Anne-Babaların Çocuk İhmal ve İstismarına Yönelik Farkındalık Düzeylerinin İncelenmesi

Öz

İhmal ve istismar, çocuğun psikososyal ve biyolojik gelişimini olumsuz etkileyen, her yaşta ve farklı ortamlarda ortaya çıkabilen önemli bir toplumsal sorundur. Çocukların güvenli ve destekleyici bir ortamda büyüyebilmesi, bakım ve gözetimden sorumlu ebeveynlerin bu konudaki bilgi ve farkındalık düzeylerine yakından bağlıdır. Bu araştırmanın amacı, anne ve babaların çocuk ihmal ve istismarına ilişkin farkındalık düzeylerini belirlemek ve yaş, eğitim düzeyi, gelir durumu ile bilinçli çocuk sahibi olma gibi bazı sosyo-demografik değişkenlerle farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkileri incelemektir. İlişkisel tarama modeli ile yürütülen çalışmanın örneklemini Konya ilinde ikamet eden 195 anne ve 98 baba olmak üzere toplam 293 ebeveyn oluşturmuştur. Veriler Demografik Bilgi Formu ve Ebeveynlerin Çocuk İhmali ve İstismarı Farkındalık Ölçeği ile toplanmış ve elde edilen verilerin analizleri SPSS 22.0 istatistik programı ile yapılmıştır. Analiz sonuçları, yaş, eğitim düzeyi, gelir durumu ve bilinçli çocuk sahibi olma değişkenlerinin ebeveynlerin farkındalık düzeylerinde anlamlı farklılıklara neden olduğunu göstermiştir. Özellikle eğitim düzeyi yükseldikçe ve gelir düzeyi yeterli olan gruplarda farkındalık puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışmada kullanılan ölçekte genel bilgiler ile fiziksel, duygusal, cinsel istismar ve ihmal alt boyutları yer almakta, bazı alt boyut ortalamaları dikkat çekici bulgular ortaya koymaktadır. Bu bulgular doğrultusunda ebeveynlere yönelik farkındalık artırıcı eğitim programlarının yaygınlaştırılması, toplum temelli bilgilendirme faaliyetlerinin yoğunlaştırılması ve çocuk koruma mekanizmalarının güçlendirilmesine yönelik politika ve uygulama temelli öneriler sunulmuştur. Araştırma, politika yapıcılar ve uygulayıcılar için hedefe yönelik müdahalelerin planlanmasına katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk İhmali
• Çocuk İstismarı
• Anne-Baba Farkındalığı

Examining The Awareness Levels of Parents Regarding Child Neglect and Abuse

Öz

Neglect and abuse are significant social problems that negatively impact children's psychosocial and biological development and can occur at any age and in a variety of settings. Children's ability to grow up in a safe and supportive environment is closely tied to the knowledge and awareness of the parents responsible for their care and supervision. The purpose of this study is to determine mothers' and fathers' awareness levels of child neglect and abuse and to examine the relationships between these awareness levels and certain socio-demographic variables, such as age, education level, income status, and conscientious parenting. The study, conducted using a relational screening model, included a total of 293 parents (195 mothers and 98 fathers) residing in Konya province. Data were collected using a Demographic Information Form and the Parental Child Neglect and Abuse Awareness Scale, and data were analyzed using SPSS 22.0 statistical software. The analysis results showed that age, education level, income status, and conscientious parenting led to significant differences in parents' awareness levels. Awareness scores were particularly high with higher education levels and in groups with adequate income. The scale used in the study includes general information and subscales of physical, emotional, and sexual abuse and neglect, and some subscale means reveal striking findings. Based on these findings, policy and practice-based recommendations are presented for expanding awareness-raising training programs for parents, intensifying community-based information activities, and strengthening child protection mechanisms. The research will contribute to the planning of targeted interventions for policymakers and practitioners.

