18. YÜZYIL İTALYAN OPERA BUFFA GELENEĞİNDE UŞAK VE HİZMETÇİ ROLLERİ ÜZERİNDEN ALT SINIF TEMSİLİ VE ARİSTOKRASİ ELEŞTİRİSİ

Öz

ÖZ 18. yüzyıl opera buffa geleneği, Avrupa toplumunda sınıfsal ilişkilerin, iktidar yapılarının ve ahlâki normların sahne üzerinde eleştirel biçimde temsil edildiği bir alan olarak yorumlanabilir. Bu çalışma, opera buffayı yalnızca eğlenceye dayalı bir tür olarak değil, Aydınlanma düşüncesinin sanatsal yansımalarından biri olarak değerlendirmektedir. Çalışmanın amacı, erken dönem komik operalarda başlangıçta eğlence amaçlı güldürü unsuru olarak kurgulanan uşak ve hizmetçi rollerinin, zamanla aristokrat sınıfa yönelik politik ve ahlâki eleştiri üreten merkezi rollere dönüşüm sürecini incelemektir. Araştırmada nitel yöntemlerden doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Bu bağlamda uşak ve hizmetçi karakter tipolojilerinin geçirdiği dönüşümün, türün etik ve ideolojik boyutlarıyla nasıl ilişkilendirildiği açıklanmıştır. Çalışmada opera buffanın erken dönem intermezzo geleneğinden başlayarak İtalya’daki gelişim süreci incelenmiştir. Bu kapsamda türün kökeni, terminolojisi, Napoli, Roma ve Venedik opera sahnelerinde şekillenen müzikal-dramatik yapısı araştırılmıştır. İnceleme kapsamında, hizmetçi ve uşak karakter tipolojilerindeki dönüşümü açık biçimde yansıtan önemli örneklerden La Serva Padrona, La Buona Figliuola, Il Barbiere di Siviglia, Le Nozze di Figaro, Don Giovanni ve Così Fan Tutte operalarına odaklanılmıştır. İnceleme sonucunda, erken dönem opera buffada başlangıçta eğlence unsuru işleviyle öne çıkan hizmetçi ve uşak rollerinin, Mozart’ın yapıtlarında seyirciyi eleştirel düşünmeye yönelten ve Aydınlanma felsefesinin toplumsal, düşünsel ve ideolojik dönüşümlerini sahne üzerinde görünür kılan çok katmanlı bir sanatsal işleve dönüştüğü ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Opera buffa
• La Serva Padrona
• La Buona Figliuola
• Il Barbiere di Siviglia
• Le Nozze di Figaro
• Don Giovanni
• Così Fan Tutte

REPRESENTATION OF THE LOWER CLASSES AND CRITIQUE OF THE ARISTOCRACY THROUGH THE ROLES OF THE SERVANT AND THE MAID IN THE 18TH CENTURY ITALIAN OPERA BUFFA TRADITION

Öz

ABSTRACT The 18th century opera buffa tradition can be interpreted as a space where class relations, power structures and moral norms in European society were critically represented on stage. This study evaluates opera buffa not merely as an entertainment based genre but as one of the artistic reflections of Enlightenment thought. The aim of this study is to examine the transformation of the roles of servants and maids, initially conceived as humorous elements in early comic operas, into central roles that generated political and moral critiques of the aristocratic class. The qualitative method of document analysis was used in the research. In this context, the transformation undergone by the typologies of maid and servant characters and how this transformation relates to the ethical and ideological dimensions of the genre are explained. The study examines the development process of opera buffa in Italy, starting from the early intermezzo tradition. In this context, the origins of the genre, its terminology, and its musical-dramatic structure, which took shape on the opera stages of Naples, Rome and Venice are investigated. This study focuses on the operas La Serva Padrona, La Buona Figliuola, Il Barbiere di Siviglia, Le Nozze di Figaro, Don Giovanni and Così Fan Tutte which are significant examples clearly reflecting the transformation in maid and servant character typologies. The study reveals that the roles of servants and maids, which initially served as entertainment elements in early opera buffa, evolved into a multi-layered artistic function in Mozart’s works. This function encouraged the audience to engage in critical thinking and made the social, intellectual and ideological transformations of Enlightenment philosophy visible on stage.

Anahtar Kelimeler

• Opera buffa
• La Serva Padrona
• La Buona Figliuola
• Il Barbiere di Siviglia
• Le Nozze di Figaro
• Don Giovanni
• Così Fan Tutte

Kaynakça

1. Aktakka, F. (2024). The influence of commedia dell’arte is evident in the opera: Don Giovanni. Konservatoryum - Conservatorium, 11(2), 616-630. https://doi.org/10.26650/CONS2024-1509765
2. Aktakka, F. (2024). Komik opera türünde commedia dell’arte izleri: Figaro’nun Düğünü operası. Y. Babayev (Ed.), Proceedings of the Balkan 12th International Conference on Social Sciences içinde (398-407. ss.). New York: Academy Global Publishing House.
3. Aktakka, F. (2024). Bakhtin’in heteroglossia ve diyaloji kuramları ışığında bir opera analizi: Don Giovanni. Yegah Musicology Journal, 7(4), 700-723. https://doi.org/10.51576/ymd.1560518
4. Anbari, A. R. (1996). La Cecchina, ossia La buona figliuola by Niccolo Piccinni and Carlo Goldoni: Its creators, literary sources and musical style (Yüksek lisans tezi, University of Kansas, Kansas). (Erişim adresi https://www.academia.edu/108022790/La_Cecchina_ossia_La_buona_figliuola_by_Niccolò_Piccinni_and_Carlo_Goldoni_Its_Creators_Literary_Sources_and_Musical_Style), (Erişim tarihi: 23.11.2025).
5. Bozkurt, A., Özkan Köse, P. (2024). Türkiye’de şan eğitiminde yararlanılan sahne performansına yönelik kitaplar ekseninde oda müziği için antik aryalar projesi. Turkish Studies, 19(4), 1501-1527. Turkish Studies, 19(4), 1501-1527. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.77682
6. Burney, C. (1935). A general history of music (2nd ed.). New York: Dover Publications.
7. Büke, A. (2000). İki dahi üç opera. İstanbul: Boyut Kitapları.
8. Büke, A. ve Sonakın, İ. M. (2021). Müziği yaratanlar Barok Dönem. İstanbul: Epsilon Yayınevi.

