AN ATTEMPT FOR SETTING A BRIDGE BETWEEN TRADITIONALISM AND SCIENTIFICITY IN MUSICAL INSTRUMENT MAKING: CASE OF BAĞLAMA

Öz

Musical instrument making has been practiced for centuries and continues to be practiced today through traditional teachings that have been passed down from master to apprentice, evolving and developing over time. While numerous music theory books written throughout history demonstrate that this is considered as important a field of endeavor as much as the performance of music itself, it is noteworthy that the sharing of the theoretical knowledge behind instrument making has lagged far behind in this regard. Undoubtedly, instrument makers are not expected to produce knowledge like scientists, but rather to produce instruments. The fact that instrument making education has been included in schools almost recently and that instrument making skills have been seen as professional secrets due to competition may have prevented this knowledge from finding its place in books. The knowledge used by traditional instrument makers may overlap with “knowledge” in the scientific sense in some areas, but since it also contains many subjective aspects, it can be classified as “common sense knowledge” or observation-based knowledge.” In traditional musical instrument making, the development and improvement of production methods and products, which vary from one maker to another, through instrument acoustics studies can only be achieved by sharing instrument-making knowledge in academic fields, beyond the talks in workshops. Despite their subjective nature, the claims of traditional luthiers can be evaluated by musical instrument acoustics researchers as hypotheses or research questions. These claims can be verified or disproved. To this end, this study provides an example of a traditional/intuitive craftsmanship knowledge base regarding the acoustic functioning of the bağlama from the perspective of its author, who is also a bağlama maker and performer. Experimental proposals have been shared for relevant researchers to test the accuracy of the information conveyed.

Anahtar Kelimeler

• Organology
• instrument making
• bağlama (Turkish long-necked lute)
• saz
• musical acoustics
• tonewood.

ÇALGI YAPIMCILIĞINDA GELENEKSELLİK VE BİLİMSELLİK ARASINDA BİR KÖPRÜ KURMA DENEMESİ: BAĞLAMA ÖRNEĞİ

Öz

Çalgı yapımcılık, ustadan çırağa aktarılarak dönüşen ve gelişen geleneksel öğretilerle yüzyıllar boyunca icra edilmiş ve halen de edilmektedir. Tarih boyunca kaleme alınmış pek çok müzik teorisi çalışması müziğin teorik yönünün icrası kadar önemsendiğini gösterirken çalgı yapmanın ardındaki teorinin paylaşımının bu anlamda çok gerilerde kalması dikkat çekicidir. Bunun muhtemel nedenleri arasında çalgı yapımcılardan beklenenin bilim insanları gibi bilgi üretmeleri değil çalgı üretmeleri olması; çalgı yapımcılığın ancak yakın zamanlarda okullaşması ve çalgı yapım becerilerinin rekabet nedeniyle mesleki sır kapsamında görülerek saklanması sayılabilir. Geleneksel çalgı yapımcıların yararlandığı bilgi, bilimsel anlamdaki “bilgi” ile yer yer örtüşse de pek çok öznel yönü de barındırdığından “sağduyu bilgisi” veya “gözlemsel bilgi” kapsamına sokulmaktadır. Çalgı yapımcılıkta bir yapımcıdan diğerine değişen yapım yöntemlerinin çalgı akustiği çalışmaları ile geliştirilmesi ve iyileştirilmesinin yolu bunların çalgı yapım bilgisinin atölyelerdeki sözlü anlatıların ötesine taşınarak akademik ortamlarda paylaşılmaları ile mümkün olabilecektir. Öznel karakterlerine rağmen yapımcıların iddialarının çalgı akustiği araştırmacılarınca hipotezler ya da araştırma soruları olarak değerlendirilmeleri, doğrulanmaları veya çürütülmeleri mümkündür. Bu çerçeve içinde bu çalışma, çalgı yapımcılıkta geleneksel ve bilimsel yöntemler arasında bir köprü kurma denemesi yapmayı hedeflemektedir. Bu amaçla, bu çalışmanın, aynı zamanda bir bağlama yapımcısı ve icracısı olan yazarının bakış açısından bağlamanın akustik işleyişine dair bir geleneksel/sezgisel yapımcılık bilgi bütünü örneği verilmiştir. Aktarılan bilgilerin doğruluğunun test edilebilmesi için ilgili araştırmacılara yönelik deney önerileri paylaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çalgı bilim
• çalgı yapım
• bağlama
• saz
• çalgı akustiği
• çalgı ahşabı.

