Mount Ararat at the Intersection of Mountain Tourism and Religious Tourism: A Spatial and Strategic Assessment

Öz

Mount Ağrı (Ararat) and its surroundings constitute one of the most remarkable tourism destinations in Türkiye due to their geomorphological characteristics, high mountain ecosystem, cultural heritage assets, and particularly the belief dimension associated with the narrative of Noah’s Flood. Despite this significant potential, the limited share of tourism revenues indicates that these resources have not been utilized effectively and sustainably. This study aims to analyze the tourism potential of Mount Ağrı and its surroundings within the framework of mountain tourism and faith tourism, and to propose strategic recommendations for sustainable tourism development. A qualitative research methodology was employed, including document analysis, literature review, and spatial evaluation of available data. In addition, the tourism potential of the region was evaluated through a SWOT analysis framework focusing on strengths, weaknesses, opportunities, and threats. The findings reveal that Mount Ağrı stands out not only for its physical geographical features but also for its potential to become a globally recognized faith tourism destination. However, deficiencies in infrastructure, insufficient promotion, service quality issues, and the perceived security risks have limited tourism development. Furthermore, the concentration of tourism activities in specific seasons and routes increases environmental pressures on the fragile mountain ecosystem. To sustainably develop tourism in and around Mount Ararat, it is necessary to prepare a Mount Ararat and Surrounding Areas Tourism Master Plan, implement planned tourism policies, adopt a destination management approach, strengthen tourism infrastructure for accommodation, transportation, camping areas and visitor services, evaluate natural and cultural resources within a balance of conservation and utilization, and more effectively involve the local population in tourism processes. In this context, it has been concluded that Mount Ararat should be considered within the framework of an international-scale destination model that integrates mountain tourism with religious tourism.

Anahtar Kelimeler

• Ağrı Dağı
• Dağ Turizmi
• İnanç Turizmi
• Sürdürülebilir Turizm
• Destinasyon Yönetimi.

Etik Beyan

This study was conducted using a qualitative research methodology and does not involve any participants, subjects, or personal data. The research relied on secondary sources, published academic literature, and publicly available statistical data. Therefore, there is no circumstance requiring approval from an ethics committee.

Dağ Turizmi ve İnanç Turizmi Kesişiminde Ağrı Dağı: Mekânsal ve Stratejik Bir Değerlendirme

Öz

Ağrı Dağı ve çevresi, sahip olduğu jeomorfolojik özellikler, yüksek dağ ekosistemi, kültürel miras unsurları ve özellikle Nuh Tufanı anlatısı ile ilişkilendirilen inanç boyutu sayesinde Türkiye’nin en değerli ve dikkat çekici turizm alanlarından birini oluşturmaktadır. Ancak bu yüksek potansiyele rağmen bölgenin turizmden aldığı ekonomik payın sınırlı kalması, kaynakların etkin ve sürdürülebilir biçimde değerlendirilemediğini göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, Ağrı Dağı ve çevresinin turizm potansiyelini dağ turizmi ve inanç turizmi ekseninde bütüncül bir yaklaşımla analiz etmek ve sürdürülebilir turizm gelişimi açısından stratejik öneriler geliştirmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş olup; doküman analizi, literatür taraması ve mevcut verilerin mekânsal değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir. Bunun yanında bölgenin turizm potansiyeli; güçlü ve zayıf yönler ile fırsat ve tehditler çerçevesinde SWOT analizi yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Ağrı Dağı’nın hem fiziksel coğrafya özellikleriyle hem de küresel ölçekte bilinirliğe sahip bir inanç turizmi merkezi olma potansiyeliyle öne çıktığını göstermektedir. Bununla birlikte, altyapı eksiklikleri, tanıtım yetersizliği, hizmet kalitesi sorunları ve geçmişten gelen güvenlik algısı gibi faktörler turizm gelişimini sınırlandırmaktadır. Ayrıca turizm faaliyetlerinin belirli dönem ve güzergâhlarda yoğunlaşması, hassas dağ ekosistemi üzerinde çevresel baskıları artırmaktadır. Ağrı Dağı ve çevresinde turizmin sürdürülebilir biçimde geliştirilebilmesi için Ağrı Dağı ve Çevresi Turizm Master Planı’nın hazırlanması, planlı turizm politikalarının uygulanması, destinasyon yönetimi yaklaşımının benimsenmesi, konaklama, ulaşım, kamp alanları ve ziyaretçi hizmetlerine yönelik turizm altyapısının güçlendirilmesi, doğal ve kültürel kaynakların koruma–kullanma dengesi içerisinde değerlendirilmesi ve yerel halkın turizm süreçlerine daha etkin biçimde dâhil edilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda Ağrı Dağı’nın, dağ turizmi ile inanç turizmini bütünleştiren uluslararası ölçekli bir destinasyon modeli çerçevesinde ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ağrı Dağı
• Dağ Turizmi
• İnanç Turizmi
• Sürdürülebilir Turizm
• Destinasyon Yönetimi.