9. Boran, İ. ve Yıldız Şenürkmez, K. (2007). Kültürel tarih ışığında çoksesli batı müziği. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
10. Carlson, M. (1981). The Italian stage: From Goldoni to D ‘Annunzio. Jefferson, N.C.: McFarland.
11. Düzalan, Ç. (2014). 19. yy İtalyan Opera Buffa’sı ve Don Pasquale operası. (Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir). (Erişim adresi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=P5IwgwwT8uwjaBFE5Mnlig&no=4wVq0tsO8NS_pcJvHJg0Fg), (Erişim tarihi: 10.12.2025).
12. Girgin, M. ve Güner Canbey, E. (2019). Operada bir tür olarak “komik” kavramına ilişkin yanılsamalar. Eurasian Journal of Music and Dance (14), 239-248. https://doi.org/10.31722/ejmd.584420
13. Greenspan, C. (1986). “Opera” in new Harvard dictionary of music. D. M. Randel (Ed.). Cambridge: Belknap Press of Harvard University Press.
14. Heartz, D. (1977, January). The creation of the buffo finale in Italian opera. Proceedings of the Royal Musical Association (Vol. 104) içinde (67-78. ss.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1093/jrma/104.1.67
15. Hunter, M. (1986). The fusion and juxtaposition of genres in opera buffa 1770-1780: Anelli and Piccinni’s ‘Griselda’. Music & Letters, (67). 363-380.
16. Hunter, M. K., Webster, J. (Ed.). (1997). Opera buffa in Mozart’s Vienna. Cambridge: Cambridge University Press.
17. İlyasoğlu, E. (1994). Zaman içinde müzik. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
18. Lazarevich, G. (1971). The neapolitan intermezzo and its influence on the symphonic idiom. The Musical Quarterly, 57(2), 294-313.
19. Li, J. (2025). The development of Italian comic opera in the 18th century. R. Arrowood (Ed.), Proceedings of the 4th International Conference on Literature, Language and Culture Development ICLLCD 2025 içinde (135-139. ss.). EWA Publishing. https://doi.org/10.54254/2753-7064/2025.22932
20. Loewenberg, A. (1939). Paisiello’s and Rossini’s ‘Barbiere di Siviglia’. Music & Letters, 20(2),157-167.
21. Lulu, C. W. Y. (2000). Characterization in Galuppi’s il filosofo di campagna. (Yüksel lisans tezi, The Chinese University of Hong Kong). (Erişim adresi https://repository.lib.cuhk.edu.hk/en/item/cuhk-323161?solr_nav%5Bid%5D=ef59f5dd85bbf0399838&solr_nav%5Bpage%5D=0&solr_nav%5Boffset%5D=0), (Erişim tarihi: 08.09.2025).
22. Nisio. M. (1997).Giovanni Paisiello’s Il barbiere di Siviglia at the court of Catherine the Great in Russia. (Yüksek lisans tezi, The University of British Columbia, Vancouver). (Erişim adresi: https://open.library.ubc.ca/soa/cIRcle/collections/ubctheses/831/items/1.0088057). (Erişim tarihi: 12.02.2026).
23. O’Grady, D. (1991). The last troubadours: Poetic drama in Italian opera 1597-1887. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429430909
24. Publig, M. (2004). Mozart ‘dehanın gölgesinde’. (Çev. İ. Özdemir). İstanbul: Can Yayınları.
25. Pulver, J. (1916). The intermezzi of the opera. Proceedings of the Royal Musical Association 43rd session içinde (139-163. ss.). https://doi.org/10.1093/jrma/43.1.139
26. Robinson, M. F. (1972). Opera before Mozart. London: Hutchinson, 130.
27. Sadie, S. (1990). History of opera. New York: W. W. Norton.
28. Sadie, S. (1994). The new grove dictionary of opera. Newyork: Macmillan Pres Limited.
29. Steuart, C. D. (2023). Carlo Goldoni and the singers of the dramma giocoso per musica. (Doktora tezi, University of Georgia, Athens). (Erişim adresi: https://openscholar.uga.edu/record/3346/files/Dissertation.pdf). (Erişim tarihi: 12.02.2026).
30. Thomson, K. (2004). Mozart’ın yapıtlarındaki masonik örgü. (Çev. M. H. Spatar). İstanbul: Pencere Yayınları.
31. Tuncay, M. (2006). Akıllı uşak sahnede. İzmir Devlet Opera ve Balesi Mozart Figaro’nun Düğünü. T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 81-84.
32. Venè, R. (1935). The origin of “opera buffa”. The Musical Quarterly, Oxford University Press, 33-38.
33. Yener, F. (1993). Opera tarihi – I. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.
34. Weiss，P. E. (1970). Carlo Goldoni, librettist: The early years. (Doktora tezi, Columbia University, Newyork).