Huzurevinde yaşayan orta yaş ve yaşlı bireylerde günlük yaşam aktiviteleri, öz-bakım gücü ve yaşam doyumunun incelenmesi

Öz

Araştırma, huzurevinde yaşayan orta yaş ve yaşlı bireylerde günlük yaşam aktiviteleri öz- bakım gücü ve yaşam doyumunun incelenmesi amacı ile yapılmıştır. Tanımlayıcı türdeki araştırma Eylül 2014-Ekim 2014 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini İç Anadolu bölgesinde bir il merkezinde yer alan bir huzurevinde yaşayan 61 birey oluşturmuştur. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi, Öz-Bakım Gücü Ölçeği ve Yaşam Doyumu Ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde; sayı ve yüzdelik dağılım, t testi, Mann-Whitney U ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Huzurevinde yaşayan bu bireyler 55-96 (yaş ortalaması: 74,00±9,04) yaş arasındadır. Bu bireylerin % 57,4’ünün 55-75 yaş aralığında, % 63,9’unun erkek, % 88,5’inin günlük yaşam aktivitelerini yapma konusunda bağımsız olduğu saptanmıştır. Çalışmada günlük yaşam aktivitesi ile öz-bakım gücü arasında, pozitif yönlü anlamlı ilişki olduğu (r=0,253; p=0,049), günlük yaşam aktivitesi puanları arttıkça öz-bakım gücünün de arttığı, günlük yaşam aktiviteleri ile yaşam doyumu arasında anlamlı bir ilişki olmadığı (p>0,05) bulunmuştur. Cinsiyet, herhangi bir hastalık tanısının olması, düzenli ilaç kullanma, günlük işlerini yapabilme durumuna göre günlük yaşam aktivitesi puanları arasında; yaşa göre yaşam doyumu puanları arasında; sağlık durumunu algılama durumuna göre öz-bakım gücü puanları arasında anlamlı fark olduğu (p<0,05) belirlenmiştir. Bu bulgular doğrultusunda yaşlı bireylerin günlük yaşam aktivitelerini bağımsız olarak yapmaları konusunda desteklenmeleri, öz-bakım gücü ve yaşam doyumlarını arttırmaya yönelik planlamaların yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• -

Kaynakça

1. Altay, B. ve Aydın Avcı, İ. (2009). Huzurevinde yaşayan yaşlılarda özbakım gücü ve yaşam doyumu arasındaki ilişki. Dicle Tıp Dergisi, 36: 275-282.
2. Ardahan,, M., Erkin Balyacı, Ö. ve Genç, A. (2012). Yaşlıların algıladıkları aile desteğinin yaşam doyumlarına etkisi. Sted, 21: 61-69.
3. Aydın, T. (2010). Huzurevinde Yaşayan Yaşlıların Geleceğe Yönelik Beklentilerinin Özbakım Gücü ve Yaşam Doyumuna Etkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Samsun.
4. Aylaz, R., Güneş, G. ve Karaoğlu, L. (2005). Huzurevinde yaşayan yaşlıların sosyal, sağlık durumları ve günlük yaşam aktivitelerinin değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 12: 177-183.
5. Başalan İz, F. (2010). Yaşlılarda öz-bakım gücü, yaşam kalitesi ve yaşam doyumunun incelenmesi. Türk Geriatri Dergisi, Özel Sayı 13: 75.
6. Berberoğlu, U., Gül, H., Eskiocak, M., Ekuklu, G. ve Saltık, A. (2002). Edirne Huzurevi'nde kalan yaşlıların kimi sosyo-demografik özellikleri ve Katz İndeksine göre günlük yaşam etkinlikleri. Geriatri, 5 (4): 144-149.
7. Chen, C. (2001). Aging and life satisfaction. Social Indicators Research, 54: 57-79.
8. Çimen, S. (1996). Yaşlı Bireylerde Öz-Bakım ve Yaşam Doyumlarının Araştırılması. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.

