-Ge Politikalarının Meşrulaştırılması İçin Hangi Yenilik Modeli Seçilmeli?”, Ekonomi Bilimleri Dergisi, 1(2),25-39
• Ernst, C. ve Spengel, C. (2011) “Taxation, R&D Tax İncentives and Patent Application in Europe”, ZEW Discussion Papers, No. 11-024.
• Ezanoğlu, Z.ve Çetin, D. (2021),” Türkiye’de Ar-Ge Faaliyetlerini Desteklemeye Yönelik Bir Politika Aracı Olarak Teşviklerin Firma Yenilik Performansına Etkileri”, Maliye Dergisi, 181, 206-233
• Fischer, M.M. ve Varga, A. (2003). “Spatial knowledge spillovers and university research: Evidence from Austria”, The Annals of Regional Science, 37, 303-322. https://doi.org/10.1007/s001680200115
• Fischer, M.M., Scherngell, T. ve Jansenberger, E. (2006). “The Geography of Knowledge Spillovers between High‐Technology Firms in EUROPE: Evidence from A Spatial Interaction Modeling Perspective”, Geographical Analysis, 38(3), 288-309. https://doi.org/10.1111/j.1538-4632.2006.00687.x
• Göçer, İ., Kutbay, H., Gerede, C. ve Aslan R. (2014). “Vergi Teşviklerinin Ar-Ge ve İnovasyona Etkisi:Panel Eşbütünleşme ve Nedensellik Analizi”, Maliye Dergisi,167,163-180
• Gujarati, D.N., Porter, D.C., Şenesen, Ü. ve Günlük-Şenesen, G. (2012). “Temel Ekonometri”, Literatür Yayıncılık, İstanbul.
• Guo, D., Guo, Y. ve Jiang, K. (2016). “Government-Subsidized R&D and Firm Innovation: Evidence from China”, Research Policy, 45(6), 1129-1144. https://doi.org/10.1016/j.respol.2016.03.002
• Hottenrott, H. ve Richstein, R. (2020), “Start-Up Subsidies Does the Policy Instrument Matter”, Research Policy, 49(1), 103888. https://doi.org/10.1016/j.respol.2019.103888
• Jarque, C.M. ve Bera, A.K. (1980). “Efficient Tests for Normality, Homoscedasticity and Serial Independence of Regression Residuals”, Economics Letters, 6(3), 255-259. https://doi.org/10.1016/0165-1765(80)90024-5
• Koga, T. (2005). “R&D Subsidy and Self-Financed R&D: The Case of Japanese High-Technology Start-Ups”, Small Business Economics, 24(1), 53-62.
• KOSGEB. (2020). “Araştirma-Geliştirme, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programi Uygulama Esaslari”, https://www.kosgeb.gov.tr/site/tr/genel/destekdetay/1229/arge-ve-inovasyon-destek-programi (Erişim Tarihi: 02.05.2024).
• KOSGEB. (2022). “Ar-Ge, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı Ar-Ge ve İnovasyon Programı Nihai Değerlendirme Raporu-Özet”, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı, Ankara. https://webdosya.kosgeb.gov.tr/Content/Upload/Dosya/Kurumsal/Raporlar/Ar-Ge_ve_%C4%B0novasyon_Program%C4%B1_Nihai_De%C4%9Ferlendirme_Raporu_-_%C3%96zet.pdf (Erişim Tarihi: 02.01.2024).
• KOSGEB. (2024-2028). “Stratejik Plan (2024-2028)”, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı, Ankara. https://webdosya.kosgeb.gov.tr/Content/Upload/Dosya/Mali%20Tablolar/2024/KOSGEB_Stratejik_Plan_2024-2028_.pdf (Erişim Tarihi: 02.05.2024)
• KOSGEB. (2023), Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliği, Mayıs 2023, 32201. https://webdosya.kosgeb.gov.tr/Content/Upload/Dosya/Mevzuat/2023/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_ve_Orta_B%C3%BCy%C3%BCkl%C3%BCkteki_%C4%B0%C5%9Fletmeler_Y%C3%B6netmeli%C4%9Fi.pdf (Erişim Tarihi: 02.05.2024)
• Köseoğlu, A. ve Erdem, E. (2021). “Firma Dinamiklerinin İnovasyon ve Büyüme İlişkisindeki Rolü: En Yüksek Ar-Ge Yatırımcısı Firmalar Üzerine Ampirik Kanıtlar”, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 58, 265-300.
