Kentsel Yoksulluk ve Yaşlılık

Öz

İnsan yaşamı doğum ile ölüm arasında geçen, bebeklik, çocukluk, yetişkinlik ve yaşlılık olmak üzere belli başlı dönemleri kapsayan bir standarda sahiptir. Fakat bazı insanlar bu evreleri tamamlayamadan hayatları sonlanmaktadır ve her bireyin hayatı yaşama pratikleri aynı değildir. Yaşanılan mekan, ekonomik durum, eğitim seviyesi gibi bazı nosyonlar bireylerin yaşamlarını şekillendirmekte ve yaşam kalitesini belirlemektedir. Kent merkezleri de bu yaşam kalitesinin yüksek, bütün imkanlara kolay erişimin olduğu mekanlardır. Lakin toplumlar sınıflı ve heterojen bir yapıya sahip olmasından ötürü kentlerin farklı insan profillerine sahip oldukları unutulmamalıdır. Yoksul yaşlı bireyler de bu profillerden ve sınıfsal yapının içerisinde yer alan nüfustandır. Mensubu oldukları sınıfın ve yaşanılan mekanın elverdiği şekilde yaşamlarını idame ettiren yaşlı bireylerin, kentsel yoksullar olarak kavramsallaştıracağımız güruhun içerisinde yer almaları yaşlılıkla yaşadıkları sorunları belirginleştirecektir. Bundan ötürü bu çalışmadaki amaç, toplumda dezavantaja sahip olan yaşlıların kentsel yoğunluk içerisinde yaşadıkları güncel toplumsal sorunları ortaya koymak ve bu sorunları değerlendirmek olacaktır. Aynı zamanda güncel olarak hali hazırda gerek kentleşme mevhumu gerekse de yaşlılıkta görülen riskler devamlılığını göstermekle birlikte literatürde konu genelinde yapılmış olan çalışmaların azlığı bu çalışmayı özgün kılacaktır. Çalışmada literatürde var olan çalışmalardan yararlanılarak doküman analizi yapılmıştır. Çalışma sonucunda ulaşılan verilerin değerlendirilmesi yapıldığında ise alışılagelmiş olan yaşlılık sorunlarının (sosyal izolasyon, dışlanma, ekonomik ve sosyal yaşamda olumsuzluklar, bakıma muhtaçlık, barınma, yaşlı istismarı gibi) devam ettiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• yoksulluk
• kentsel yoksulluk
• yaşlılık

urban poverty and old age

Öz

Human life has a standard that covers certain periods between birth and death: infancy, childhood, adulthood and old age. However, some people end their lives before completing these stages and not all individuals have the same practices of living life. Some notions such as the place of residence, economic status, education level shape the lives of individuals and determine the quality of life. Urban centers are places with high quality of life and easy access to all opportunities. However, since societies have a classed and heterogeneous structure, it should not be forgotten that cities have different human profiles. Poor elderly individuals are among these profiles and the population within the class structure. The fact that the elderly individuals, who maintain their lives as the class they belong to and the space they live in allows, are included in the group that we will conceptualize as the urban poor will make the problems they experience with old age clearer. Therefore, the aim of this study will be to reveal and evaluate the current social problems experienced by the elderly, who are disadvantaged in society, in urban density. At the same time, although the current urbanization and the risks seen in old age show its continuity, the scarcity of studies on the subject in the literature will make this study unique. In the study, document analysis was conducted by utilizing the existing studies in the literature. When the data obtained as a result of the study are evaluated, it is seen that the usual problems of old age (such as social isolation, exclusion, negativities in economic and social life, need for care, housing, elderly abuse) continue.

