Araştırma Makalesi

Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye)

Cilt: 42 Sayı: 1 22 Nisan 2021
PDF İndir
TR EN

Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye)

Öz

Doğu Pontidler (KD Türkiye), Anadolu Levhasının jeolojik olarak şekillenmesinde
önemli bir rol oynayan Alp-Himalaya orojenezinin etkisi ile oluşmuş olup farklı türde
magmatik kayaları içermesi bakımından önemli bir alan konumundadır. Özellikle
Karbonifer plütonlar, doğu Pontidlerin güney kesiminde, daha geniş mostralar halinde
ve daha yaygın olarak gözlenmektedir. Bu çalışma, Bayburt’un (KD Türkiye)
Pamuktaş Köyü ve çevresinde yer alan granitik kayaçlar üzerinde yeni petrografik ve
tüm kayaç jeokimyası verileri sunmaktadır. Ayrıca, bu kayaçların oluşumunda hâkim
olan kaynak bölge, petrolojik süreçler ve jeodinamik ortam tartışılmaktadır. Yaklaşık 5
km2
’lik bir alanı kapsayan Karbonifer Pamuktaş Plütonu, çalışma alanında Jura
öncesi temeli temsil etmekte ve uyumsuz olarak Alt-Orta Jura volkanoklastik ve
volkanik kayaçlar ile Üst Jura-Alt Kretase kireçtaşları tarafından örtülmektedir.
Pamuktaş Plütonu esas olarak granit/granit porfir ve aplit (mikrogranit), daha az
oranda ise granodiyorit ve kuvars mikrodiyorit türü kayaçlardan meydana
gelmektedir. Granitik kayaçlar, özşekilli ve özşekilsiz granüler/mikrogranüler dokuya sahip olup
başlıca alkali feldispat (ortoklas), plajiyoklas, kuvars, biyotit ve amfibol (hornblend)
minerallerinden oluşur. Kayaçlar yüksek SiO2 içeriklerine (%65.62-75.09) ve yüksek
K’lu kalk-alkaliden şoşonitiğe kadar uzanan bir afiniteye sahip olup I-tipi bir kaynaktan
itibaren türemiştir. Granitik kayaçlar peralümin karakterli olup çarpışma sonrası
volkanik yay granitoyidleri ile benzerlik göstermektedir. Ana ve iz element trendleri,
kayaçların oluşumunda plajiyoklas, hornblend, apatit ve Fe-Ti oksit mineral
fraksiyonlaşmasının önemli rol oynadığını göstermektedir. Pamuktaş Plütonu’nun
petrolojik özelliklerine göre, granitlerin gelişiminde fraksiyonel kristallenme, magma
karışımı ve daha az oranda asimilasyon ve kısmi ergime işlemlerinin rol oynadığı
ortaya konmuştur. Hesaplanan zirkon doygunluk sıcaklıkları (730-844°C) düşük ilksel
magma sıcaklıklarını yansıtmaktadır. Elde edilen tüm veriler Karbonifer Pamuktaş
Plütonu’nun ana magmasının orta-alt kıtasal kabuk ve zenginleşmiş litosferik manto
ergiyiklerinden kısmi ergime sonucu türediğini ve kıtasal magma odasında
farklılaşarak yerleştiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Gümüşhane Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (GÜBAP) Koordinatörlüğü

Proje Numarası

20.E3102.07.01

Teşekkür

Bu çalışma, ikinci yazarın Gümüşhane Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalında yapmış olduğu yüksek lisans tez çalışmasından üretilmiştir. Ayrıca, Gümüşhane Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (GÜBAP) Koordinatörlüğü’nce de desteklenmiştir. Proje No: 20.E3102.07.01.

Kaynakça

  1. Ackerman, L., Krňanská, M., Siebel, W. and Strnad, L. 2010. Geochemistry of the Drahotín and Mutěnín intrusions, West Bohemian shear zone, Bohemian massif: contrasting evolution of mantle-derived melts. Mineralogy and Petrology, 99, 185-199.
  2. Ağar, Ü., 1977. Demirözü (Bayburt) ve Köse (Kelkit) Bölgesinin Jeolojisi. Doktora tezi, İ.Ü., Fen Fakültesi, İstanbul, 56.
  3. Akın, H. 1979. Geologie Magmatismus und Lagerstaettenbildung im ostpontischen GebirgeTürkei aus der Sicht der Plattentektonik. Geologische Rundschau, 68, 253-283.
  4. Akıncı, Ö.T., 1984. The Eastern Pontide volcano-sedimentary belt and associated massive sulphide deposits. In: J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean. Geological Society, London, Special Publications, 17, 415-428.
  5. Arslan, M., Tüysüz, N., Korkmaz, S., and Kurt, H., 1997. Geochemistry and Petrogenesis of the Eastern Pontide Volcanic Rocks, Northeast Turkey. Chemie der Erde Geochemistry, 57, 157-187.
  6. Aydın, F., 2014. Geochronology, Geochemistry and Petrogenesis of the Maçka Subvolcanic Intrusions: Implications for the late Cretaceous Magmatic and Geodynamic Evolution of the Eastern Part of the Sakarya Zone, Northeastern Turkey. International Geology Review, 56 (10), 1246-1275.
  7. Aydınçakır, E., 2016. Subduction-related Late Cretaceous high-K volcanism in the Central Pontides orogenic belt: Constraints on geodynamic implications. Geodinamica Acta, 28 (4), 379-411.
  8. Aydınçakır, E., Gündüz, R. and Yücel, C., 2020. Emplacement conditions of magma(s) forming Jurassic plutonic rocks in Gümüşhane (Eastern Pontides, Turkey). Bulletin of the Mineral Research and Exploration, 162, 175-196.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mühendislik

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

22 Nisan 2021

Gönderilme Tarihi

1 Mart 2021

Kabul Tarihi

9 Nisan 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 42 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Gücer, M. A., & Sarı, E. (2021). Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye). Yerbilimleri, 42(1), 85-120. https://doi.org/10.17824/yerbilimleri.889227
AMA
1.Gücer MA, Sarı E. Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye). Yerbilimleri. 2021;42(1):85-120. doi:10.17824/yerbilimleri.889227
Chicago
Gücer, Mehmet Ali, ve Ekrem Sarı. 2021. “Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye)”. Yerbilimleri 42 (1): 85-120. https://doi.org/10.17824/yerbilimleri.889227.
EndNote
Gücer MA, Sarı E (01 Nisan 2021) Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye). Yerbilimleri 42 1 85–120.
IEEE
[1]M. A. Gücer ve E. Sarı, “Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye)”, Yerbilimleri, c. 42, sy 1, ss. 85–120, Nis. 2021, doi: 10.17824/yerbilimleri.889227.
ISNAD
Gücer, Mehmet Ali - Sarı, Ekrem. “Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye)”. Yerbilimleri 42/1 (01 Nisan 2021): 85-120. https://doi.org/10.17824/yerbilimleri.889227.
JAMA
1.Gücer MA, Sarı E. Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye). Yerbilimleri. 2021;42:85–120.
MLA
Gücer, Mehmet Ali, ve Ekrem Sarı. “Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye)”. Yerbilimleri, c. 42, sy 1, Nisan 2021, ss. 85-120, doi:10.17824/yerbilimleri.889227.
Vancouver
1.Mehmet Ali Gücer, Ekrem Sarı. Karbonifer Pamuktaş Plütonu’nun petrografisi, jeokimyası ve petrolojik özellikleri, Bayburt (KD Türkiye). Yerbilimleri. 01 Nisan 2021;42(1):85-120. doi:10.17824/yerbilimleri.889227

Cited By