9. Çuhadar, D., Sertbaş, G. ve Tutkun, H. (2006). Huzurevinde yaşayan yaşlıların bilişsel işlev ve günlük yaşam etkinliği düzeyleri arasındaki ilişki. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 7: 232-239.
10. Dahlan, A., Nicol, M. and Maciver, D. (2010). Elements of life satisfaction amongst elderly people living in institutions in Malaysia: A mixed methodology approach. Hong Kong Journal of Occupational Therapy, 20(2): 71-79.
11. Diener, E., Emmons, R.A., Laresen, R.J. and Griffin, S. (1985). The satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment, 49: 71-75.
12. İnanır, İ., Kayış, A. ve Yılmaz, K. (2013). Yaşlı hastaların günlük yaşam aktiviteleri. Akad Geriatri, 5: 64-72.
13. Jiang, J., Tang, Z., Meng, X.J. and Futatsuka, M. (2002). Demographic determinants for change in activities of daily living: A cohort study of the elderly people in Beijing. Journal of Epidemiology, 12(3): 280-286.
14. Karagozoglu, S., Arikan, A. and Eraydin, S. (2012). The fatigue and self-care agency levels of the elderly people staying in rest homes and the relation between these two conditions. Archives of Gerontology and Geriatrics, 54: e322-e328.
15. Katz, S., Ford, A.B., Maskowitz, R.W., Jackson, B.A. and Jaffe, M.W. (1963). Studies of illness in the aged: the index of ADL: A standardized measure of biological and psychosocial function. JAMA, 185: 914-919.
16. Kearney, B.Y., and Fleischer, B.J. (1979). Development of an instrument to measure exercise of self-care agency. Res Nurs Health, 2: 25-34.
17. Köker, S. (1991). Normal ve Sorunlu Ergenlerin Yaşam Doyumu Düzeylerinin Karşılaştırılması.Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
18. Kuzeyli Yıldırım, Y. ve Karadakovan, A. (2004). Yaşlı bireylerde düşme korkusu ile günlük yaşam aktiviteleri ve yaşam kalitesi arasındaki ilişki. Türk Geriatri Dergisi, 7 (2): 78-83.
19. Mele´ndez, J.C., Toma´s, J.M., Oliver, A. and Navarro, E. (2009). Psychological and physical dimensions explaining life satisfaction among the elderly: A structural model examination. Archives of Gerontology and Geriatrics, 48: 291-295.
20. Mollaoğlu, M., Özkan Tuncay, F. and Kars Fertelli, T. (2010). Mobility disability and life satisfaction in elderly people. Archives of Gerontology and Geriatrics, 51: e115-e119.
21. Molarius, A. and Janson, S. (2002). Self-rated health, chronic diseases, and symptoms among middle-aged and elderly men and women. Journal of Clinical Epidemiology 55: 364-370.
22. Nahcivan, N. (1993). Sağlıklı Gençlerde Özbakım Gücü ve Aile Ortamının Etkisi. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul.
23. Palabıyıkoğlu, R., Haran, S., Yücat, T. ve Köse, K. (1992). Yaşlılarda depresyon ve yaşam doyumu. Kriz Dergisi, 1 (1): 26-31.
24. Sabancıoğulları, S., Tel, H. ve Tel, H. (2007). Evde ve kurumda yaşayan yaşlıların günlük yaşam aktivitelerini sürdürme ve depresyon yaşama durumu. Sağlık ve Toplum, 17: 85-94.
25. Subaşı, F. and Hayran, O. (2005). Evaluation of life satisfaction index of the elderly people living in nursing homes. Archives of Gerontology and Geriatrics, 41: 23-29.
26. Şahin, A., Tekin, O., Cebeci, S., Işık, B., Özkara, A., Kahveci, R., et al. (2015). Factors affecting daily instrumental activities of the elderly. Turkish Journal of Medical Sciences, 45: 1353-1359.
27. Öner, F.S. (2014). Huzurevinde Kalan Yaşlı Bireylerde Yaşam Doyumunu Etkileyen Faktörler. İstanbul Bilim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Yüksek Lisans Programı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
28. Özer, M. (2001). Huzurevinde ve Aile Ortamında Yaşayan Yaşlıların Öz-bakım Gücü ve Yaşam Doyumunun İncelenmesi. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Programı, Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
29. Özkahraman, Ş., Ardahan, M. ve Yıldırım, J.G. (2010). Yaşlılarda düşme risk faktörlerinin günlük yaşam aktivitelerine etkisi. Türk Geriatri Dergisi, Özel Sayı 13: 58.
30. Tambağ, H. (2013). Yaşlılarda sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve yaşam doyumu. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi, 4 (16): 23-31.
31. Tekir, Ö., Sevinç, S., Karadağ, E. ve Karadakovan, A. (2012). Yaşlı bireylerde beden kitle indeksinin günlük yaşam aktivitelerine ve öz-bakım gücüne etkisi. Geriatri ve Geriatrik Nöropsikiyatri, 3: 1-7.
32. Tel, H., Tel, H. ve Sabancıoğulları, S. (2006). Evde ve kurumda yaşayan 60 yaş ve üzeri bireylerin günlük yaşam aktivitelerini sürdürme ve yalnızlık yaşama durumu. Türk Geriatri Dergisi, 9: 34-40.
33. Tezcan, S. ve Seçkiner, P. (2012). Türkiye’de Demografik Değişim; Yaşlılık Perspektifi. (Ed: D. Aslan ve M. Ertem). Yaşlı Sağlığı: Sorun ve Çözümler. (1.Baskı). Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) Yayınları No: 2012-1. Palme Yayıncılık, Ankara (s. 2-3).
34. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) (2015). www.tuik.gov.tr. Erişim tarihi: 25.04.2016.
35. Uğurlu, N., Bolat, M. ve Erdem, S. (2010). Yaşlılarda özbakım gücünü etkileyen etmenlerin incelenmesi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 1: 56-62.
36. Ulusel, B., Soyer, A. ve Uçku, R. (2004). Toplum içinde yaşayan yaşlılarda günlük yaşam etkinliklerinde bağımlılık düzeyi ve etkileyen risk etmenleri. Türk Geriatri Dergisi, 7 (4): 199-205.
37. Yardımcı, A.E. (1995). İstanbul’da Yaşayan Yaşlı Öğretmenlerin Sağlık Sonuçlarının Günlük Yaşam Aktiviteleri ve Aletli Günlük Yaşam Aktiviteleri İle İlişkisi. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Tıpta Uzmanlık Tezi, İstanbul.
38. Yetim, U. (1993). Life satisfaction: A study based on the organization of personal projects. Social Indicators Research, 29: 277-289.
39. Yıldırım, S., Özgür, G. ve Babacan Gümüş, A. (2007). Huzurevinde yaşayan yaşlıların öz-bakım gücü ve etkileyen faktörler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, 23 (2): 93-103.
40. Yücel Beyaztas, F., Kurt, G. and Bolayir, E. (2012). Life satisfaction level of elderly people: A field study in Sivas, Turkey. J Pak Med Assoc 62 (3): 221-225.