• Kutbay, H. (2017). “Ar-Ge Faaliyetlerine Yönelik Uygulanan Vergi Teşviklerinin Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Türkiye Ve Seçilmiş Ülkelerde Ekonometrik Bir Analiz”, Doktora Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
• Liu, X., Li, X. ve Li, H. (2016). “R&D Subsidies and Business R&D: Evidence from High- Tech Manufacturing Firms in Jiangsu”, China Economic Review, 41,1-22. https://doi.org/10.1016/j.chieco.2016.08.003
• Lokshin, B. ve Mohnen, P. (2012), “How Effective are Level-Based R&D TaxCredits? Evidence from the Netherlands”. Applied Economics, 44(12), 1527-1538. https://doi.org/10.1080/00036846.2010.543083
• Maggioni, M.A. ve Uberti, T.E. (2009). “Knowledge Networks across Europe: Which Distance Matters?”, The Annals of Regional Science, 43, 691-720. https://doi.org/10.1007/s00168-008-0254-7
• Montoro‐Sánchez, A., Ortiz‐de‐Urbina‐Criado, M. ve Mora‐Valentín, E.M. (2011). “Effects of Knowledge Spillovers on Innovation and Collaboration in Science and Technology Parks”, Journal of Knowledge Management, 15(6), 948-970. https://doi.org/10.1108/13673271111179307
• Özçelik, E. ve Taymaz, E. (2008). “R&D Support Programs in Developing Countries: The Turkish Experience”, Research Policy, 37(2), 258-275. https://doi.org/10.1016/j.respol.2007.11.001
• Özdemir, S. Ersöz, H. ve Sarıoğlu, H. (2011), “Küçük Girişimciliğin Artan Önemi ve KOBİ’lerin Türkiye Ekonomisindeki Yeri”, Journal of Social Policy Conferences, 53, 173-230.
• Özer, M. ve Çitçi, N. (2009). “Ar-Ge Tabanlı İçsel Büyüme Modelleri ve Ar-Ge Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: OECD Ülkeleri Panel Veri Analizi”, TheJournal of SocialEconomic Research, 8(16),219-240
• Polat, M., Alakaş, Ö.E. ve Cicikler, B. (2023). “KOBİ’lerde Yönetim,Strateji ve Liderlik”, 1. Basım, Nobel Bilimsel Eserler, Ankara.
• Rodriguez, M. (2014). “Innovation, Knowledge Spillovers and High-Tech Services in European Regions”, Engineering Economics, 25(1), 31-39. https://doi.org/10.5755/j01.ee.25.1.3207
• Romer P.M. (1990). “Endogenous Technological Change”, The Journal of Political Economy”, 98(5), 71-102. Saygılı, Ş. (2003). “Bilgi Ekonomisine Geçiş Sürecinde Türkiye Ekonomisinin Dünyadaki Konumu”, Uzmanlık Tezi, Yayın No. DPT 2675.
• Seçilmiş, N. ve Konu, A. (2019). “OECD Ülkelerinde Ar-Ge Teşvikleri ve İnovasyon İlişkisi Üzerine Ampirik Bir İnceleme”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 686-702. https://doi.org/10.33437/ksusbd.533175
• Sterlacchini, A. ve Venturini, F. (2019). “R&D Tax Incentives in EU Countries: Does The Impact Vary with Firm Size?”, Small Business Economics, 53(3), 687-708. https://doi.org/10.1007/s11187-018-0074-9
• Svoboda, P. (2017). “The Impact of Tax Incentives on Research and Development”, Acta Universitatis Agriculturae Et Silviculturae Mendelianae Brunensis, 65(2),737-743. https://doi.org/10.11118/actaun201765020737
• Şahin, F. (2024). “Devlet Ar-Ge Destekleri ve Yenilikçilik İlişkisi: Kurumsal Kalitenin Moderatör Etkisi”, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 14(28), 289-309.