Etik Beyan

Bu çalışma nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilmiş olup herhangi bir katılımcı, denek veya kişisel veri içermemektedir. Araştırma sürecinde ikincil kaynaklara, yayımlanmış akademik literatüre ve kamuya açık istatistikî verilere başvurulmuştur. Dolayısıyla etik kurul onayı gerektiren bir durum söz konusu değildir.

Kaynakça

1. Answers in Genesis. (2023). Ark encounter economic impact reports and visitor statistics. Kentucky, USA: Answers in Genesis.
2. Azzoni, R. S., Zerboni, A., Pelfini, M., Garzonio, C. A., Cioni, R., Meraldi, E. ve Diolaiuti, G. A. (2017). Geomorphology of Mount Ararat/Ağrı Dağı (Ağrı Dağı Milli Parkı, Eastern Anatolia, Turkey). Journal of Maps, 13(2), 182–190. doi:10.1080/17445647.2017.1279084
3. Bailey, L. R. (1977). Wood from “Mount Ararat”: Noah’s Ark? The Biblical Archaeologist, 40(4), 137–146.
4. Bailey, L. R. (1989). Noah: The person and the story in history and tradition. Columbia, SC: University of South Carolina Press.
5. Beedie, P. ve Hudson, S. (2003). Emergence of mountain-based adventure tourism. Annals of Tourism Research, 30(3), 625–643. doi:10.1016/S0160-7383(03)00043-4
6. Bernbaum, E. (1998). Sacred mountains of the world. Berkeley, CA: University of California Press.
7. Blumenthal, M. M. (1959). Ağrı Dağı buzulları hakkında notlar. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 10, 1–12.
8. Bottéro, J. (2001). Religion in ancient Mesopotamia. Chicago, IL: University of Chicago Press.

