Sürdürülebilirlik ile İlgili Raporlara İlişkin Bir Araştırma

Öz

İklim değişikliği, küresel ısınma, doğal kaynakların tükenmesi, karbon salınımı ve çevre kirliliği nedenleri ile sürdürülebilirlik konusu işletmeler için daha önemli bir konu haline gelmiştir. Ayrıca çoğu işletme tarafından sürdürülebilirlik raporlarının yayımlanması yaygınlaşmıştır. Bu araştırmanın amacı, BIST sürdürülebilirlik 25 endeksindeki işletmelerin sürdürülebilirlik ile ilgili raporlarını analiz etmektir. Araştırmada, içerik analizi kullanılmış ve sürdürülebilirlik ile ilgili raporlardan ulaşılan veriler Maxqda 24 programı ile analiz edilmiştir. Analizde elde edilen veriler, grafikler ve şekiller ile açıklanmış ve raporlarda, çevresel olarak enerji, ekonomik olarak vergi ve sosyal olarak eğitim kelimelerinin en fazla tekrarlandığı belirlenmiştir. Çevresel olarak karbon salınımı, ekonomik olarak marka yönetimi ve sosyal olarak çocuk işçiliği kelimeleri ise en az sıklıkla ifade edilmiştir. Sürdürülebilir kavramlar açısından raporlarda en fazla sürdürülebilir finansman ve kalkınma, en az ise sürdürülebilir risk ve fırsatlar kelimeleri tekrarlanmıştır. Raporlardaki sürdürülebilirlikle ilgili önceliklendirme matrisleri incelenerek çok yüksek, yüksek ve öncelikli konular da analiz edilmiştir. İlişki matrisi oluşturulmuş, enerji, eğitim, vergi ve su kodlarının diğer kodlarla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Diğer çalışmalardan farklı olarak ekonomik sürdürülebilirlik açısından vergi konusu raporlarda ilk sırada yer almaktadır. Ayrıca çevresel, ekonomik, sosyal sürdürülebilirlik ile çok yüksek ve yüksek öncelikli kodlar çakışırken; sürdürülebilir kavramlara ve öncelikli konulara ilişkin kodların çakışmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik, Raporlar, Maxqda 24, BIST Sürdürülebilirlik 25 Endeksi. JEL Sınıflandırması: M14, M41, M40.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik
• Raporlar
• Maxqda 24
• BIST Sürdürülebilirlik 25 Endeksi

A Study on Sustainability Related Reports

Öz

Climate change, global warming, depletion of natural resources, carbon emissions and environmental pollution have made sustainability an increasingly important issue for businesses. Furthermore, the publication of sustainability reports has become widespread among most businesses. The purpose of this research is to analyse the sustainability reports of companies listed on the BIST Sustainability 25 Index. In the study, content analysis was used and the data obtained from sustainability-related reports were analysed using the MaxQDA 24 programme. The data obtained in the analysis were explained with graphs and figures, and it was determined that the words energy as environmental, tax as economic and education as social were repeated the most in the reports. The terms environmental carbon emissions, economic brand management and social child labour were mentioned the least frequently. In terms of sustainable concepts, the terms sustainable finance and development were repeated most frequently in the reports, while sustainable risks and opportunities were repeated least frequently. By examining the sustainability-related prioritization matrices in the reports, very high, high and priority issues were also analyzed. A relationship matrix was created and it was determined that energy, education, tax and water codes were related to other codes. Unlike other studies, the issue of taxation ranks first in reports in terms of economic sustainability. Furthermore, while environmental, economic and social sustainability codes with very high and high priority overlap, it has been concluded that codes relating to sustainability concepts and priority issues do not overlap. Key Words: Sustainability, Reports, Maxqda 24, BIST Sustainability 25 Index. JEL Classification: M14, M41, M40.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability
• Reports
• Maxqda 24
• BIST Sustainabilty 25 Index.