Anahtar Kelimeler

• Child Neglect
• Child Abuse
• Mother-Father Awareness

Kaynakça

1. Ajilian Abbasi, M., Saeidi, M., Khademi, G., & Hoseini, B.L. (2015). Child maltreatment in the World: A Review Article. International Journal of Pediatrics, 3(1113), 353-365.
2. American Psychological Association-APA (2024, 30 Kasım). Understanding and preventing child abuse and neglect. apa.org/pi/families/resources/ understanding-child-abuse.
3. Alruwaili, N.S.Q., Alanazi, A.M.M., Alrawaili, N.M., Alzalbani, A.K.M., Alanazi, M.S.M., Alotibi, F.A.J., ... & Alanazi, A.M.M. (2023). The awareness of child abuse and neglect among the Saudi population: A narrative review. Cureus, 15(12), e49894.
4. Akgün, R. & Çetin, H. (2020). 4-6 Yaş arası çocuğu olan ebeveyn tutumlarının ve istismar farkındalıklarının belirlenmesi üzerine bir çalışma. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (5), 42-61.
5. Alisinanoğlu, F. & Bağcı, S. (2023). Erken çocukluk dönemindeki çocukların ebeveynlerinin çocuk ihmal ve istismarına ilişkin farkındalık düzeyleri. Edebiyat Dilbilim Eğitim ve Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 2(1), 63-78.
6. Bahar, G., Savaş, H. & Bahar, A. (2009). Çocuk istismarı ve ihmali: Bir gözden geçirme. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 4 (12), 52-65.
7. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
8. Baskak, İ. (2023). Çocuğa yönelik duygusal istismar. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(1), 61-72.

