TR
EN
MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI
Öz
Bu çalışma, edebi metin çevirilerinde makine çevirisinin Türkçe–İngilizce dil çiftindeki güncel potansiyelini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Alice Harikalar Diyarında adlı eserden deyimler, kültürel ögeler, metaforlar ve kelime oyunları gibi edebi unsurlar açısından zengin yaklaşık 200 kelimelik bir kesit seçilmiştir. İngilizce kaynak metin ile metnin profesyonel bir insan çevirisi ve ChatGPT tarafından üretilen makine çevirisi, 3. sınıf mütercim ve tercümanlık öğrencilerine Çeviri A ve Çeviri B olarak sunulmuştur. Katılımcılar, kaynak metin ve çevirileri karşılaştırarak açık uçlu sorulardan oluşan bir anket aracılığıyla çevirilere ilişkin genel değerlendirmelerde bulunmuş, hangi çevirinin makine çevirisi olduğunu düşündüklerini gerekçeleriyle açıklamış ve edebi metinlerde makine çevirisinin gelecekte insan çevirisinin yerini alıp alamayacağına dair görüşlerini belirtmişlerdir. Elde edilen bulgulara göre, katılımcıların yaklaşık %74’ü makine çevirisini doğru biçimde tespit etmiş; birebir çeviri eğilimi, yapaylık, duygusal yetersizlik, robotik dil kullanımı ve deyim aktarımındaki hatalar bu tespitin başlıca gerekçeleri olarak öne çıkmıştır. Ayrıca katılımcıların %74’ü insan çevirisi olan Çeviri A’yı tercih ettiklerini belirtmiş; doğallık, bağlama uygunluk, isabetli kelime seçimleri ile deyimsel ve kültürel ifadelerin başarılı aktarımı tercih nedenleri arasında yer almıştır. Sonuç olarak, güncel durumda makine çevirisinin edebi metin çevirilerinde profesyonel insan çevirisine göre daha az yeterli olduğu; özellikle bağlam, duygu aktarımı ve kelime oyunları gibi edebi boyutlarda yetersiz kaldığı ve bu nedenle ayırt edilebilir olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Al-Kaabi, M. H., AlQbailat, N. M., Badah, A., Ismail, I. A., & Hicham, K. B. (2024). Examining the cultural connotations in human and machine translations: A corpus study of Naguib Mahfouz’s Zuqāq Al-Midaqq.
- Journal of Language Teaching and Research, 15(3), 707–718. https://doi.org/10.17507/jltr.1503.03
- Apaydın, T. (2020). Neolojizm çevirileri üzerine bir inceleme: Alice’s Adventures in Wonderland ve Through the Looking Glass örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(73).
- Beldjenna, A. (2025). A comparative analysis of AI and machine translation versus human translation of English literary works. Journal of Languages & Translation, Special Issue, 121-133.
- Benvenuti, M., Cangelosi, A., Weinberger, A., Mazzoni, E., Benassi, M., Barbaresi, M., & Orsoni, M. (2023). Artificial intelligence and human behavioral development: A perspective on new skills and competences acquisition for the educational context. Computers in Human Behavior, 148, 107903. https://doi.org/10.1016/j.chb.2023.107903
- Calvo-Ferrer, J. R. (2023). Can you tell the difference? A study of human vs machine-translated subtitles. Perspectives, 1–18. https://doi.org/10.1080/0907676x.2023.2268149
- Carroll, L. (1907). Alice's Adventures in Wonderland. Cassell and Company.
- Carroll, L. (2010). Alice Harikalar Diyarında (K. E. Kına, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çeviribilim, Çocuk Edebiyatı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
3 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
9 Nisan 2026
Kabul Tarihi
31 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 1
APA
Özdemir, R. B., & Başer, Z. (2026). MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi, 7(1), 64-83. https://izlik.org/JA95MY78LR
AMA
1.Özdemir RB, Başer Z. MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI. DEÇ. 2026;7(1):64-83. https://izlik.org/JA95MY78LR
Chicago
Özdemir, Rukiye Büşra, ve Zeynep Başer. 2026. “MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI”. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi 7 (1): 64-83. https://izlik.org/JA95MY78LR.
EndNote
Özdemir RB, Başer Z (01 Temmuz 2026) MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi 7 1 64–83.
IEEE
[1]R. B. Özdemir ve Z. Başer, “MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI”, DEÇ, c. 7, sy 1, ss. 64–83, Tem. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95MY78LR
ISNAD
Özdemir, Rukiye Büşra - Başer, Zeynep. “MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI”. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi 7/1 (01 Temmuz 2026): 64-83. https://izlik.org/JA95MY78LR.
JAMA
1.Özdemir RB, Başer Z. MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI. DEÇ. 2026;7:64–83.
MLA
Özdemir, Rukiye Büşra, ve Zeynep Başer. “MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI”. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi, c. 7, sy 1, Temmuz 2026, ss. 64-83, https://izlik.org/JA95MY78LR.
Vancouver
1.Rukiye Büşra Özdemir, Zeynep Başer. MAKİNE Mİ, İNSAN MI? HARİKALAR DİYARINDA BİR ÇEVİRİ ÇALIŞMASI. DEÇ [Internet]. 01 Temmuz 2026;7(1):64-83. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95MY78LR