Anahtar Kelimeler

• Poverty
• Urban Poverty
• Old

Kaynakça

1. Açıkgöz, R., & Yusufoğlu, Ö. Ş. (2012). Türkiye’de yoksulluk olgusu ve toplumsal yansımaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(1), 76-117.
2. Ak, M. (2016). Toplumsal bir olgu olarak yoksulluk. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (54), 296-306.
3. Altunay, Z., & Özkul, M. (2022). Geçmişin değeri günün sosyal problemi: Yaşlılık ve modern toplumda yaşlı bakımı. Visionary E-Journal/ Vizyoner Dergisi, 13(35).
4. Arık, F. (2020). “Neoliberal dönemde kentsel yoksulluk”, Sosyal Problemler Sosyolojisi, Ed. Mehmet Çakır & Fatih Kahraman, Ankara: Nobel Yayıncılık.
5. Bakır, M.A. (2019). Kentsel Yoksullukla Mücade-lede Sosyal Belediyecilik Faktörü ve Bir Uygulama; Belediyelerin Gıda Yardımlarının Memnuniyeti Analizi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
6. Bauman, Z. (2018). Akışkan Hayat, (Çev. Akın Emre Pilgir), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
7. Buffoni, L. (2010). Küreselleşmiş koşullarda yoksulluğu yeniden düşünmek. Sosyoloji içinde Ed: A. Giddens. Çev. G. Altaylar, 317-326, İstanbul: Say Yayınları.
8. Çerçi, R., & Güneş, M. (2024). Kent yoksulluğu temelinde mekânsal ayrışma: Hatay/Dağ (Aydınlıkevler) mahallesi örneği. Journal of Politics Economy and Management, 7(1), 1-20.

