Araştırma Makalesi

Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi

Sayı: 11 29 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi

Öz

Tiksindirici borç (odious debt) doktrini, modern uluslararası hukukun en tartışmalı kesişim noktalarından birini (devlet halefiyeti, egemen borç ve geçiş dönemi adaleti) bir araya getiren melez bir kavramdır. Klasik biçimiyle 1927'de Rus asıllı hukukçu Alexander Nahum Sack tarafından sistemleştirilen doktrin, bir devlet borcunun (i) halkın rızası olmadan, (ii) halkın yararına kullanılmadan ve (iii) bunu bilen ya da bilmesi gereken alacaklılar tarafından sağlanması durumunda halef yönetim için bağlayıcı sayılmaması gerektiğini ileri sürer. Çalışma, niteliksel-tarihsel bir hukuk inceleme yöntemi benimseyerek birincil kaynaklar ile ikincil literatürü bütünleştirmekte ve üç temel soru çerçevesinde gelişmektedir. Birincisi, modern doktrinin tarihsel öncülleri nelerdir ve antik dönemin borç iptal pratikleriyle çağdaş doktrin arasında ne tür kavramsal süreklilikler ya da kopuşlar mevcuttur? İkincisi, Sack'in 1927 incelemesinden 1923 Tinoco Tahkimi'ne, 1983 Viyana Sözleşmesi'ne ve 2007 UNCTAD raporuna uzanan kodifikasyon süreci doktrinin hukuksal statüsünü nasıl şekillendirmiştir? Üçüncüsü, yirmi birinci yüzyılın egemen borç krizleri, özellikle Irak, Ekvador, Ukrayna ve Suriye vakaları bağlamında doktrinin operasyonel önemi nedir ve ne tür eleştirilerle karşılaşmaktadır? Makale, doktrinin kavramsal köklerini Mezopotamya'nın amargi geleneğine, İbrani Yubile Yılı'na, Solon'un seisachtheia reformuna ve Roma hukukunun yönetici-devlet ayrımına kadar izlemekte; bu mirası Meksika (1867) ve Küba (1898) gibi on dokuzuncu yüzyıl öncülleriyle bütünleştirerek borcun kutsallığının her zaman koşullu olduğunu göstermektedir. Çalışma, doktrinin yerleşmiş bir uluslararası örf-adet hukuku kuralı haline gelememekle birlikte, kavramsal yaşam ile hukuksal kristalizasyon arasındaki yarıkta varlığını sürdürdüğünü ve çağdaş uygulamalarda "fiili kabul, hukuki ret" örüntüsünü koruduğunu saptamaktadır. Sonuç olarak doktrin, yerleşik bir hukuk kuralından çok bir hukuksal-siyasal referans çerçevesi olarak işlemekte; otoriter rejimlerin yıkılmasının ardından gündeme gelen borç krizleri için vazgeçilmez bir normatif çerçeve sunmaya devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adams, P. (1991). Odious Debts: Loose Lending, Corruption, and the Third World's Environmental Legacy. Londra: Earthscan.
  2. Aguilar-Amory and Royal Bank of Canada Claims (Great Britain v. Costa Rica) [Tinoco Tahkimi] (1923). Reports of International Arbitral Awards, 1, 369-399.
  3. Aquinas, T. (1920). Summa Theologica (Fathers of the English Dominican Province, Çev.). Londra: Burns, Oates & Washbourne. (Orijinal çalışma basım tarihi 1265-1274).
  4. Aristoteles. (1984). Atinalıların Devleti (F. Akderin, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi MÖ 4. yüzyıl).
  5. Aristoteles. (2017). Politika (F. Akderin, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi MÖ 4. yüzyıl). Bedjaoui, M. (1968-1981). Reports on succession of States in respect of matters other than treaties (BM Doküman No. A/CN.4/204 - A/CN.4/345). Uluslararası Hukuk Komisyonu.
  6. Birleşmiş Milletler. (1983). Vienna Convention on Succession of States in Respect of State Property, Archives and Debts (UN Doc. A/CONF.117/14). https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/3_3_1983.pdf (Erişim Tarihi: 01.05.2026).
  7. Black, A. (1992). Political Thought in Europe, 1250-1450. Cambridge: Cambridge University Press.
  8. Brunt, P. A. (1966). The 'Fiscus' and its development. The Journal of Roman Studies, 56(1-2), 75-91. doi:10.2307/300135

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İktisat Sosyolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

1 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

21 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 11

Kaynak Göster

APA
Yolusever, A. (2026). Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 22-47. https://doi.org/10.62068/visbid.1942297
AMA
1.Yolusever A. Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi. ViSBiD. 2026;(11):22-47. doi:10.62068/visbid.1942297
Chicago
Yolusever, Aras. 2026. “Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi”. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi, sy 11: 22-47. https://doi.org/10.62068/visbid.1942297.
EndNote
Yolusever A (01 Haziran 2026) Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi 11 22–47.
IEEE
[1]A. Yolusever, “Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi”, ViSBiD, sy 11, ss. 22–47, Haz. 2026, doi: 10.62068/visbid.1942297.
ISNAD
Yolusever, Aras. “Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi”. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi. 11 (01 Haziran 2026): 22-47. https://doi.org/10.62068/visbid.1942297.
JAMA
1.Yolusever A. Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi. ViSBiD. 2026;:22–47.
MLA
Yolusever, Aras. “Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi”. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi, sy 11, Haziran 2026, ss. 22-47, doi:10.62068/visbid.1942297.
Vancouver
1.Aras Yolusever. Antik Dünyadan Günümüze Tiksindirici Borç: Bir Doktrinin Tarihsel ve Hukuksal Evrimi. ViSBiD. 01 Haziran 2026;(11):22-47. doi:10.62068/visbid.1942297

ViSBiD, MLA ve Crossref tarafından indekslenmektedir. Ayrıca Index Copernicus takip sistemine alınmıştır.