• Şenel, K. (2023), “KOSGEB Desteklerinin Seçilmiş Ekonomik Göstergeler Üzerindeki Etkileri: Düzey 2 Bölgeleri İçin Panel Veri Analizi”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, (2023), On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf, (Erişim Tarihi: 02.05.2024)
• TPE. (2007-2011). Türk Patent ve Marka Kurumu Stratejik Plan (2007-2011) https://www.turkpatent.gov.tr/stratejik-planlar, (Erişim Tarihi: 10.05.2024).
• TPE. (2010-2021). Türk Patent ve Marka Kurumu https://www.turkpatent.gov.tr/patent-istatistik (Erişim Tarihi: 20.02.2024), https://www.turkpatent.gov.tr/faydali-model-istatistik (Erişim Tarihi: 20.02.2024), https://www.turkpatent.gov.tr/marka-istatistik (Erişim Tarihi: 20.02.2024), https://www.turkpatent.gov.tr/tasarim-istatistik (Erişim Tarihi: 20.02.2024).
• TPE. (2018-2022). Türk Patent ve Marka Kurumu Stratejik Plan (2018-2022) https://www.turkpatent.gov.tr/stratejik-planlar (Erişim Tarihi: 10.05.2024)
• Tripepi, G., Jager, K.J., Dekker, F.W. ve Zoccali, C. (2010). “Selection Bias and Information Bias in Clinical Research”, Nephron Clinical Practice, 115(2), c94-c99. https://doi.org/10.1159/000312871 Tripepi, G., Jager, K.J., Dekker, F.W., Wanner, C. ve Zoccali, C. (2008). “Bias in Clinical Research”, Kidney International, 73(2), 148-153. https://doi.org/10.1038/sj.ki.5002648
• Turkcan, B. (2015). “Knowledge Externalities in Turkish High-Technology Manufacturing İndustries: Spatial Panel Data Analyses”, Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 10(40), 6711-6729.
• TÜBİTAK. (2005). “OECD, Eurostat, Oslo Klavuzu: Yenilik Verilerinin Toplanması ve Yorumlanması için İlkeler”, TÜBİTAK 3.Baskı. https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2023-10/Oslo_3_TR.pdf (Erişim Tarihi: 02.04.2024)
• TÜİK. (2022). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Small-and-Medium-Sized-Enterprises-Statistics-2022-49438#:~:text=KOB%C4%B0'lerin%202022%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20do%C4%9Fum%20oran%C4%B1%20%16%2C2%20oldu&text=KOB%C4%B0'lerin%202022%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20en,orta%20%C3%B6l%C3%A7ekli%20giri%C5%9Fimler%20takip%20etmi%C5%9Ftir., (Erişim Tarihi: 20.02.2024).
• Tüylüoğlu, Ş., ve Saraç, Ş. (2012). “Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerde İnovasyonun Belirleyicileri: Ampirik Bir Analiz”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, 7(1), 39-74.
• Uysal, İ. ve Kılıç, A.F. (2022). “Normal Distribution Dilemma”, Anadolu Journal of Educational Sciences International, 12(1), 220-248. https://doi.org/10.18039/ajesi.962653
• Varga, A. (2000). “Local Academic Knowledge Transfers and the Concentration of Economic Activity”, Journal of Regional Science, 40(2), 289-309. https://doi.org/10.1111/0022-4146.00175
• Wang, X. ve Cheng, Z. (2020). “Cross-Sectional Studies: Strengths, Weaknesses, and Recommendations”, Chest, 158(1S), 65-71. https://doi.org/10.1016/j.chest.2020.03.012
• White, H. (1980). “A Heteroskedasticity-Consistent Covariance Matrix Estimator and A Direct Test for Heteroskedasticity”, Econometrica: Journal of the Econometric Society, 817-838. https://doi.org/10.2307/1912934
• Wu, Y. (2005). “The Effects of State R&D Credits in Simulating Private R&D Expenditure: A Cross- State Empirical Analysis”, Journal of Policy Analysis and Management, 24(4), 785-802.
• Zhu, P., Xu W. ve Lundin, N. (2006). “The Impact of Government’sFundings and Tax Incentives on Industrial R&D Investments-Empirical Evidences from Industrial Sectors in Shanghai”, China Economic Review, 17(1), 51-69.