9. Çiçek, B., Şahin, H., & Erkal, S. (2021). Yaşlıların aktif yaşlanma tecrübeleri: Nitel bir çalışma. OPUS International Journal of Society Researches, 17(33), 369-397.
10. Danış, M. Z. (2009). Türkiye’de yaşlı nüfusun yalnızlık ve yoksulluk durumları ve sosyal hizmet uygulamaları açısından bazı çıkarımlar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20(1), 67-84.
11. Duffy, K. (2020). what is poverty and how to combat it? https://www.eapn.eu/wp content/uploads/2020/04/EAPN-Poverty-Explainer-Web-1-4331.pdf, Erişim Tarihi: 31.05.2025.
12. Duvan, E. K., & Davran, M. K. (2022). Tarihsel süreçte yaşlının toplumsal statüsü. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 9(86), 1625-1632.
13. Ergun, C. E. & Ergun, A. D. (2020). Harvey’in mekân tartışmaları ekseninde yaşlıların gözünden kentsel dönüşüm. Akademik Hassasiyetler, 7(14), 121-145.
14. Es, M., & Ateş, H. (2004). Kent yönetimi, kentli-leşme ve göç: sorunlar ve çözüm önerileri. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (48).
15. Hand, C., Retrum, J., Ware, G., Iwasaki, P., Moaalii, G., & Main, D. S. (2017). Understanding social isolation among urban aging adults: Informing occupation-based approaches. OTJR: Occupation, Participation and Health, 37(4), 188-198.
16. https://unhabitat.org/sites/default/files/2021/04/report_egm_ageing_and_inclusion.pdf, Erişim Tarihi: 26.11.2025.
17. Kalaycı, I. & Özkul, M. (2018). Modernleşme sürecinin toplumsal mağdurları olarak yaşlılar: Türkiye’de yaşlı istismarı ve ihmali. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 43, 92-119.
18. Karadeniz, O. & Öztepe, N. D. (2013). Türkiye'de yaşlı yoksulluğu. Çalışma ve Toplum, 38(3).
19. Kaya, M. (2020). Koronavirüs salgınında yaşlılar nasıl hedef haline geldi? Seta Perspektif Dergisi, 271, 1-4.
20. Kentleşme Şûrası, (2009). Kentsel Yoksulluk, Göç ve Sosyal Politikalar Komisyonu Raporu, Ankara. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ kentges/editordosya/kitap7.pdf, Erişim Tarihi: 31.05.2025.
21. Koca, M. (2015). Kentsel Yoksulluk Yoksul Yardımları ve Dışlanma (Sivas Merkez İlçe Örneği), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
22. Köse, B. (2018). Sosyal Bir Problem Olarak Yoksulluk, (edit. Nurşen Adak). Ankara: Siyasal Kitabevi.
23. Kule, H. (2004). Kentsel Yoksulluk ve İzmit’te Yoksulluk Yansıması, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaceli Üniversitesi Sosyal Bi-limler Enstitüsü, Kocaeli.
24. Marshall, G. (2009). Sosyoloji Sözlüğü, (Çev. Osman Akınhay ve Derya Kömürcü), Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
25. Newman, K. (2003). A Different Shade of Gray. New York: New Press.
26. Onur, B. (2014). Gelişim Psikolojisi: Yetişkinlik, Yaşlılık, Ölüm, Ankara: İmge Kitapevi.
27. Özel, M. (2015). Kentsel yoksulluk ve Türkiye’de yerel yönetimlerin işlevleri. İdealkent, 6(16), 155-181.
28. Özgenç, N. (2015). Sürdürülebilirlik temelinde yoksulluk kavramının yeniden yorumlanması: Yoksulluk düğümü. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 35.
29. Palabıyık, A. (2011). Pierre Bourdieu sosyoloji-sinde “habitus”, “sermaye” ve “alan” üzerine. Liberal Düşünce Dergisi, 62, 1-21.
30. Phillipson, C. (2007). The ‘Elected’ and the ‘excluded’: sociological perspectives on the experience of place and community In Old Age. Ageing and Society, Null, (pp 321-342).
31. Saçlı, A. (2019). Türkiye’de kentsel yoksulluk olgusu üzerine bir değerlendirme. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 2(2), 1-21.
32. Scharf, T., Phillipson, C., Smith, A., & Kingston, P. (2003). Growing Older in Socially Deprived Areas. Help the Aged, London.
33. Sevindi, C., & Korkusuz, A. G. T. (2016). Türkiye’de yaşlı bağımlı nüfusun gelişimi, II. Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu, 12-14 Ekim.
34. Sipahi, E. B. (2005). Yoksulluğun Küreselleşmesi ve Kentsel Yoksulluk: Ekonomik ve Sosyal Boyutlarıyla Konya Örneğinde Yoksulluk, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. Tekten Aksürmeli, Z. S. (2017). Yaşlılık ekseninde Türkiye’de iç göç ve kent. Akademik Bakış Dergisi, 64(1), 703-716.
35. Topçuoğlu, A. (2010). Türkiye’de Aile Değerleri Araştırması, TC Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, Araştırma Serisi.
36. Topgül, S. (2013). Türkiye'de yoksulluk ve yoksulluğun kadınlaşması. Cumhuriyet University Journal of Economics & Administrative Sciences/Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(1).
37. Townsend, P. (1957). The Family Life of Old People. London: Routledge.
38. Tufan, İ., Kılavuz, A., Özgür, Ö., Ayan, F. S., Gürdal, F. Y., & Engin, B. (2019). Türkiye'de gerontoloji atlası: yaşlı yoksulluğu ve yalnızlık üzerine bulgular. Geriatrik Bilimler Dergisi, 2(1), 1-7.
39. TÜİK (2025). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/ Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2024-54079, Erişim Tarihi: 31.05. 2025.
40. UN-HABİTAT (2020, Kasım). "Cities for all: Ageing and Inclusion". EUSKAL HIRIA KONGRESUA
41. Ünal, V. (2019). Modernleşme sürecinde yaşlılık düşüncesini değiştiren olgular-toplumsal yaşamın kıyısında kalan yaşlılar. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 43(2), 275-298.
42. Yırtıcı, H. (2005). Çağdaş Kapitalizmin Mekansal Örgütlenmesi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.