TÜRKİYE’DE KIRDAN KENTE GÖÇ VE MÜZİK KÜLTÜRÜNE ETKİLERİ: ARABESK MÜZİK ÖRNEĞİ

Öz

ÖZ Türkiye'de 1950’li yıllarda başlayan göç hareketleri, pek çok sosyolojik olayın altında yatan temel etkendir. 1950’lerde başlayan ve sonraki yıllarda giderek hızlanan bu kitlesel hareketlerin etkilediği önemli kültürel alanlardan biri de müzik alanıdır. Bu çalışma, kırdan kente göç ve müzik kültürüne etkilerini arabesk müzik örneği üzerinden incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu bağlamda çalışma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesine dayalı olarak yapılandırılmıştır. Araştırmanın verilerini konuya ilişkin akademik kitaplar, kitap bölümleri ve bilimsel makaleler oluşturmuş; elde edilen veriler araştırmanın amacı ve problemleri doğrultusunda betimsel olarak değerlendirilmiştir. Ulaşılan bulgular doğrultusunda; arabesk müziğin doğmasına ortam sağlayan sosyolojik gelişmelerin 1950’li yıllarda kırdan kente göç hareketleriyle başladığı, bu duruma tarımsal makineleşme nedeniyle köylerde meydana gelen yoksunluğun iticiliğinin neden olduğu, kırdan kente göç edenlerin kentlerde barınma ihtiyaçlarını gidermek üzere yarattıkları gecekondulaşmanın etkisi ile kır ve kent kültürlerinin melez bir türü olarak arabesk kültürün ortaya çıktığı, köy kültürüne ait mekânların kentlerde yarattığı mekânsal atmosferin etkisi ile arabesk müzik kültürünün yaygınlaştığı ve 1980’li yıllarda Türk Siyaseti’nin değişen perspektifi ile arabesk müzik kültürünün desteklenerek büyüyüp yaygınlaşmasının sağlandığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• arabesk
• gecekondulaşma
• göç
• kültür
• müzik.

RURAL TO URBAN MIGRATION IN TÜRKİYE AND ITS IMPACT ON MUSICAL CULTURE: THE CASE OF ARABESQUE MUSIC

Öz

Migration movements that began in Türkiye in the 1950s constitute a fundamental factor underlying many sociological phenomena. One important cultural domain affected by these mass movements, which began in the 1950s and gradually accelerated in the following years, is music. This study examined rural-to-urban migration and its effects on music culture through the example of arabesque music. In this context, the study was structured within a qualitative research approach based on document analysis. The research data consisted of academic books, book chapters, and scientific articles on the subject, and the data obtained were descriptively evaluated in accordance with the aim and research problems of the study. In light of the findings, it was concluded that the sociological developments that created the conditions for the emergence of arabesque music began with rural-to-urban migration movements in the 1950s; that this process was driven by the deprivation experienced in villages as a result of agricultural mechanization; that arabesque culture emerged as a hybrid form of rural and urban cultures under the influence of the proliferation of informal settlements (gecekondus) created by rural-to-urban migrants to meet their housing needs in cities; that arabesque music culture became widespread through the influence of the spatial atmosphere created in cities by spaces associated with village culture; and that, with the changing perspective of Turkish politics in the 1980s, arabesque music culture was supported, enabling it to grow and become more widespread.

Anahtar Kelimeler

• arabesque
• culture
• informal urbanization
• migration
• music.

Kaynakça

1. Bal, H. (2008). Kent sosyolojisi. Isparta: Fakülte Kitabevi.
2. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
3. Erol Işık, N. (2018). Müzik sosyolojisi açısından arabesk müziğin dönüşümü. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 38(1), 89–106. https://doi.org/10.26650/SJ.38.1.0004
4. Giddens, A. (1999). Toplumun kuruluşu: Yapılaşma kuramının ana hatları (H. Özel, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
5. Güngör, N. (1993). Arabesk: Sosyokültürel açıdan arabesk müzik (Genişletilmiş 2. bs.). Ankara: Bilgi Yayınevi.
6. Güvenç, B. (1996). Kültür ve demokrasi. Ankara: Gündoğan Yayınları.
7. Kahraman, D. (2025). Kültürel etkileşim bağlamında Türkiye’de arabesk müzik sansürü. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 13(42), 390-408. http://dx.doi.org/10.33692/avrasyad.1614648
8. Karakaya, H. (2020). Türkiye'de göç ve etkileri. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(2), 93-130.

9. Kaymal, C. (2017). Kırdan kente göçün sosyokültürel sonuçları: Gecekondulaşma ve arabesk. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 5(15), 1499-1519. http://dx.doi.org/10.7816/ulakbilge-05-15-07
10. Keyder, Ç. (1987). State and class in Turkey: A study in capitalist development. London: Verso.
11. Öge, S. (2014). Arabesk kader algısı: Orhan Gencebay örneği. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 41, 47-76.
12. Özbek, M. (1998). Arabesk kültür: Bir modernleşme ve popüler kimlik örneği. S. Bozdoğan & R. Kasaba (Ed.), Türkiye'de modernleşme ve ulusal kimlik içinde (ss. 168–188). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
13. Stokes, M. (2020). Türkiye'de arabesk olayı (5. bs.). (Çev. H. Eryılmaz). İstanbul: İletişim Yayınları.
14. Terzi, F. (2020). 12 Eylül sonrası Türk siyasetinin dönüşümü: Turgut Özal dönemi. U. Y. Asal (Ed.), Türk modernleşmesinde devlet, toplum ve ekonomi içinde (221-247). Ankara: Nobel Bilimsel Eserler.
15. Tümtaş, M. S. (2020). Nöbetleşe dışlanma: Göç ve sosyal dışlanma döngüsü. İstanbul: İletişim Yayınları.
16. Tümtaş, M. S. ve Ergun, C. (2016). Göçün toplumsal ve mekânsal yapı üzerindeki etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(4), 1347-1359.
17. Tümtaş, M. S. ve Köse, A. C. (2023). Yüz yıllık Cumhuriyetin göç tarihi. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7, 63-75. http://dx.doi.org/10.30692/sisad.1371261
18. Uymaz, E. (2024). Arabesk melodileri: Türkiye müzik sahnesinde bir evrimin izleri. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 231-251. http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.12586253
19. Yarar, B. (2008). Politics of/and popular music: An analysis of the history of arabesk music from the 1960s to the 1990s in Turkey. Cultural Studies, 22(1), 35–79. https://doi.org/10.1080/09502380701480402