OTORİTE, BELLEK VE PİYASA ARASINDA TÜRK MÜZİĞİNDE İCRACILIĞIN DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Öz

Bu çalışma, Türk müziğinde icracılık pratiğinin tarihsel süreç içerisindeki sosyokültürel dönüşümünü otorite üretim biçimleri, kültürel bellek aktarımı ve piyasa dinamikleri ekseninde incelemeyi amaçlamaktadır. Geleneksel müzik bağlamında icracı, meşk sistemi ve ustalık zinciri aracılığıyla sembolik meşruiyet kazanan, estetik sürekliliğin ve kolektif belleğin taşıyıcısı olarak konumlanmıştır. Ancak modernleşme, kurumsallaşma, kentleşme ve kültür endüstrisinin genişlemesiyle birlikte bu konum önemli ölçüde yeniden şekillenmiştir. Araştırma, nitel yaklaşım çerçevesinde yürütülmüş; tarihsel karşılaştırmalı analiz yöntemi ile literatür temelli kavramsal çözümleme birlikte kullanılmıştır. Osmanlı döneminden Cumhuriyet modernleşmesine ve günümüz dijital müzik ortamına uzanan süreç, performans antropolojisi, kültürel alan kuramı ve kültür endüstrisi tartışmaları doğrultusunda karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, repertuar merkezli bir inceleme yerine icracının sosyokültürel konumlanışına odaklanan analitik bir model geliştirmektedir. Bulgular, Türk müziğinde icracılığın dönüşümünün estetik bir evrimden ziyade kültürel alanın yapısal yeniden örgütlenmesiyle ilişkili çok katmanlı bir süreç olduğunu göstermektedir. Geleneksel bağlamda ustalık, repertuar hâkimiyeti ve üslup sadakati üzerinden kurulan meşruiyet, modern ve popüler alanlarda görünürlük, dolaşım ve ekonomik başarı kriterleriyle yeniden tanımlanmıştır. Kültürel bellek aktarımı, sözlü ve bedensel tekrar pratiklerinden dijital kayıt ve medya dolaşımı aracılığıyla sürdürülen hibrit bir yapıya evrilmiştir. Piyasa dinamiklerinin belirleyiciliği ise icracıyı yalnızca geleneğin temsilcisi olmaktan çıkararak kültürel ve ekonomik sermayenin kesişiminde konumlanan çok boyutlu bir aktöre dönüştürmüştür. Sonuç olarak çalışma, Türk müziğinde icracılığın modernleşme sürecinin lineer bir kopuş değil; süreklilik ve yeniden yapılanma arasındaki gerilim üzerinden şekillenen yapısal bir yeniden konumlanma olduğunu ortaya koymaktadır. Geliştirilen analitik model, performansı teknik bir icra eylemi olarak değil; otorite, bellek ve piyasa ilişkileri içinde anlam kazanan dinamik bir kültürel pratik olarak yeniden tanımlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Müziği
• İcracılık
• Kültürel Bellek
• Popüler Müzik
• Kültür Endüstrisi
• Performans
• Müzikal Dönüşüm.

AUTHORİTY, MEMORY, AND MARKET İN TURKİSH MUSİC: THE EVOLVİNG PRACTİCE OF PERFORMANCE

Öz

This study examines the socio-cultural transformation of performance practice in Turkish music by analyzing the changing position of the performer within the intersecting dynamics of authority, cultural memory, and market structures. In traditional contexts, performers derived legitimacy from the meşk system and master–apprentice lineages, functioning as carriers of aesthetic continuity and collective memory. However, processes of modernization, institutionalization, urbanization, and the expansion of the cultural industries have significantly reshaped this position. The research adopts a qualitative approach, combining historical-comparative analysis with literature-based conceptual inquiry. Developments from the Ottoman period through Republican modernization and into contemporary digital music environments are examined through the lenses of performance anthropology, field theory, and culture industry critique. Rather than focusing on repertoire change, the study proposes an analytical model centered on the socio-cultural repositioning of the performer. The findings indicate that the transformation of performance in Turkish music should not be understood as a purely stylistic evolution but as a multidimensional restructuring of the cultural field. In traditional settings, legitimacy was grounded in mastery, repertoire knowledge, and stylistic fidelity. In modern and popular contexts, visibility, circulation, and economic viability have increasingly become central markers of recognition. Mechanisms of cultural memory transmission have shifted from primarily oral and embodied repetition to hybrid forms sustained through recording technologies and digital media circulation. The growing influence of market dynamics has repositioned performers as multidimensional actors operating at the intersection of cultural and economic capital. Ultimately, the study argues that the modernization of performance in Turkish music represents not a linear rupture but a structural reconfiguration shaped by the tension between continuity and reorganization. The proposed analytical model reconceptualizes performance as a dynamic cultural practice embedded within shifting regimes of authority, memory, and market relations.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Music
• Performance Practice
• Cultural Memory
• Popular Music
• Culture Industry
• Musical Transformation
• Performer Identity.

Kaynakça

1. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2002). Dialectic of enlightenment: Philosophical fragments (E. Jephcott, Trans.). Stanford University Press. (Original work published 1944)
2. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.
3. Aydar, D. (2010). Türk müziğinin değişimindeki toplumsal etkenler bağlamında Türk müziğinde 21. yüzyıl oluşumlarının değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Sanatta yeterlik tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
4. Başgöz, İ. (2008). Türkü. Pan Yayıncılık.
5. Bauman, R. (1984). Verbal art as performance. Waveland Press.
6. Behar, C. (2012). Aşk olmayınca meşk olmaz: Geleneksel Osmanlı/Türk müziğinde öğretim ve intikal. Yapı Kredi Yayınları.
7. Bohlman, P. V. (2002). World music: A very short introduction. Oxford University Press.
8. Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production: Essays on art and literature. Columbia University Press.

9. Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge University Press.
10. Frith, S. (1996). Performing rites: On the value of popular music. Harvard University Press.
11. Gerçek, İ. H., & Akmehmedoğlu, N. (2017). Günümüz Türk sanat müziği bestelerinin geleneksel Türk sanat müziğine göre din-dışı sözlü eser bağlamında değişim ve dönüşüm. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 3(1), 147–160.
12. Rice, T. (1994). May it fill your soul: Experiencing Bulgarian music. University of Chicago Press.
13. Schechner, R. (2003). Performance theory. Routledge.
14. Stokes, M. (1992). The Arabesk debate: Music and musicians in modern Turkey. Oxford University Press.
15. Tanrıkorur, C. (2005). Osmanlı dönemi Türk musikisi. Dergâh Yayınları.
16. Tanyeri, B. (2023). Pair mikrofonlar ile bağlama kayıt teknikleri. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 9(78), 5314. https://doi.org/10.29228/smryj.73567
17. Tanyeri, B. (2024). Yaylı çalgıların grup kayıtlarında kullanılan teknikler. Yegah Musicology Journal, 7(3), 259. https://doi.org/10.51576/ymd.1534451
18. Turner, V. (1982). From ritual to theatre: The human seriousness of play. PAJ Publications.