Diyarbakır Suriçi Soylulaştırma Süreçlerinin Kültür Sanat Faaliyetleri Aracılığıyla Yeniden Üretimi

Yıl 2026, Sayı: 35, 63 - 76, 22.01.2026

Selda Özturan , Özgü Özturan

https://doi.org/10.17484/yedi.1782100

Öz

Makalede, Diyarbakır Suriçi’nde neoliberal kültürel stratejiler ekseninde şekillenen soylulaştırma süreci ve bu sürecin mekânsal biçimleri ile sosyo-mekansal ilişkileri nasıl dönüştürdüğü, bu dönüşüm sırasında kültürel ve sanatsal faaliyetlerin bir kültür politikası olarak nasıl araçsallaştırıldığını ortaya koymak amaçlanmıştır. Soylulaştırma dalgalarının zaman içerisinde geçirdiği dönüşüm irdelenerek, sanatın soylulaştırma sürecindeki rolü, neoliberalizm öncesi ve neoliberalizm sonrası olmak üzere iki evrede ele alınmıştır. Tüketim ve yaşam biçimi tercihlerine bağlı olarak gerçekleşen neoliberalizm öncesi talep odaklı evrede sanatın, soylulaştırma sürecine mikro ölçekte etkiler gösterdiği ortaya konmuştur. Üretim ve arz odaklı gerçekleşen neoliberalizm sonrası evrede ise sanat, kamusal alanı makro ölçekte şekillendiren devlet ve sermaye gruplarının çerçevesini çizdiği kültür politikalarının önemli bir parçası haline gelmiştir. Makale, nitel araştırma yöntemlerinden eleştirel söylem analizi metodunu kullanarak Diyarbakır Suriçi soylulaştırma sürecinin, kültür politikalarının bir parçası olan Sur Kültür Yolu Festivali aracılığıyla nasıl pekiştirildiği, yerinden edilme, dışlama, hafızasızlaştırma ve yeni bir hafıza inşa etme pratiklerinde nasıl bir işlev gördüğünü ortaya koymayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Diyarbakır , Suriçi , soylulaştırma , kültür , sanat

Reproduction of the Gentrification Processes in the Suriçi of Diyarbakır Through Cultural And Artistic Activities

Öz

The article aims to reveal how the gentrification process shaped by neoliberal cultural strategies in Diyarbakır’s Suriçi districthas transformed spatial forms and socio-spatial relations, and how cultural and artistic activities were instrumentalized as a cultural policy during this transformation. By examining the evolution of successive waves of gentrification over time, the role of art in the process is addressed in two phases: pre-neoliberalism and post-neoliberalism. in the pre-neoliberal demand-oriented phase, which is shaped by consumption and lifestyle preferences, it was demonstrated that art had micro-scale effects on the gentrification process. In the post-neoliberal phase, which is production and supply-driven, art became an integral part of cultural policies framed by the state and capital groups that shaped the public sphere on a macro scale. The article aims to reveal how the gentrification process in Diyarbakır's Suriçi district has been reinforced through the Sur Cultural Route Festival, which is part of cultural policies, using the critical discourse analysis method from qualitative research methods, and what role it plays in practices of displacement, exclusion, erasure of memory, and construction of a new memory.

