Yalnız Yaşayan Yaşlı Kadınların Gündelik Yaşamda Başa Çıkma Stratejileri: Çorum Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Dünya genelinde yaşam süresinin uzamasıyla birlikte ölüm oranlarında azalma ve doğurganlık oranlarında düşüş yaşanması, yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payının hızla artmasına yol açmaktadır. Artan yaşlı nüfus içinde kadınların erkeklere kıyasla daha uzun ömürlü olduğu görülmektedir. Bu durum, literatürde “yaşlılığın kadınlaşması” olarak adlandırılmaktadır. Yaşlı nüfusun kadınlaşmasıyla birlikte, yalnız yaşayan yaşlı bireylerin önemli bir kısmını da kadınlar oluşturmaktadır. Kadınların daha uzun yaşam beklentisine sahip olmaları, eşlerini kaybettikten sonra genellikle yeniden evlenmemeleri ve boşanma oranlarındaki artış gibi etkenler, yalnız yaşayan yaşlı kadınların sayısında artışa neden olmaktadır. Bu eğilim, yaşlılık dönemini yalnız geçiren kadınların gündelik yaşam pratiklerinin incelenmesini gerekli kılmaktadır. Bu makale, yalnız yaşayan yaşlı kadınların gündelik yaşam deneyimlerini ve karşılaştıkları zorluklar karşısında geliştirdikleri başa çıkma stratejilerini ele almaktadır. Çalışmada, yaşlı kadınların yalnız yaşama süreçleri, gündelik yaşamda karşılaştıkları sorunlar ve bu durumlara geliştirdikleri stratejiler detaylı biçimde incelenmiştir. Bu araştırmada, Çorum ilinde yaşayan 23 yaşlı kadınla nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan derinlemesine görüşme yöntemi kullanılarak görüşmeler yapılmıştır. Toplanan veriler, betimsel analiz tekniği aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bulgular, görüşülen kadınların büyük çoğunluğunun yaşamlarını bağımsız biçimde sürdürmeyi tercih ettiklerini göstermektedir. Yaşlı kadınların, sağlık, sosyal ve ekonomik koşullarının elverdiği ölçüde, alışkın oldukları gündelik yaşam pratiklerini sürdürmeye çalıştıkları gözlenmiştir. Ayrıca, gündelik yaşamda çeşitli zorluklarla karşılaşmalarına rağmen, bu durumlarla baş edebilmek için farklı stratejiler geliştirdikleri saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• yalnız yaşama
• yaşlı kadın
• gündelik yaşam
• deneyim

Coping Strategies in the Everyday Lives of Older Women Living Alone: A Qualitative Study in Çorum

Öz

The global increase in life expectancy, accompanied by declining mortality and fertility rates, has led to a rapid rise in the proportion of older adults within the total population. Among this growing older population, women tend to live longer than men. This phenomenon has been defined in the literature as the “feminization of aging”. As a result of this trend, older women constitute the majority of those living alone. Factors such as women’s longer life expectancy, their lower tendency to remarry after the death of a spouse, and the rising rates of divorce contribute to the increasing number of older women living alone. This situation underscores the importance of examining the daily life practices of women who experience old age in solitude. This study explores the everyday life experiences of older women living alone and the coping strategies they develop in response to the challenges they face. The research investigates their experiences of living alone, the difficulties encountered in daily life, and the strategies they employ to manage these situations. In this study, interviews were conducted with 23 older women residing in Çorum using the in-depth interview method, which is one of the qualitative research approaches. The collected data were analyzed through a descriptive analysis technique. The findings indicate that the majority of the participants prefer to maintain their lives independently. It has been observed that older women strive to maintain their accustomed daily life practices to the extent that their health, social, and economic conditions allow.” Furthermore, although they face various difficulties in their daily routines, they develop diverse coping strategies to deal with these challenges.

Anahtar Kelimeler

• living alone
• older women
• everyday life
• experience

Kaynakça

1. Aközer, M., Nuhrat, C., & Say, Ş. (2011). Türkiye'de yaşlılık dönemine ilişkin beklentiler araştırması. Aile ve Toplum, 7(27), 103-128.
2. Arun, Ö., & Karademir Arun, B. (2011). Türkiye'de yaşlı kadının en büyük sorunu: Dulluk. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(4), 1515-1527.
3. Arun, Ö. (2013). International spotlight developing a gerontological social policy agenda for Turkey. The Gerontologist, 53(6), 891-897.
4. Austad, S. N. (2006). Why women live longer than men: Sex differences in longevity. Gender Medicine, 3(2), 79-92.
5. Arber, S. (2004). Gender, marital status, and ageing: Linking material, health, and social resources. Journal of Aging Studies, 18(1), 91-108.
6. Arber, S., Davidson, K., & Ginn, J. (2003). Changing approaches to gender and later life. S. Arber, K. Davidson, & J. Ginn In: Gender and Aging Changing Roles and Relationships (s. 1-14). Maidenhead: Open University Press McGraw-Hill Education.
7. Aktaş, D., Şahin, E., & Terzioğlu, F. (2013). Kadın sağlığı açısından yaşlılık ve yaşam kalitesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 16(1), 65–71.
8. Bayraktar, S. (2018). Gelişimsel ve travmatik krizler bağlamında yaşlılık "hasat zamanı". Ö. Arun içinde, Yaşlanmayı Aşmak (s. 121-134). Ankara: Phoenix Yayınevi.