Kaynakça

1. Açın, C. (2000). Bağlama yapım sanatı ve sanatçıları. İstanbul: Emek Basımevi.
2. Açın, C. (2002). Tanbur yapım sanatı ve sanatçıları. İstanbul: Bilgi Basımevi.
3. Açın, S. Y. (1998). Türk halk müziği sazlarından bağlama ve kemane’nin son yapım teknikleri. (Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Çalışması). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel Bilimler Anasanat Dalı, İstanbul.
4. Alapınar, H. (2003). Keman yapım tarihi. Ankara: Sevda Cenap And Müzik Vakfı.
5. Alaskan, A. M. (2013). Üniversitelerde çalgı yapım eğitimi ve geleneksel usta çırak ilişkisi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 175-180.
6. Batuhan, H. (1998). Uğur felsefe öğreniyor. İstanbul: Bulut Yayın Dağıtım Ltd.
7. Benade, A. H. (1990). Fundamentals of musical acoustics. Second edititon. New York: Dover Publications, Inc.
8. Crich, T. (2005). Recording tips for engineers. Amsterdam: Elsevier.

9. Cumpanio, W. R. ve Natelson, J. D. (1993). Guitarmaking tradition and technology. San Francisco: Chronicle Books.
10. Değirmenci, K. (2025). Lütiyelik pratiği: sanat-zanaat ayrımı ve heidegger’in sanat anlayışı temelinde bazı notlar. E. Özden ve M. Salmani (Ed.). Müzik ve Güzel Sanatlar Araştırmaları içinde (1-17. ss.). Ankara: Pegem Akademi.
11. Değirmenli, E. (2017). Türk müziği telli çalgılarının akustik analizlerinde kullanılan yöntemler. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, 5(2), 23-35.
12. Durmaz, S. (2009). Müzik Teknolojisi ve audio terimleri sözlüğü. İstanbul: Cinius yayınları.
13. Gürer Yücel, F. (2025a). Bağlamanın ses tahtası kalınlığının doğal frekanslara ve mod şekillerine etkisi: Yegah Musicology Journal, Volume 8(3), 1050-1072. https://doi.org/10.51576/ymd.1716176.
14. Gürer Yücel, F. (2025b). Çalgı akustiğinde bilimsel yaklaşımlar: kavramlar ve yöntemler: E. Özden ve M. Salmani (Ed.). Müzik ve Güzel Sanatlar Araştırmaları içinde (159-173. ss.). Ankara: Pegem Akademi.
15. Gürer Yücel, F. (2025c). Telli çalgıların akustiği konusunda yapılan çalışmaların içerik analizi ve yapılarının irdelenmesi: Sanat ve Tasarım Dergisi, 15(1), 45-63. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1716814.
16. Gürer Yücel, F. (2025d). The acoustics of bağlama: directivity patterns of sound radiation. Musicologist, 9(2), 308-336. https://doi.org/10.33906/musicologist.1399318.
17. Hançerlioğlu, O. (2006). Felsefe sözlüğü. 16.Basım. İstanbul: Remzi Kitabevi.
18. Johnson, C. ve Courtnall, R. (1999). The art of making violin. London: Robert Hale .
19. Kelly, W. (2012). How to build electric guitars. Minneapolis: Voyageur Press.
20. Küçükebe, M. (2017). Cremonalı keman yapımcısı kimliğinde bir otantiklik işaretleyicisi olarak “sır” olgusu: EÜ Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Dergisi. 11,17-25.
21. Önal, Ö. (2020). Türkçede ses kavramsal alanının yapılandırılmasında imge şemaları, kavramsal metafor ve metoniminin rolleri. Folklor/Edebiyat, 26(103), 577-596.
22. Önal, Ö. (2025). Bağlamada göğüs tahtası. E. Özden ve M. Salmani (Ed.). Müzik ve Güzel Sanatlar Araştırmaları içinde (135-148. ss.). Ankara: Pegem Akademi.
23. Önal, Ö. (2005). Bağlamada akustik elemanlara dair sezgisel saptamalar. H. Karababa (Ed.) Anadolu Nefesi Bağlama Tarihçesi. Ankara: Yurtrenkleri Yayınevi.
24. Parlak, E. 2000. Türkiye’de el ile (şelpe) bağlama çalma geleneği ve çalış teknikleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
25. Rault, L. (2000). Musical instruments a worldwide survey of traditional music-making. Paris: Thames&Hudson.
26. Sloane, I. (1989). Classic guitar construction. Connecticut: The Bold Strummer Ltd.
27. Turan, A. (2024). Türkiye’deki çalgı yapımcılığının mekan, üretim, eğitim-öğretim ve hammadde kullanımlarına yönelik akademik ve alaylı yaklaşım farklılıklarının incelenmesi: Sanat&Tasarım Dergisi, 14(2) 326-346.
28. Türkmen, G. (2024). Farklı ağaçlardan yapılan köprülerin bağlamanın akustik özelliklerine etkisi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Teknolojileri Anabilim Dalı, Ankara.
29. Uludağ, E. (2025). Bağlama icrasında mızrabın vuruş bölgeleri ve vuruş açılarının akustik açıdan incelenmesi: Yegah Musicology Journal, 8(2), 1-23. https://doi.org/10.51576/ymd.1649295 .
30. Uslu, R. ve Işık, S. T. (2012). Türk müziğinde ağaç ve çalgı yapım bibliyografyası. ACTA TURCICA, 2(2), 24-41.
31. Zeren, A. (1997). Müzik Fiziği. İstanbul: Pan Yayıncılık.