Kaynakça

1. Aygün, M. ve Kutay, Nilgün (2022). Muhasebe Denetiminde Büyük Veri Analizi Kullanımına Yönelik Güven Tutumunun İncelenmesi: Nitel Bir Araştırma. Bmij, 10(4), 1273–1292, Doi: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v10i4.2131.
2. Akpınar, M. E. (2023). Sürdürülebilir Yeşil Ekonomi Vizyonu Doğrultusunda Stratejik Karar Destek Sistemlerinin Kullanılması. M. E. Akpınar, E. Şenol (eds.). Sürdürülebilirlik Odaklı İş Modelleri İşletmeler İçin Çevresel ve Ekonomik Stratejiler İçinde, 29 – 40. Eğitim Yayınevi.
3. Appiah - Kubi, E. (2024). Stakeholder Pressure and Smes Sustainability Information Disclosures: Why Perceived Benefits and Sustainability Knowledge Matter. Journal of Accounting & Organizational Change, 1832 – 5912, Doi: 10.1108/JAOC-11-2023-0191.
4. Bektaş, O. ve Yücel, E. (2022). Entegre Raporlamada Sosyal Sürdürülebilirlik: Türkiye’de Yayınlanan Entegre Raporların İçerik Analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 96, 59 – 84.
5. Bektaş, O. ve Karaca, M. (2023). Nitel Veri Analizi. O. Bektaş, G. Şahin (eds.). Nitel Araştırma Süreci ve Uygulamaları İçinde, 309 – 316. Elazığ: Asos Yayınları.
6. Borsa İstanbul, Sürdürülebilirlik Endeksleri. https://www.borsaistanbul.com/tr/bist-surdurulebilirlik-endeksleri (Erişim Tarihi: 19.11.2024).
7. Cortes, D., Traxler, A. A. ve Greiling, D. (2024). Management Control Practices For The Sustainability Transformation In The European Construction Industry. Journal of Accounting & Organizational Change, 20(6), 156 – 177, Doi: 10.1108/JAOC-11-2023-0209.
8. Creswell, J. W. (2023). Nitel Araştırma Yöntemleri. 7. Baskı. A. Budak, İ. Budak (çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi.