9. Bilgili, N. (2015). Toplumsal cinsiyet bağlamında yaşlı kadın istismarı ve ihmali. Kimlik: Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Dergisi, 1(1), 62–72.
10. Buz, S. (2015a). Yaşlı bireylere yönelik yaş ayrımcılığı. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(53), 268–278.
11. Buz, S. (2015b). Toplumsal cinsiyet ve yoksulluk odağında yaşlılık olgusu. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi, 1304, 1–10.
12. Buz, S., & Beydili, E. (2015). Ankara örneğinde yalnız yaşayan yaşlı kadınların gereksinimleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(37), 557-570.
13. Büyükgümüş, R. B., & Şentürk, M. (2019). Kentte yaşlanma deneyimi: Sosyolojik bir yaklaşım. V. Kalınkara içinde, Yaşlılık: Yeni Yüzyılın Gerçeği (s. 353-378). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
14. Büyükyörük, N. (2020). Toplumsal cinsiyet bakış açısından yaşlılık. In D. Say Şahin (Ed.), Yaşlılık sosyolojisi (pp. 207–222). Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
15. Canatan, A. (2008). Yaşlılıkta kadın. Ekev Akademi Dergisi, 12(34), 339-356.
16. Canatan, A. (2015). Yaşlılıkta sosyal ilişkiler ve toplumsal cinsiyet. Kimlik Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Dergisi, 1(1), 18-27.
17. Ceylan, H. (2020). Sosyal değerlerden sosyal soruna yaşlılık: Geleneksel toplumdan modern topluma değişen yaşlılık algısı. In H. Ceylan (Ed.), Modern hayat ve yaşlılık (pp. 25–53). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
18. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni (Çev. S. B. Demir & M. Bütün). Ankara: Siyasal Kitabevi.
19. Dağ, A. (2016). Toplumsal cinsiyet bağlamında yaşlılık ve sosyal dışlanma. Akademik Araştırmalar Dergisi, 4(28), 480–500.
20. Davidson, K. (2011). Sociological perspectives on ageing. I. Stuart-Hamilton içinde, An Introduction to Gerontology (s. 226-250). New York: Cambridge University Press.
21. De Certeau, M. (2009). Gündelik hayatın keşfi-I Eylem, Uygulama, Üretim Sanatları (L. Arslan Özcan, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
22. Dericioğulları Ergun, A. (2017). Türkiye’de yoksulluk ve dezavantajlılık halleri: Yaşlı kadın olmak üzerine bir okuma. Toplum ve Demokrasi, 11(24), 17–36.
23. Duben, A. (2018). Türkiye'de ve Avrupa'da nüfus yaşlanması, aile, piyasa ve devlet. A. Duben içinde, Yaşlanma ve Yaşlılık Disiplinlerarası Bakış Açıları (s. 67-78). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
24. Efe, A., & Aydemir, M. (2015). Yaşlı kadın olmak: Psiko-sosyolojik kuramlar çerçevesinde yaşlılık ve kadın – Isparta Huzurevi örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(34), 193–223.
25. Eifert, E., Hall, M., Hall Smith, P., & Wideman, L. (2019). Quality of life as a mediator of leisure activity and perceived health among older women. Journal of Women & Aging, 31(3), 248-268.
26. Erden Aki, Ö. (2012). Yaşanan kadın ve psikiyatrik sorunlar. Turkish Journal of Geriatrics, 15(2), 229-236.
27. Fiori, K. L., & Rauer, A. (2021). The how, when, and where of women’s social relationships later in life. Journal of Women & Aging, 33(4), 345-346.
28. Gardiner, M. (2016). Gündelik hayat eleştirileri (D. Özçetin, B. Taşdemir, & B. Özçetin, Çev.). Ankara: Heretik Basın Yayın.
29. Görgün Baran, A., Kalınkara, V., Aral, N., Akın, G., Baran, G., & Özkan, Y. (2005). Yaşlı ve Aile İlişkileri Araştırması. Ankara: T.C. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Yayınları.
30. Hablemitoğlu, Ş. (2016). Yaşlanmanın "kadınlaşması". H. Ceylan içinde, Yaşlılık sosyolojisi (s. 119-138). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
31. Hooyman, N., Kawamoto, K., & Kiyak, H. (2015). Aging matters: An introduction to social gerontology. Boston, MA: Pearson Education.
32. Hooyman, N., & Kiyak, H. (2018). Social gerontology: A multidisciplinary perspective. United States of America: Pearson Education.
33. İçli, G. (2008). Yaşlılar ve yetişkin çocuklar. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 1, 29-38.
