As an Administrative Law Matter: Limited Access to Medicine

Öz

Because of its nature, access to medicine is a subject that is considered important in all times. The reason that makes access to medicine important is its relation to the right to health and the right to life. Protecting the right to life is one of the duties of the state. In this context, the administration is entrusted with performing many activities. As it will be explained below, different stages of access to medicine occur through the involvement of the administration in the process. Disruptions and deficiencies in this process can cause serious problems in individuals’ health and in this context, continuation of their right to life. Such problems become particularly evident and severe in situations that occur suddenly in the form of “limited access to medicine”. In this article, limited access to medicine in the situations that occur suddenly, will be examined from the perspective of administrative law. In this framework relevant international and national legislation will be evaluated, then the subject will be discussed in detail from the perspective of administrative law subjects such as administrative activity and responsibility of administration.

Anahtar Kelimeler

• right to health
• right to life
• medicine
• administration
• force majeure
• service fault

Bir İdare Hukuku Meselesi Olarak “İlaca Erişimde Sınırlılık”

Öz

İlaca erişim konusu, niteliği itibariyle her dönem önemli bir konu olmuştur. İlaca erişimin sağlanabilmesini bu derece önemli hale getiren, sağlık hakkı ve dolayısıyla yaşam hakkı ile doğrudan bağlantılı olmasıdır. Yaşam hakkını korumak ise devletin ödevlerinden birisini oluşturmaktır. İşte idare, söz konusu görevin yerine getirilmesi konusunda pek çok faaliyet yerine getirmekle yükümlü kılınmıştır. Aşağıda detaylı olarak açıklanacağı üzere; ilaca erişimin farklı pek çok aşaması idarenin sürece dâhil olması ile gerçekleşmektedir. Bu süreçte ortaya çıkacak aksamalar ya da eksiklikler ise, kişilerin sağlığı ve dolayısıyla yaşam haklarının devamını sağlayabilmeleri konusunda ciddi sorunlara yol açabilecektir. Anılan sorunlar bilhassa aniden ortaya çıkan durumlarda “ilaca erişimde sınırlılık” şeklinde kendini daha belirgin ve sarsıcı şekilde hissettirmektedir. Bu çalışmada ilaca erişim konusunda aniden ortaya çıkan durumlarda gelişen erişim sınırlılıkları idare hukuku bağlamında ele alınacaktır. Anılan çerçevede öncelikle, konuya ilişkin uluslararası ve ulusal düzenlemelere yer verildikten sonra; konu idari faaliyet, idarenin sorumluluğu gibi idare hukukunun birtakım konuları bağlamında ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• sağlık hakkı
• yaşam hakkı
• ilaç
• idare
• mücbir sebep
• hizmet kusuru

Kaynakça

1. Akyılmaz Bahtiyar/Sezginer Murat/Kaya Cemil (2025) Türk İdare Hukuku, Genişletilmiş ve Güncellenmiş 19. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi.
2. Akyılmaz, Bahtiyar/Sezginer, Murat/Kaya, Cemil (2025) Türk İdari Yargılama Hukuku, Genişletilmiş ve Güncellenmiş 11. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi.
3. Atasayan, Gözde M. (2012) Kamu Hizmetlerinin Süreklilik ve Düzenlilik İlkesi, 1. Baskı, İstanbul, 12 Levha Yayınları.
4. Çağıran, Mehmet Emin (2017) Uluslararası Alanda İnsan Hakları, 3. Bası, Ankara, Turhan Kitabevi.
5. Çağlayan, Ramazan (2023) İdari Yargılama Hukuku, Güncellenmiş 15. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi.
6. Duvan Özkan, Ayşe (2018) “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 2. Maddesi Çerçevesinde Yaşam Hakkının Korunmasında Devletin Yükümlülüğü”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 24, S. 2, Aralık 2018 s.e.t. 05.05.2026, ss. 660- 681.
7. Düğer, Sırrı (2016) “İlaç Sektörünün Düzenlenmesinin İdare Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”, Ekim 2016, Yıl: 5, S. 10, ss. 229-253, Legal Yayıncılık Online Kütüphane (s.e.t. 05.05.2026).
8. Düğer, Sırrı (2019) “İdarenin İlaç Temini Faaliyeti, Tıp Hukuku Dergisi, Nisan 2019, Yıl: 8, S. 15, ss. 45-58 s.e.t. 05.05.2026.