Anahtar Kelimeler

Diyarbakır , Suriçi , gentrification , culture , art

Kaynakça

• Arendt, H. (2012). İnsanlık durumu (B. S. Şener, Çev.). İletişim Yayınları.
• Arkeolojik Haber. (2022 Eylül 29). Sur Kültür Yolu Festivali etkinlikleri tanıtıldı. https://www.arkeolojikhaber.com/haber-sur-kultur-yolu-festivali-etkinlikleri-tanitildi-35461/
• Berktay, F. (2015). Hannah Arendt: Çoğulluk, yeryüzünün yasasıdır. M. Özbek (Ed.), Kamusal alan (s. 707-712) içinde. Hil Yayınları.
• Bourdieu, P. (1998,12), The essence of neoliberalism. Le Monde Diplomatique, http://mondediplo.com/1998/12/08bourdieu
• Dösim. (2023). Türkiye Kültür Yolu festivalleri başlıyor. https://dosim.ktb.gov.tr/TR-347498/2023-yili-kultur-yolu-festivali.html
• Gabriel, A. (1993). Diyarbakır surları (K. Özsezgin, Çev.). Diyarbakır Tanıtma Kültür ve Yardımlaşma Vakfı Yayınları.
• Gilbert, J. (2012). Antikapitalizm ve kültür radikal teori ve kültürel politika (T. Sağlam, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Glass, R. (1964). London: Aspects of change. Macgibbon and Kee.
• Gündüz, M. ve Yetim, N. (1997). Terör ve göç. Toplum ve Göç-II. Ulusal Sosyoloji Kongresi Bildiriler Kitabı (s. 109-118) içinde. Sosyoloji Derneği Yayınları.
• Habermas, J. (2005). Kamusallığın yapısal dönüşümü (T. Bora, M. Sancar, Çev.). İletişim Yayınları.
• Hackworth, J. (2002). Postrecession gentrification in New York City. Urban Affairs Review, 37 (6), (s. 815-843). https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/107874037006003
• Hackworth, J. ve N. Smith. (2001). Changing State of Gentrification. Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 92 (4), s. 464-477. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467- 9663.00172/epdf
• Harvey, D. (2006). Neoliberalizm ve sınıf iktidarının restorasyonu. Conatus, 3(6), s. 29-42.
• ICOMOS. (2022). Report On The Joınt World Herıtage Centre/Icomos Reactive Monitoring Mission To, ‘Diyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391188
• Kasap, S. (2023, Eylül 18). Bakan Ersoy, Kültür Yolu Festivalleri'ne ilişkin açıklamalarda bulundu. AA. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/bakan-ersoy-kultur-yolu-festivallerine-iliskin-aciklamalarda-bulundu/2995053
• Kejanli, D. T. ve Dinçer, İ. (2011). Diyarbakır Kale kentinde koruma ve planlama sorunları. Megaron, 6 (2), (s. 95-108). https://jag.journalagent.com/megaron/pdfs/MEGARON_6_2_95_108.pdf
• Keyder, Ç. (2006). Soylulaştırma, kapitalizmin kentsel mekân düzeyinde yansımasıdır. Mimar-ist, 21 (Güz), s. 46-51.
• Lees, L., Slater, T. ve Wyly, E. (2008). Gentrification. Routledge.
• Lefebvre, H. (2019). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
• Milliyet Sanat (2022 Ekim 18). Kültür yolları Sur'a çıkıyor. Milliyet Sanat. https://www.milliyetsanat.com/haberler/diger/kultur-yollari-sur-a-cikiyor/15096
• Mimarlık. (2018). Yıkılıp Yeniden inşa edilen tarihi kent merkezi üzerine: Diyarbakır Sur raporu. Mimarlık Dergisi, (399). http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=413&RecID=4348
• Ökse, A. T. (2015). Diyarbakir kentinin en eski yerleşimi: İçkale’deki Amida Höyük. Olba, (23), s. 59-110. https://dergipark.org.tr/en/pub/olba/issue/47140/593201
• Saez, G. (2022). “Vers un hyper-instrumentalisme des politiques culturelles”. https://www.telos-eu.com/fr/politique-francaise-et-internationale/vers-un-hyper instrumentalisme-des-politiques-cult.html
• Smith, N. (2005). The new urban Frontier: Gentrification and the revanchist City. Routledge.
• Sol. (2016, Şubat 01). Davutoğlu: Sur’u öyle bir inşa edeceğiz ki Toledo gibi olacak. Sol. https://haber.sol.org.tr/turkiye/davutoglu-suru-oyle-insa-edecegiz-ki-toledo-gibi-olacak-144452
• Sönmez, B. (2014). Soylulaştırmanın yeni biçimleriyle yerinden edilmeyi yeniden düşünmek. Planlama Dergisi, 24 (1), s. 42-53. https://planlamadergisi.org/jvi.aspx?un=PLAN-11939&volume=24&issue=1
• Şen, M. (2019). Kökene dayalı dayanışma-yardımlaşma zor iş. N. Erdoğan (Ed.), Yoksulluk halleri (s. 249-292) içinde. İletişim Yayınları.
• Tan, P. (2006). Soylulaştırma sürecinde sanat ve sanatçı kent, sanat, aktivizm. Mimar-ist, 21 (Güz), s.n69-72.
• Tekeli, İ. (2008). Türkiye tarımında mekanizasyonun yarattığı yapısal dönüşümler. Göç ve Ötesi. (s.n68-91) içinde. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• TMMOB. (2019). Yıkılan kentler raporu. TMMOB Diyarbakır İl Koordinasyon Kurulu. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/tmmob_yikilan_kentler_raporu.pdf
• UAÖ. (2016). Yerinden edilenler ve mülksüzleştirilenler sur sakinlerinin evlerine dönme hakkı. https://www.amnesty.org.tr/icerik/yerinden-edilen-ve-mulksuzlestirilenler
• UNESCO. (2013). Basic Texts of the 2005 Convention on the Protection and Promotion of the Diversity Cultural Expressions, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000225383
• Üstel, F. (2021). Kültür politikasına giriş kavramlar, modeller, tartışmalar. İletişim Yayınları.
• Üstel, F. (2024). Kültür politikası: Kısa bir değerlendirme. Mülkiye Dergisi, 1, s. 145-156.
• Vestheim, G. (2019). UNESCO Cultural Policies 1966–1972–The Founding Years of New Cultural Policy. Nordisk Kulturpolitisk Tidsskrift, 22(1), s. 174-195. https://www.scup.com/doi/10.18261/ISSN2000-8325-2019-01-10
• Zukin, S. (1982). Loft living: Culture and capital in urban change. The Johns Hopkins University