34. Kalaycı, I., & Özkul, M. (2017). Geleneksel kalabilsem modern olabilsem: Modernleşme sürecinde yaşlılık deneyimleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(18), 90-110.
35. Kalaycı, I., & Tuna Uysal, M. (2020). Yaşlanma sürecinde yalnızlık ve aile ilişkileri. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (48), 25–41.
36. Kalaycıoğlu, S., Tol, U. U., Küçükural, Ö., & Cengiz, K. (2003). Yaşlılar ve yaşlı yakınları açısından yaşam biçimi tercihleri. Ankara: TÜBİTAK Matbaası.
37. Kümbetoğlu, B. (2019). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma. İstanbul: Bağlam Yayınları.
38. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma (S. Turan, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
39. Osmani, N., Matlabi, H., & Rezaei, M. (2018). Barriers to remarriage among older people: Viewpoints of widows and widowers. Journal of Divorce & Remarriage, 59(1), 51-68.
40. Özkul, M., Kalaycı, I., & Atasoy, M. (2019). Yaşlıların toplumsal ilişki kurma biçimleri: Sorunlar ve imkanlar. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 37, 77-97.
41. Powell, J. L. (2014). Küresel yaşlanma: Eğilimler, sorunlar ve karşılaştırmalar. In N. Korkmaz & S. Yazıcı (Eds.), Küreselleşme ve yaşlılık: Eleştirel gerontolojiye giriş (pp. 135–166). Ankara: Ütopya Yayınları.
42. Quadagno, J. (2018). Aging and the life course: An introduction to social gerontology. New York: McGraw-Hill Education.
43. Şener, A. (2009). Yaşlılık, yaşam doyumu ve boş zaman faaliyetleri. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1-18.
44. Sever, H. (2018). Yaşlılıkta Bir Yaşam Aranjmanı Olarak Tek Başına Yaşamak: Gaziantep'te Yaşlanmak. Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
45. Sever, H. (2020). Yaşlı bireylerin geniş aileden kopuş nedenleri ve alternatif yaşam aranjmanlarına dair algıları: Gaziantep örneği. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 13(1), 1–9.
46. Sevil, T., & Şimşek, K. Y. (2019). Yaşlıların boş zaman aktivitelerine katılımlarında algıladıkları boş zaman tahminin demografik özelliklere göre analizi. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism, Recreation and Sport Sciences, 1(2), 54–70.
47. Sönmez-Öğütle, F. (2024). Zonguldak’ta yalnız yaşayan yaşlı kadınların pandemi deneyimleri: Yapısal yaşlı yalnızlığının COVID-19’la katmerlenmesi. İdeal Kent Araştırmaları Dergisi, 16(46), 2683–2710.
48. Şentürk, Ü. (2018). Yaşlılık sosyolojisi: Yaşlılığın toplumsal yörüngeleri. Bursa: Dora Basım Yayın Dağıtım.
49. Şimşek, H., & Yıldırım, A. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
50. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2021, 29 Kasım). https://www.csgb.gov.tr/asgari-ucret/
51. Tews, H. P. (1993). Lebenslagen im Strukturwandel des Alters. Heidelberg: Westdeutscher Verlag.
52. Tufan, İ. (2003). Modernleşen Türkiye'de yaşlılık ve yaşlanmak. İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayıncılık.
53. Tufan, İ. (2014). Türkiye’de Yaşlılığın Yapısal Değişimi. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
54. Tufan, İ. (2015). Kadın ve yaşlılık: Türkiye Gerontoloji Atlası Araştırması. Kimlik Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Dergisi, 1(1), 10-16.
55. Tufan, İ. (2016). Antik Çağ'dan Günümüze Yaşlılık ve Yaşlanma. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
56. TÜİK (2025, 5 Aralık). İstatistiklerle yaşlılar, 2020. 5 Haziran 2021 tarihinde https://data. tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Elderly-Statistics-2020-37227 adresinden alındı
57. United Nations (2020). World population ageing 2020: Highlights. Department of Economic and Social Affairs, Population Division. New York: United Nations Publication.
58. Yaşlanma Özel İhtisas Komisyonu Raporu (2018). On birinci kalkınma planı 2019-2023. Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı.
59. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.