9. Garcia, J. C., Rosete, P. ve Barros, R. H. (2024). Sustainability Accounting Reporting: Issues For The Automobile Industry. Meditari Accountancy Research, 32(6), 2034 – 2052, Doi: 10.1108/MEDAR-07-2021-1386.
10. Gibbons, B. (2024). The Financially Material Effects of Mandatory Nonfinancial Disclosure. Journal of Accounting Research, 62(5), 1711 – 1754, Doi: 10.1111/1475-679X.12499.
11. Gökçen, B. A. ve Kayacan, A. (2024). Bist Sürdürülebilirlik 25 Endeksinde Yer Alan Otomotiv Şirketlerinin Çevresel Sürdürülebilirlik Performanslarının İçerik Analizi İle Değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi, 19(61), Issn: 2147-5377, 77 – 94, Doi: 10.14783/maruoneri.1372858.
12. Grougiou, V., Anagnostopoulou, S. ve Tingey-Holyoak, J. L. (2024). Sustainability Literature Review Research: Advancing Theory And Practice. Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, 15(5), 1017 – 1037, Doi: 10.1108/SAMPJ-03-2024-0198.
13. Gümrah, A. ve Tanç, Ş. G. (2018). Sürdürülebilirlik Raporlarının İçerik Kalitesi: Bist Sürdürülebilirlik Endeksinde Bir Uygulama. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, Özel Sayı, 20, 334 – 357.
14. Gürsoy, Ç. ve Özuyar, P. (2024). Bıst Sürdürülebilirlik 25 Endeksindeki Şirketlerin Sürdürülebilirlik Konusuna Yaklaşımları. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (AÜİİBFD), 25(3), 441–464, Doi: 10.53443/anadoluibfd.1440136.
15. Hummel, K. ve Jobst, D. (2024). An Overview of Corporate Sustainability Reporting Legislation in the European Union. Accounting in Europe, 21(3), 320–355, https://doi.org/10.1080/17449480.2024.2312145.
16. Ikpor, I. M., Akanu, O. O., Ugwu, J., Udu, G. O. C., Ulo, F. U., Achilike, N., Adama, L. ve Oganezi, B. (2024). Influence of Board Governance Characteristics on Sustainability Accounting and Reporting in a Developing Country: Evidence from Nigeria Large Businesses. Sage Open, 1 – 14, Doi: 10.1177/21582440231224235.
17. İslamoğlu, H. ve Alnıaçık, Ü. (2019). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. 6. Baskı. Yayın No: 3949. İstanbul: Beta Yayıncılık.
18. İşseveroğlu, G. (2021). Sürdürülebilir Sigortacılık İçin Sürdürülebilirlik Açıklamaları: BİST Sigorta Şirketleri Faaliyet Raporlarının İçerik Analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 92, 47 – 60.
19. Kaldırım, Y. ve Kaldırım, Z. (2023). Sürdürülebilirlik Raporlarının Ifrs S1’e Uyumu: Bist Sürdürülebilirlik 25 Endeksine Yönelik Araştırma. VII. International Symposium On Accounting And Finance, 1 - 4 November, Trabzon, 174 – 181.
20. Karaboğa, F. (2022). Sürdürülebilirliğin Üç Temel Boyutu: On Birinci Kalkınma Planı İçerik Analizi. Sürdürülebilir Çevre Dergisi, 2(2), 76 – 84.
21. Keskin, D. A., Tutar, S. ve Yazgan, K. F. (2019). Şeffaflık Raporlarının Hofstede-Gray Modeliyle Muhasebe Kültürü Açısından Karşılaştırılması: Türkiye, Nijerya, Letonya ve İngiltere Örneği. Proceedings of MODAV 16th International Conference on Accounting-MODAVICA, 100 – 108.
22. Krivogorsky, V. (2024). Sustainability Reporting with Two Different Voices: The European Union and the International Sustainability Standards Board. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 56, 100635, https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2024.100635.
23. Korga, S. ve Aslanoğlu, S. (2024). Sürdürülebilirlik Raporlamasında Sürdürülebilirlik Göstergelerinin Önem Düzeylerinin Belirlenmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 102, 1 – 18, ıssn: 2146-3042, Doi: 10.25095/mufad.1425008.
24. Kurki, M. ve Jarvenpaa, M. (2024). Engaging Management Accountants in Corporate Sustainability. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 37(9), 100 – 127, Doi: 10.1108/AAAJ-02-2023-6292.
25. Onocak, D., Demir, M. ve Köse, Ö. (2023). Bist’te İşlem Gören Sigorta İşletmelerinin Sürdürülebilirlik Raporlarının İçerik Analizi İle Değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, DÜSBED, 32, 368 – 394.
26. Öğünç, H. (2021). BİST 100 Endeksindeki Şirketlerin Sürdürülebilirlik Raporlarının Sektörler Açısından İncelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 24(2), 340 – 351.
27. Mohamed, M. B., Klibi, E. ve Damak – Ayadi, S. (2024). Does CSR Award Affect Sustainability Assurance Levels? Journal of Financial Reporting and Accounting, 1985 – 2517, doi: 10.1108/JFRA-07-2023-0403.
28. Peker, A. A. (2024). Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi Bağlamında Üç Boyutlu Raporlamanın İşletme Performansına Etkisi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 102, 19 – 38.
29. Pizzi, S., Caputo, F. ve Nuccio, E. (2024). Do Sustainability Reporting Standards Affect Analysts’ Forecast Accuracy? Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, 15(2), 330 – 354, Doi: 10.1108/SAMPJ-04-2023-0227.
30. Rajesh, R. (2023). Grey Markov Models For Predicting The Social Sustainability Performances Of Firms. Social Indicators Research, 168, 297 – 351, https://doi.org/10.1007/s11205-023-03132-7.
31. Sağlık, A. M. (2024). Uluslararası Şirketlerin Sürdürülebilirlik Raporlarının İncelenmesi. İçtimaiyat, 8(2), 402 – 416.
32. Santos, A. S. S., Moreira, M. R. A. ve Sousa, P. S. A. (2024). Environmental Sustainability Balanced Scorecard: A Strategic Map for Joint Action by Municipalities. Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, 2040 – 8021, Doi: 10.1108/SAMPJ-11-2022-0588.
33. Saygılı, E., Yargı, S. G. ve Erginer, D. (2020). Halka Açık Şirketlerin Sürdürülebilirlik Raporları Analizi: Borsa İstanbul’da Bir Uygulama. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 27(2), 239 – 261.
34. Şendurur, U. ve Acar, M. (2023). Yeşil Muhasebe: BIST Sürdürülebilirlik 25 Endeksi Üzerinde Bir Uygulama. VII. International Symposium On Accounting And Finance, 1 - 4 November, Trabzon, 222 – 227.
35. Şenocak, N. ve Onat, O. K. (2023). Entegre Raporlarda İçerik Analizi: Bankacılık Sektöründe Bir Uygulama. Journal of Economics and Administrative Sciences, 24(3), 362 – 382.
36. Şenol, M. E. (2023). Sürdürülebilirliğin Hisse Senedi Performansına Etkisi: Bist Sürdürülebilirlik Endeksi 25 Şirketleri Üzerine Bir Araştırma. M. E. Akpınar, E. Şenol (Eds.). Sürdürülebilirlik Odaklı İş Modelleri İşletmeler için Çevresel ve Ekonomik Stratejiler İçinde, 145 – 154. Eğitim Yayınevi.
37. Sığrı, Ü. (2021). Nitel Araştırma Yöntemleri. 2. Baskı. Yayın No: 3751. İstanbul: Beta Yayıncılık. Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı (2 Nisan 2024). Duyurular. https://ticaret.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 16.11.2024).