9. Baxter, M.A., & Lowen, D. E. (2015). Child physical abuse. 1-8. In: Adverse Childhood Experiences and their Life-Long Impact, Elsevier.
10. Birleşmiş Milletler (1989). United Nations Human Rights Office of the High Commissioner 1989 Convention on the rights of the child text. ohchr.org/en.
11. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Cambridge, MA: Harvard University Press.
12. Büber, Ö., & Taylan, H.H. (2023). Çocuk ihmal ve istismarında ebeveynlerin farkındalık düzeyleri. Sosyal Sağlık Dergisi, 3(2), 189-207.
13. Chaugule, V., Patil, V., ve Shetty, B. (2023). Child abuse and neglect. Bentham Science Publishers.
14. Daley, S.F., Gonzalez, D., Bethencourt, Mirabal. A., & Afzal, M. (2025). Child abuse and neglect. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
15. Demir, Z.G.Y., Yılmaz, M., & Yılmaz, S. (2024). Çocuk istismarı: Ruh sağlığına etkileri ve psikiyatri hemşiresinin sorumlulukları. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 31(1), 23-29.
16. Dubowitz, H. (2013). Neglect in children. Pediatric Annals, 42 (4), 73-77.
17. Durmaz, N. (2021). Çocuk istismarı ve ihmalinin tarihçesi. Cantürk G, editör. Çocuk İstismarı ve İhmali. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri.
18. Ercan, N. (2018). 4-6 yaş grubunda çocuğu olan ebeveynlerin istismar farkındalıkları (Diyarbakır örneği). Yüksek Lisans Tezi, Mersin: Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Esposito, T.J., Caldwell, J., Chabot, M., Blumenthal, A., Trocmé, N., Hélie, S., Fallon, B., & Précourt, S. (2024). Socioeconomic risk and the longitudinal child lifetime prevalence of child protection involvement. Child Abuse & Neglect, 154, 106923.
20. Gardner, M.J., Thomas, H.J., & Erskine, H.E. (2019). The association between five forms of child maltreatment and depressive and anxiety disorders: A systematic review and meta-analysis. Child Abuse & Neglect, 96, 104082.
21. Gencer, M. (2024). Hemşirelik öğrencilerinin çocuk istismarı ve ihmali konusunda farkındalık ve duyarlılıklarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
22. Genç, Y., & Kulaoğlu, S. (2025). Çocuk cinsel istismarını önlemede farkındalık ve eğitimin yeri. Sosyal Sağlık Dergisi, 5(1), 50-65.
23. Güner, Ş.İ., Güner, S., & Şahan, M.H. (2010). Çocuklarda sosyal ve medikal bir problem; istismar. Van Tıp Dergisi, 17(3), 108-113.
24. Gürbüz, S. & Şahin, F. (2014). Sosyal bilimler araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık: Ankara.
25. Hanafy, I., & Marc, B. (2024). Child neglect. Elsevier BV.
26. Hamzaoğlu, N., & Özel, H. (2024). Ebeveynlerin istismar farkındalık düzeylerinin ve istismara ilişkin eğitim gereksinimlerinin belirlenmesi. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 609-621.
27. Horozgil, D. (2011). Çocukların cinsel istismarı suçunun basit şekli (TCK m. 103/1). Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 93, 108-146.
28. İslamoğlu, A.H. Alnıaçık, Ü. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. 202. İstanbul, Beta Yayınevi.
29. Johnson, C. F. (2006). Sexual abuse in children. Pediatrics in Review, 27(1), 17-27.
30. Kanak, M., & Pekdoğan, S. (2023). Physical bullying towards children. In Handbook of Research on Bullying in Media and Beyond (pp.309-324). IGI Global Scientific Publishing.
31. Kandemir, Z.K., Albayrak, A., & Karaaziz, M. (2023). Cinsellik ve ebeveyn tutumlarının cinsel mitler üzerine bir derleme. ISPEC International Journal of Social Sciences & Humanities, 7(3), 727-745.
32. Karakurt, N., 2023). Çocuğun duygusal istismarı. İçinde: Disiplinlerarası çocuk hakları ansiklopedisi, 82. Ankara, Astana Yayınları.
33. Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi (26. Basım). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
34. Kaya, F. (2023). Çocukluk çağı cinsel istismarı. İçinde: Çocuk istismarı ve ihmali: tanımlar, belirtiler, tedavi ve önleme stratejileri, (Ed: Hatice Odacı, Tuğba Türkkan). Nobel Akademik Yayıncılık.
35. Kulakçı Altıntaş, H., Üstüner Top, F., & Ayyıldız, T. (2023). Okul öncesi dönemde çocuğu olan ebeveynlerin çocuk ihmali ve istismarı farkındalıklarının belirlenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(4), 1702-1710.
36. Koçak, G. & Büyükgönenç, L. (2011). Toplumdaki çocuk oyunundan yararlanılmasına yönelik bilgi ve cihaz. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 89-104.
37. Korolevskaia, A., & Yampolskaya, S. (2022). The consequences of childhood emotional abuse: A systematic review and content analysis. Families in Society-The Journal of Contemporary Social Services, 104, 167-178.
38. Koyuncuoğlu, A., & Koyuncuoğlu, D. (2023). Çocukluk çağı cinsel istismarın akut ve kronik etkileri. Spor, Eğitim ve Çocuk Dergisi, 3(2), 21-29.
39. McTavish, J.R., Kimber, M., Devries, K., Colombini, M., MacGregor, J.C., Wathen, C.N., ... & MacMillan, H.L. (2017). Mandated reporters’ experiences with reporting child maltreatment: A meta-synthesis of qualitative studies. BMJ open, 7(10), e013942.
40. Nava, D.J., & Hilario, M.G. (2023). Developing parent awareness program to prevent abuse among children with cognitive impairment. Academia Lasalliana Journal of Education and Humanities.
41. Özel, E. & Zelyurt, H. (2016). Anne baba eğitiminin aile çocuk ilişkilerine etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 16(36), 9-34.
42. Özyürek, A., Günay, A. & Keser, H. (2023). Babaların okul öncesi çocuklarına karşı ilgi ve istismar düzeylerini etkileyen faktörlerin incelenmesi. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 6(11), 20-32.