9. Eren, Hayrettin (2009) “İlaçların Onaylanması ve Piyasaya Sürülmesinden Dolayı Devletin Sorumluluğu”: Şen, Murat/Başözen, Ahmet (Editörler) İlaç Hukuku, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi I. Sağlık Hukuku Sempozyumu, 8-9 Mayıs 2009- Kayseri, 1. Baskı, İstanbul, Karakter Color A.Ş., ss. 283-294.
10. Ersöz, Kürşat A (2016) İlaç Hukuku Bağlamında İdarenin Sorumluluğu, 1. Baskı, İstanbul, Oniki Levha Yayınları.
11. Esin, Yüksel (1976) Danıştay’da Açılacak Tazminat Davaları, 2. Baskı, Ankara, Güven Matbaası.
12. Evren, Çınar Can (2010) “İdarenin Sorumluluğunu Etkileyen Neden Olarak Mücbir Sebep”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2010, C. 14, S. 1 s.e.t. 05.05.2026, ss. 263-297.
13. Gülan, Aydın (1988) “Kamu Hizmeti Kavramı”, İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, C. 9, S. 1-3, ss. 147-159 s.e.t. 05.05.2026.
14. Gümrükçüoğlu Özpınar, Berna/Gülaslan Aksoy, Pınar (2024) İlaca Erişim Hakkı ve Erişimin Hukuki Yolları, 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi s.e.t. 05.05.2026.
15. Keser, Hayri (2022) “Bireysel Başvuru İçtihatlarında Yaşam Hakkının Usuli Boyutu: Etkili Soruşturma Yükümlülüğü”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 2, ss. 411-437 s.e.t. 05.05.2026.
16. Kırıcı Ağgül, Feiza (2024) Avrupa Örneğinden Hareketle İyi İdare, 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi.
17. Mazlum, Necmiye (2022) Covid-19 Salgını Sürecinde İdarenin ve Sağlık Çalışanlarının Karşılıklı Sorumlulukları, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara s.e.t. 05.05.2026.
18. Naçar, Sebahattin (2023) Kamu Düzeninin Unsuru Olarak Genel Sağlığın Korunması, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara.
19. Özdemir, Berker (2022) İdarenin İlaç Temini ve Finansmanı Konusunda Görev ve Yetkileri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü s.e.t. 05.05.2026.
20. Sarı, Ömür Kadri (2020) “Türk Hukukunda Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Temel İlkeler”, Danıştay Dergisi, Yıl 2020, S. 152, ss. 277-298 s.e.t. 05.05.2026.
21. Tacir, Hamide (2014) “Sağlık Alanında Temel Haklar ve İlaca Erişim”: Aysun Altunkaş/Hamide Tacir (Editörler), I. Ulusal Sağlık Hukuku Klinik Araştırmalar ve İlaç Hukuku Sempozyumu, 4 Mayıs 2013, 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi s.e.t. 05.05.2026, ss. 33-54.
22. Taşkesen Yardımcı, Zeynep (2025) İlaca Erişim Hakkı ve İdarenin Mali Sorumluluğu (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü s.e.t. 05.05.2026.
23. Yayla, Yıldızhan (1980)” İdarenin Sorumluluğu ve Mücbir Sebep”, Sorumluluk Hukukunda Yeni Gelişmeler III. Sempozyumu, 12-13 Mayıs 1979, Ankara, Fakülteler Matbaası, 1980, ss. 45-59.
24. Yayla, Yıldızhan (2010) İdare Hukuku, 1. Baskı, İstanbul, Beta Yayınevi.
25. Yıldırım, Turan (2019) “Danıştay Kararlarında Mücbir Sebep Kavramı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 25, S. 2, Prof. Dr. Ferit Hakan Baykal Armağanı, Aralık 2019 s.e.t. 05.05.2026, ss. 1520-1538.
26. Yıldırım, Turan/Yağlı, Ahmet (2014) “İlaca Erişimde İdarenin Yetkileri”: Aysun Altunkaş/Hamide Tacir (Editörler), I. Ulusal Sağlık Hukuku Klinik Araştırmalar ve İlaç Hukuku Sempozyumu, 4 Mayıs 2013, 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi s.e.t. 05.05.2026, ss. 55-77.
27. Yüzbaşıoğlu, Cihan (2019) İdarenin Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesinden Kaynaklanan Sorumluluğu (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü s.e.t. 05.05.2026.
28. Diğer Kaynaklar İyi Yönetim İlkeleri Rehberi, T.C. Kamu Denetçiliği Kurumu s.e.t. 05.05.2026, Kasım 2019.
29. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 12. Kalkınma Planı (2024-2028) s.e.t. 05.05.2026.
30. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 12. Kalkınma Planı, Sağlık Sisteminde İlaç s.e.t. 05.05.2026.
31. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Gerekçeli (2021) 3. Baskı, Ankara, AYM Yayınevi s.e.t. 05.05.2026.
32. Uluslararası İlaç Kıtlığı Zirvesi Raporu (2013) Toronto, Kanada, 20-21 Haziran 2013, FIP, Advancing Pharmacy Worldwide, s. 8-13 s.e.t. 05.05.2026.
33. İnternet Kaynakları Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanlığı Resmi Sitesi.
34. AİHM Resmi Sitesi.
35. Avrupa Konseyi Resmi Sitesi.
36. AYM Kararlar Bilgi Bankası.
37. Danıştay Başkanlığı Karar Arama.
38. Kamu Denetçiliği Kurumu Resmi Sitesi.
39. Legal Yayıncılık Online Kütüphane/Legalbank Elektronik Hukuk Bankası.
40. Lexpera Hukuk Bilgi Sistemi (İçtihat).
41. Sosyal Güvenlik Kurumu Resmi Sitesi.
42. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi.
43. T.C. Cumhurbaşkanlığı Resmi Gazete.
44. TBMM Resmi Sitesi.
45. Turcademy Akademik Yayın Portalı.
46. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Resmi Sitesi.
47. YÖK Ulusal Tez Merkezi.