9. Bryce, J. (1877). Transcaucasia and Ararat: Being notes of a vacation tour in the autumn of 1876. London, UK: Macmillan.
10. Buckley, R. (Ed.). (2004). Environmental impacts of ecotourism. Wallingford, UK: CABI Publishing.
11. Buhalis, D. (2000). Marketing the competitive destination of the future. Tourism Management, 21(1), 97–116.
12. Cline, E. H. (2009). Biblical archaeology: A very short introduction. Oxford, UK: Oxford University Press.
13. Collins-Kreiner, N. (2010). Researching pilgrimage: Continuity and transformations. Annals of Tourism Research, 37(2), 440–456.
14. Davis, P. H. (Ed.). (1965–1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Vols. 1–9). Edinburgh, UK: Edinburgh University Press.
15. Debarbieux, B. ve Price, M. F. (2012). Mountain regions: A global common good? Mountain Research and Development, 32(S1), S7–S11. doi:10.1659/MRD-JOURNAL-D-11-00034.S1
16. Deniz, O. (2007). Ağrı Dağı ve dağcılık turizmi açısından değerlendirilmesi. I. Uluslararası Ağrı Dağı ve Nuh’un Gemisi Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 458). İstanbul, Türkiye.
17. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2011). Kur’an-ı Kerim Meali (Hûd Suresi, 11:44). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
18. Doğaner, S. (1991). Dağ turizmine coğrafi bir yaklaşım: Uludağ’da turizm. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
19. Dundes, A. (Ed.). (1988). The flood myth. Berkeley, CA: University of California Press.
20. Eliade, M. (1959). The sacred and the profane: The nature of religion. New York, NY: Harcourt Brace.
21. Erinç, S. (1953). Doğu Anadolu coğrafyası üzerine araştırmalar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
22. Genesis 8:4. (n.d.). In The Holy Bible.
23. Gill, A. ve Williams, P. W. (1994). Managing growth in mountain tourism communities. Tourism Management, 15(3), 212–220. doi:10.1016/0261-5177(94)90107-4
24. Griffin, K. ve Raj, R. (2017). The importance of religious tourism and pilgrimage: Reflecting on definitions, motives and data. International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage, 5(3), 1–9.
25. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M. ve Babaç, M. T. (Ed.). (2012). Türkiye bitkileri listesi (damarlı bitkiler). İstanbul: Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını.
26. Güneş, H. (2026). İslam tarihi kaynaklarına göre Nuh tufanı ve Cudi Dağı. İstanbul: DTA Yayıncılık.
27. Hall, C. M. (2008). Tourism planning: Policies, processes and relationships. Harlow, UK: Pearson.
28. Hock, R., Rasul, G., Adler, C., Caceres, B., Gruber, S., Hirabayashi, Y. ve Zhang, Y. (2019). High mountain areas. H.-O. Pörtner ve ark. (Ed.), IPCC special report on the ocean and cryosphere in a changing climate içinde (ss. 131–202). Geneva, Switzerland: IPCC.
29. Kapan, K. (2018). Turizm ve rekreasyon faaliyetlerinin ekonomi üzerindeki etkileri. Coğrafya Dergisi, 37, 47–56.
30. Kaya, C. ve Karataş, A. (2025). Büyük Ağrı Dağı buzulları ve buzul jeomorfolojisi. Türk Coğrafya Dergisi, 87, 23–38. doi:10.17211/tcd.1585308
31. Kaya, F. (1996). Doğubayazıt ilçe merkezinin coğrafi etüdü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
32. Kaya, F. (2016). Ağrı Dağı’nın turizm potansiyeli ve değerlendirme durumu. Marmara Coğrafya Dergisi, 34, 217–229.
33. Kaya, F. (2017). Ağrı Dağı. Ankara: Ağrı Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
34. Kaya, F. (2020). Ağrı Dağı ve Nuh’un Gemisi: Doğal çevre özellikleri ve inanç turizmi açısından önemi. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
35. Kaya, F. (2024). The natural environmental characteristics of Mount Ararat and its significance in terms of faith tourism. In Studies in the history and tradition of Mount Ararat and Noah’s Ark. Ankara: Akademisyen Kitabevi.
36. Kaya, F. ve Arınç, K. (2003). Doğubayazıt ilçesi’nin turizm potansiyeli. Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(31), 159–185.