43. Özpolat, A. O. (2023). Çocuk ihmal ve istismarının politikalarla ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 141-153.
44. Paslı, F. (2020). Çocuğa yönelik fiziksel istismar. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 1(1), 60-72.
45. Pekdoğan, S. (2016). Annelerin istismar potansiyellerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 17(2), 425-441.
46. Polat, O. (2009). Çocuk istismarı klinik adli tıp. Seçkin Yayıncılık, Ankara, (s.85-133).
47. Polat, O. (2007). Tüm boyutları ile çocuk istismarı. İstanbul: Seçkin Yayınları.
48. Polat, O., Karayazı, H., ve Yiğitoğlu, Ö. (2024). Çocuk istismarını anlamak: Etkileri ve mücadelede hukukun rolü. International Journal Of Social Sciıences, 8(35), 545-575.
49. Polat, M.O., & Memisoglu, D. (2024). Sexual abuse. In. Child Maltreatment in Türkiye (pp.35-59).
50. Prevent Child Abuse America (2025 Aralık 1). Fact sheet: emotional child abuse. preventchildabuse.org/images/docs/emotionalchildabuse.pdf.
51. Preethy, N.A., & Somasundaram, S. (2020). Awareness of child abuse and neglect among working parents in Chennai, India: A knowledge, attitude and practice (KAP) survey. Journal of Family Medicine and Primary Care, 9(2), 602-608.
52. Robinson, D. L. (2017). Neglect and emotional abuse. Springer, Cham.
53. Rokach, A., & Clayton, S. (2023). Treating physical abuse and neglect (pp.419-434). Elsevier BV.
54. Rost, K., Gossmann, E., Fegert, J.M., Ziegenhain, U., & Köhler-Dauner, F. (2024). Long-term consequences of childhood emotional abuse in mothers on parental load and child mental health. Acta Psychologica, 244, 104169.
55. Russell, D.H., Trew, S., Harris, L., Dickson, J., Walsh, K., Higgins, D.J., & Smith, R. (2024). Engaging parents in child-focused child sexual abuse prevention education strategies: A systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 25(4), 3082-3098.
56. Saka, N.E., ve Çelik, C., & Ata, U. (2024). Çocuk ihmal ve istismarı: On yıllık hedefin stratejisi “INSPIRE”“Check-List” ötesine geçer mi? ümit “Var” mı? ümitvar “olmak” mı?. The Bulletin of Legal Medicine, 29(3), 279-289.
57. Sayılgan, Y.G. (2022). Annelerin çocuk istismarına yönelik farkındalık düzeyleri ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkide çocukluk çağındaki örselenmenin aracı rolünün incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
58. Sofuoğlu, Z, Sarıyer, G. & Ataman, M.G. (2016). Child maltreatment in Turkey: Comparison of parent and child reports. Cent Eur J Public Health, 24(3), 217-222.
59. Stoltenborgh, M., Bakermans-Kranenburg, M.J., Alink, L.R.A., & IJzendoorn, van M. H. (2012). The universality of childhood emotional abuse: A meta-analysis of worldwide prevalence. Trauma, 21, 870-890.
60. Şirin, M.C. (2019). Çocuğun yararı gözüyle çocuğun yüksek yararı ilkesine bakış. Çocuk ve Medeniyet, 4(8), 219-240.
61. Şenol, B.F. (2022). Okul öncesi dönemde çocuğu olan ebeveynlerin çocuk ihmal ve istismarına yönelik farkındalıklarının ve istismarın etkilerine yönelik bilgilerinin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(82), 559-571.
62. Tekin, H.H. & Kılıç-Kaya, A. (2020). Sağlık çalışanlarının çocuk ihmal ve istismar vakaları ile karşılaşma durumları, bildirim yükümlülükleri ve eğitim gereksinimleri. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 29(2), 85-94.
63. Tıraşçı, Y. & Gören, S. (2007). Çocuk istismarı ve ihmali. Dicle Tıp Dergisi, 34(1), 70-74.
64. Topbaş, M. (2004). İnsanlığın büyük bir ayıbı: Çocuk istismarı. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 3(4), 76-80.
65. Tuncay, T. & Tekin, H.H. (2021). Sosyal hizmet mesleğinin abc’si, Nika Yayınevi. (s.126-128).
66. Tüccar, E. (2023). Çocuklarda ihmal ve istismar. Efe Akademi Yayınları.
67. Uğurlu, Z., & Gülsen, İ. (2014). Çocuk hakları ve hukuki bağlamda çocuğun ihmal ve istismardan korunması. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 1-24.
68. UNİCEF-Türkiye. (2010). Türkiye’de çocuk istismarı ve aile içi şiddet araştırması. Erişim adresi: unicef.org/turkiye/raporlar/türkiyede-çocuk-istismari-ve-aile-içi-şiddet-araştirmasi-özet-raporu-2010.
69. Ünal, F. (2008). Ailede çocuk istismarı ve ihmali. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1, 9-18.
70. Ünal, H.B. (2017). Ebeveyn Çocuk İhmal ve İstismarı Farkındalık Ölçeği'nin geliştirilmesi ve uygulanması. Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
71. Ünal, H.B., & Boz, M. (2020). Development of the Child Neglect and Abuse Awareness Scale for Parents and Its Relationship with various variables. International Electronic Journal of Elementary Education, 13(1), 21-34.
72. Vidhya, S. (2017). Impact of sexual abuse on children and intervention strategies. Research on Humanities and Social Sciences, 7(17), 129-131.
73. Yavuzer, H. (2017). Ana-baba ve çocuk: ailede çocuk eğitimi (27.baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.
74. Yücel, A.B. (2021). Aile içi çocuk ihmali ve istismarı konusunda ebeveynlerin farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Konya: KTO Karatay Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
75. Yüzügüldü, M.A. (2021). Ebeveynlerin çocuk yetiştirmeye yönelik tutumları ile çocuk istismarı ve ihmali hakkında bilgi ve farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
76. World Health Organization. (2003). Guidelines for medico-legal care for victims of sexual violence. Geneva, Switzerland: Author.
77. World Health Organization. (2024). Child maltreatment. who.int/news-room/fact-sheets/detail/child-maltreatment.