Türkiye'de Geçmişten Günümüze Tarım Politikaları Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışmanın konusu ve amacı, Türkiye tarım sektörünün gelişimini Cumhuriyet dönemi çerçevesinde inceleyip, çeşitli bulgular ile destekleyerek belirli dönemlerde söz konusu olan tarım politikalarının olumlu ve olumsuz yönlerini tespit etmektir. Bu tespit, tarımsal destekleme, üretim araçlarının revizyonu ve dış ticaret verileri çerçevesinde analiz edilmiştir. Tarım sektörü dahilinde gerçekleşen gelişimin miras yolu ile sürdürülmesi tarihsel bir yaklaşımı zorunlu kılmış, yıllar içerisinde değişen iktidarların tarım sektörüne yaklaşımını yorumlamaya yardımcı olmuştur. Betimsel analiz yöntemi ile elde edilen bulgulara göre zaman içerisinde değişen hükûmetlerin tarım sektöründeki üretimin verimliliğine doğrudan etki ettiği saptanmış, uygulanan tarım politikalarının olumlu veya olumsuz yönleri tespit edilmiştir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında tarım politikaları, nüfusun iaşesi çerçevesinde gerçekleştirilmiş; bu dönem içerisinde tarım ürünlerinin fiyatlandırılması, üreticiye arazi tahsis edilmesi, Medeni Kanun ile özel mülkiyet hakkının tanınması ve Ziraat Bankası vasıtasıyla sağlanan fonlar ile etkili bir üretim modeli özendirilmiştir. 1950 yılı itibarıyla tarımsal üretim için kullanılan üretim araçları ithal edilerek sektörün modernizasyonu hızlandırılmıştır. 1963 yılı itibarıyla tekrardan devletçi politikalar izlenmiş, planlı dönem başlamıştır. 1980 yılı sonrasında dünya genelinde yaşanan gelişmeler ile köyden kente göç hızlanmış, tarım sektörü ise bu değişimden olumsuz etkilenip hâkim sektör olma özelliğini yitirmiştir. Anahtar Kelimeler: Tarım Sektörü, Türkiye Ekonomisi, Tarım Politikaları, Cumhuriyet Dönemi, Betimsel Analiz. JEL Sınıflandırması: O13, Q18, R58.

Anahtar Kelimeler

• Tarım sektörü
• Türkiye Ekonomisi
• Tarım politikaları
• Cumhuriyet Dönemi
• Betimsel analiz

An Evaluation on Agricultural Policies in Turkey from Past to Present

Öz

The subject and aim of this study are to examine the development of the Türkiye agricultural sector within the framework of the republic period, and to identify the advantages and limitations of agricultural policies implemented in various periods, supported by different findings. This identification has been analyzed within the context of agricultural subsidies, the revision of production tools, and foreign trade data. The continuation of developments within the agricultural sector through inheritance necessitated a historical approach and helped interpret the attitudes of changing governments toward the agricultural sector over the years. According to the findings obtained through the descriptive analysis method, it was determined that governments in different periods had a direct impact on the productivity of agricultural production, and the positive and negative aspects of the agricultural policies applied were identified. In the early years of the republic, agricultural policies were implemented within the framework of ensuring the nourishment and subsistence of the population. During this period, effective production models were encouraged through the pricing of agricultural products, allocation of land to producers, the recognition of private property rights under the civil code, and the provision of funds through the Ziraat Bank. As of 1950, agricultural production tools were imported, and the modernization of the sector accelerated. From 1963 onward, statist policies were resumed, and a planned period was initiated. After 1980, due to global developments, rural-urban migration accelerated, and the agricultural sector was negatively affected by this transformation, losing its dominant role in the economy. Key Words: Agricultural Sector, Türkiye Economy, Agricultural Policies, Republic Period, Descriptive Analysis. JEL Classification: O13, Q18, R58.

Anahtar Kelimeler

• Agricultural Sector
• Türkiye Economy
• Agricultural Policies
• Republic Period
• Descriptive Analysis

Kaynakça

1. Akın, D. ve Akın F. (2023). Demokrat Parti’nin İlk Yıllarında Uyguladığı Tarım Politikası (1950-1951). JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 8(1), 155-165.
2. Balkan, N. ve Savran, S. (2004). Neoliberalizmin Tahribatı: Türkiye’de Ekonomi, Toplum ve Cinsiyet (1. basım). İstanbul: Metis Yayınları.
3. Bingöl, Ş. ve Meçik, O. (2021). Yeni Kapitalizm ve Türkiye’de Tarım Sektörünün Dönüşümü. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 586-605.
4. Bulut, E. (2023). Cumhuriyet Türkiye’sinde Tarımın Dönüşüm Serüveni: Dün, Bugün ve Yarın. Akademik Hassasiyetler, 10 (Cumhuriyet Özel Sayısı), 616-641.
5. Değirmenci, E. (2017). Türkiye Tarımında Neoliberal Dönüşüm ve Metalaşma. Praksis, 43(1), 765-784. Demirdöğen, A. ve Olhan, E. (2017). Türkiye Tarımının Kısa Tarihi: Destekleme Politikası Özeli. Tarım Ekonomisi Dergisi, 23(1), 1-12.
6. Dernek, Z. (2006). Cumhuriyet’in Kuruluşundan Günümüze Tarımsal Gelişmeler. Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-12.
7. Doğan, Z., Arslan, S., ve Berkman, A. (2015). Türkiye’de Tarım Sektörünün İktisadi Gelişimi ve Sorunları: Tarihsel Bakış. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 29-41.
8. Eren, S. (2019). Türkiye’de ve AB’de Tarım Sektöründeki Güncel Gelişmeler. Yayın No: 304, İstanbul: İktisadi Kalkına Vakfı Yayınları.