37. Ketin, İ. (1982). Türkiye jeolojisine genel bir bakış. İstanbul: İTÜ Vakfı Yayınları.
38. KuzeyDoğa. (2019). Doğu Anadolu biyoçeşitlilik araştırmaları raporu. Kars: KuzeyDoğa Derneği Yayınları.
39. Lew, A. A. (2017). Tourism planning and place making: Place-making or placemaking? A. A. Lew, C. M. Hall ve A. M. Williams (Ed.), The Routledge handbook of tourism geographies. London, UK: Routledge.
40. Lynch, H. F. B. (1897). Mountain climbing: The ascent of Mount Ararat. New York, NY: Charles Scribner’s Sons. Nepal, S. K. (2007). Tourism and rural settlements: Nepal’s Annapurna region. Annals of Tourism Research, 34(4), 855–875.
41. Nepal, S. K. ve Chipeniuk, R. (2005). Mountain tourism: Toward a conceptual framework. Tourism Geographies, 7(3), 313–333. doi:10.1080/14616680500164849
42. Nepal Tourism Board. (2024). Mount Everest climbing statistics and economic contribution reports. Kathmandu, Nepal: Nepal Tourism Board.
43. Newsome, D., Moore, S. A. ve Dowling, R. K. (2012). Natural area tourism: Ecology, impacts and management (2nd ed.). Bristol, UK: Channel View Publications.
44. Özgüç, N. (2017). Turizm coğrafyası: Özellikler ve bölgeler. İstanbul: Çantay Kitabevi.
45. Parrot, F. (1845). Journey to Ararat (W. D. Cooley, Çev.). London, UK: Longman, Brown, Green, and Longmans. (Orijinal eser 1834 yılında yayımlanmıştır.)
46. Pine, B. J. ve Gilmore, J. H. (1999). The experience economy. Boston, MA: Harvard Business School Press. Pomfret, G. (2006). Mountaineering adventure tourists: A conceptual framework for research. Tourism Management, 27(3), 113–123. doi:10.1016/j.tourman.2004.08.003
47. Price, M. F., Byers, A. C., Friend, D. A., Kohler, T. ve Price, L. W. (2013). Mountain geography: Physical and human dimensions. Berkeley, CA: University of California Press.
48. Rinschede, G. (1992). Forms of religious tourism. Annals of Tourism Research, 19(1), 51–67. doi:10.1016/0160-7383(92)90106-Y
49. Shackley, M. (2001). Managing sacred sites: Service provision and visitor experience. London, UK: Continuum. Shinde, K. (2007). Pilgrimage and the environment: Challenges in a pilgrimage centre. Current Issues in Tourism, 10(4), 343–365.
50. Tanyu, H. (1988). Ağrı Dağı maddesi. In TDV İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. Tavernier, J.-B. (2006). Tavernier seyahatnamesi (T. Tunçdoğan, Çev.). İstanbul: Kitap Yayınevi. (Orijinal eser 1676 yılında yayımlanmıştır.)
51. Timothy, D. J. (2011). Cultural heritage and tourism. Bristol, UK: Channel View Publications.
52. Timothy, D. J. ve Olsen, D. H. (2006). Tourism, religion and spiritual journeys. London, UK: Routledge.
53. Ülker, İ. (1992). Dağ turizmi. Ankara: Türkiye Kalkınma Bankası Yayınları.
54. UNWTO. (2011). Religious tourism in Asia and the Pacific. Madrid, Spain: World Tourism Organization.
55. UNWTO. (2023). Mountain tourism: Towards a more sustainable path. Madrid, Spain: World Tourism Organization.
56. UNWTO. (2024). International tourism highlights. Madrid, Spain: World Tourism Organization. World Religious Travel Association. (2020). Religious tourism market report. WRTA Publications.
57. Yâkût el-Hamevî, E. A. Ş. Y. b. A. (1995). Muʿcemü’l-büldân (7 cilt). Beyrut: Dâru Sâdır.
58. Yalçınlar, İ. (1976). Strüktürel jeomorfoloji. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
59. Yulu, A. (2019). Friedrich Parrot’un Ağrı Dağı araştırma keşif gezisi. Coğrafya Dergisi, 38, 49–58. Erişim adresi: http://jgeography.istanbul.edu.tr
60. Yulu, A. (2020). Ağrı Dağı’nda dağcılık turizmi ve çevresel etkileri. Coğrafi perspektifle dağ ve dağlık alanlar: Sürdürülebilirlik-yönetim-örnek alan incelemeleri içinde (ss. 329–356). İstanbul: Kriter Yayınları.
61. Zeynalov, S. ve Türkoğlu, N. (2016). Ağrı Dağı’nın florası. Ankara: Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Yayınları.
62. Noah’s Ark Scans. (n.d.). Erişim adresi: Noah’s Ark Scans