Sinemada Mimarlığın Temsili: Farklı Sinema Akım ve Türlerinde Mekânın Ontolojisi

Mimarlık, sinema ve felsefe disiplinlerinin arakesitinde yer alan bu çalışma, mimari mekânın sinema sanatında ve farklı sinema akım ve türlerinde nasıl temsil edildiğini ve bu temsil biçimlerinin mekânın varlık olarak algılanışı, anlamlandırılması ve deneyimlenişi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorusu, sinemadaki mekân temsillerinin, mekânın ontolojik yapısını nasıl dönüştürdüğü ve farklı sinema akım ve türlerinde mekâna atfedilen anlamların hangi açılardan farklılaştığıdır. Bu doğrultuda çalışma, sinema sanatında mekânın yalnızca görsel ve işlevsel bir unsur değil; fiziksel, algısal, simgesel ve toplumsal boyutlarıyla çok katmanlı bir varlık olarak ele alındığı hipotezine dayanmaktadır. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, Roman Ingarden ve Nicolai Hartmann’ın sanat yapıtlarına ilişkin çok katmanlı ontolojik yaklaşımlarına dayandırılmıştır. Bu bağlamda, çalışmada sekiz temel ontolojik parametre belirlenmiş ve bu parametreler aracılığıyla altı farklı sinema akım ve türünde (Alman Dışavurumculuğu, İtalyan Yeni Gerçekçiliği, Yeni Hollywood, Şiirsel sinema, distopya sineması ve korku-gerilim sineması) mekânın temsili analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, mekânın sinemada estetik ya da anlatısal bir arka plan olmanın ötesinde, deneyimsel, psikolojik ve varoluşsal düzeylerde çok katmanlı bir varlık olarak kurulduğu ortaya konmuştur. Bu çalışma hem mimarlıkta mekânın algılanışı ve deneyimlenişine dair yeni kuramsal yaklaşımlara katkı sunmayı hem de sinema sanatındaki tarihsel ve estetik dönüşümlerin mekâna ontolojik anlamdaki etkilerini görünür kılmayı hedeflemektedir.

This study, which is at the intersection of the disciplines of architecture, cinema and philosophy, aims to examine how architectural space is represented in the art of cinema and in different cinema movements and genres, and how these forms of representation affect the perception, interpretation, and experience of space as a form of being. The main research question is how spatial representations in cinema transform the ontological structure of space, and in what ways the meanings attributed to space differ across various cinema movements and genres. In this regard, the study is based on the hypothesis that, in the art of cinema, space is regarded not only as a visual and functional element, but also as a multilayered form of being encompassing physical, perceptual, symbolic, and social dimensions. The theoretical framework of the study is grounded in the multilayered ontological approaches to the work of art developed by Roman Ingarden and Nicolai Hartmann. In this context, eight fundamental ontological parameters have been determined, and through these parameters, the representation of space has been analyzed across six different cinema movements and genres: German Expressionism, Italian Neorealism, New Hollywood, Poetic cinema, dystopian cinema, and horror-thriller cinema. The analyses have shown that, in cinema, space is constructed as a multilayered being on experiential, psychological, and existential levels, rather than only as an aesthetic or narrative background. This study aims to contribute to new theoretical approaches to the perception and experience of space in architecture, and to make visible the ontological implications of historical and aesthetic transformations in the art of cinema.