9. Ertekin, M. S. (2016). Tarımsal Üretim ve Politikalar. Erdoğan, S. ve Gedikli, A. (Editörler), Türkiye Ekonomisinin Dönüşümü içinde (219-252). Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
10. Eştürk, Ö., ve Ören, M. N. (2014). Türkiye’de Tarım Politikaları ve Gıda Güvencesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 24(2), 193-200.
11. Kaştan, Y. (2020). Atatürk Dönemi Tarım Alanında Devletçilik Uygulamaları ve Antalya. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(14), 175-194.
12. Kaya, M. ve Kalaycı İ. (2021). Türkiye’de Tarihsel Süreçte Tarım Politikası ve Planlama Deneyimi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 23-34.
13. Kazgan, G. (2003), Tarım ve Gelişme, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
14. Kepenek, Y. (2023). Türkiye Ekonomisi (33. basım, Tümüyle Güncellenmiş Yeni Basım). İstanbul: Remzi Kitabevi. Margulies, R., ve Yıldızoğlu, E. (2014). Tarımsal Değişim 1923-70. Schink, I. C. ve Tonak, E. A. (Editörler), Geçiş Sürecinde Türkiye içinde (433-470). İstanbul: Belge Yayınları.
15. Oktar, S., ve Varlı, A. (2010). Türkiye’de 1950–54 Döneminde Demokrat Parti’nin Tarım Politikası. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(1), 1-22.
16. Özkul, M. F. (2021). Türkiye’de Tarımsal Ürünler Dış Ticaretindeki Yapısal Dönüşümde Neo Liberal Tarımsal Politikaların Rolü. Alanya Akademik Bakış Dergisi, 5(3), 1329-1352.
17. Öztürk, İ. M. (2013). İkinci Dünya Savaşı Türkiye’sinde Olağanüstü Ekonomik Kararlar: Milli Koruma Kanunu ve Varlık Vergisi. Ankara Üniversitesi, 32(54), 135-166.
18. Pamak, M. (2011). Türkiye’de Toprak Reformu. İstanbul Journal of Sociological Studies, (18), 127-162.
19. Pamuk, Ş. (2023). Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi (Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş Yeni Baskı). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
20. Sarıkoyuncu, A. ve Kayıran, M. (1998). Atatürk, Cumhuriyet ve Türk Tarımı: Atatürk’ün Tarım Politikası ve Sonuçları. Erdem, 11(31), 215-242.
21. Sındır, A. (2022). Türkiye’de Kırsal Kalkınma Politikaları ve 2007-2013 Dönemi Hibe Desteği Sağlanan Kırsal Kalkınma Projelerinin Etki Analizi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
22. Soyyiğit, S., Akiş, E., ve Akyol, M. (2022). Türkiye’de 2000 Sonrası Tarımsal Faaliyetlerin Gıda Krizi Çerçevesinde Değerlendirilmesi. Daşkıran, F. ve Gezgüç Kaya, G. M. (Editörler) 2000 Sonrası Türkiye’de Ekonomik ve Politik Dönüşüm içinde (49-82). Ankara: Nobel Yayınları.
23. Sungur, Z. (2016). Demokrat Parti Döneminde (1950-1960) Tarım Politikaları ve Etkileri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(14), 1-24.
24. Şahin, H. (2016). Türkiye Ekonomisi (16. baskı, Gözden Geçirilmiş, Genişletilmiş). Bursa: Ezgi Kitabevi.
25. Şener, S. (2004). İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye’de Tarım Politikası Arayışları. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (7), 73-92.
26. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2024, Aralık). İstatistik Bültenleri. https://www.tarimorman.gov.tr/ adresinden alınmıştır.
27. Tekelioğlu, Y. (2010). Toprak Reformu ve Türkiye Uygulamaları. Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (19), 43-80.
28. Tezel, Y. S. (2015). Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (1. baskı). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
29. Varlı, A. (2012). Devletçilik Politikalarının Tarım Kesimi Üzerindeki Etkileri (1930-1940). Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(38), 113-124.
30. Yalçın, O. (2012). Varlık Vergisi Kanunu ve Uygulaması. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 1(1), 313-354.
31. Yavuz. F. (2005). Türkiye’de Tarım. Ankara: Köyişleri Bakanlığı Yayınları.