Görme Yetersizliği Olan Üniversite Öğrencilerinin Yardımcı Teknoloji Kullanımına İlişkin Görüşleri

Öz

Bu araştırma, görme yetersizliği olan üniversite öğrencilerinin akademik ve günlük yaşam bağlamlarında yardımcı teknoloji kullanımına ilişkin deneyim ve görüşlerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, katılımcıların yardımcı teknoloji kullanımına ilişkin yaşantılarını derinlemesine incelemek amacıyla nitel araştırma yaklaşımlarından fenomenoloji deseni kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye’de farklı üniversitelerde öğrenim gören ve amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş 10 görme yetersizliği olan üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler, katılımcıların eğitim, günlük yaşam ve bilgiye erişim süreçlerinde yardımcı teknolojileri kullanım deneyimlerini ortaya koymaya yönelik yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiş ve bulgular iki ana tema ve on alt tema altında değerlendirilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular, eğitim süreçlerinde, günlük yaşamda ve kütüphane hizmetlerinde kullanılan yardımcı teknolojilerin görme yetersizliği olan üniversite öğrencilerinin bağımsız hareket etme becerilerini, bilgiye erişimlerini, akademik katılımlarını ve sosyal entegrasyonlarını önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Bununla birlikte, erişilebilirlik sorunları, yüksek maliyetler, sınırlı kurumsal destek ve teknik eğitim eksiklikleri gibi çeşitli engeller de ortaya konmuştur. Araştırma bulgularına dayanarak yardımcı teknolojilerin yükseköğretimde daha etkili ve yaygın kullanılmasını desteklemek amacıyla erişilebilirliğin artırılması, teknik destek ve eğitim programlarının güçlendirilmesi ve kurumsal farkındalığın artırılması yönünde çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Görme yetersizliği
• yardımcı teknolojiler
• erişilebilirlik
• yükseköğretim

Opinions of Visually Impaired University Students on Assistive Technology Use

Öz

This study explores the perspectives and experiences of university students with visual impairments regarding their use of assistive technology in both academic and daily life. Employing a qualitative phenomenological research design, the study investigates the lived experiences of these students in relation to assistive technology. Ten visually impaired students from various higher education institutions in Turkey participated in the study; they were selected using purposive sampling. Data were collected through semi-structured interviews, focusing on the participants' experiences using assistive technologies for education, daily living, and accessing information. Content analysis was used to analyze the data, and the findings were organized into two main themes, further divided into ten sqw2wqwqub-themes derived from the participants' narratives. The results indicate that assistive technologies significantly improve independent mobility, access to information, academic participation, and social integration for visually impaired students in educational settings, daily routines, and when using library services. However, the study also identified barriers such as accessibility issues, high costs, limited institutional support, and a lack of sufficient technical training. Based on these findings, the study proposes recommendations to improve the accessibility and effective use of assistive technologies in higher education, including enhancing technological accessibility, strengthening technical support and training programs, and increasing institutional and social awareness of assistive technologies.

Anahtar Kelimeler

• Visually impaired
• assistive technologies
• accessibility
• higher education

Kaynakça

1. Al, U. & Soydal, İ. (2015). Kütüphan-e Türkiye Projesi etki değerlendirme çalışmaları: Halk kütüphanesi kullanım araştırması. Türk Kütüphaneciliği, 29(3), 433-460.
2. Arrigo, M. (2005). E-learning accessibility for blind students. Italian National Research Council – Institute for Educational Technology, Palermo.
3. Arslan, Y., Şahin, H. M., Gülnar, U., & Şahbudak, M. (2014). Görme engellilerin toplumsal hayatta yaşadıkları zorluklar (Batman merkez örneği). Yaşam Bilimleri Dergisi, 4(2), 1–14.
4. Avcı, İ., & Yıldırım, M. (2021). Görme engelli bireyler için derin öğrenme tabanlı nesne tanıma modeli. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (28), 220–227. https://doi.org/10.31590/ejosat.995726
5. Bakırcı, R. (2011). Hollanda’da görme engellilere verilen dijital erişimli bilgi sistemi ve Türkiye’de durum. Türk Kütüphaneciliği, 25(2), 306–311.
6. Bayır, Ş., Keser, H., & Numanoğlu, G. (2010). General review on computer literacy of visually handicapped individuals in Turkey. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 9, 1475–1480. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.12.355
7. Borg, J., Lindström, A., & Larsson, S. (2022). Assistive technology in higher education: Accessibility and participation. Disability and Rehabilitation: Assistive Technology, 17(2), 145–153. https://doi.org/10.1080/17483107.2020.1738566
8. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri (4th ed.). (Translated by M. Bütün & S. B. Demir). Siyasal Kitabevi.

9. Çakmak, S. (2016). Özel eğitimde yardımcı teknolojiler. Vize Akademik.
10. Çiftçibaşı İyigün, S., & Tortop, H. S. (2018). Özel eğitimde yenilikçi uygulamalar: Görme engelli bireyler için inovatif teknolojik araçlar ve yaşam doyumuna etkileri. Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi, 5(2), 31–43.
11. Eskinazi, S. (2011). Görme engellilere yönelik bilgisayar eğitimi veren bir web sitesi uygulaması (Unpublished master’s thesis). Beykent University, İstanbul, Türkiye.
12. Fichten, C. S., Asuncion, J., Barile, M., Ferraro, V., & Wolforth, J. (2019). Accessibility of e-learning and computer technologies for students with disabilities in higher education. Journal of Postsecondary Education and Disability, 32(1), 27–42. https://doi.org/10.1353/csd.2019.0003
13. Genç, Y. (2015). Engellilerin sosyal sorunları ve beklentileri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 35(2), 65–92. https://doi.org/10.21560/spcd.77043
14. Haneefa, M., & Syamili, C. (2014). Use of information and communication technology by visually impaired students. DESIDOC Journal of Library & Information Technology, 34(4), 342–348. https://doi.org/10.14429/djlit.34.4.4903
15. Hersh, M. (2021). Assistive technology for visually impaired and blind people. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-77307-7
16. Kazak, M. (2008). Görme engellilere yönelik kütüphanecilik hizmetlerinde Türkiye’deki gelişmeler. Türk Kütüphaneciliği, 22(2), 216–221.,
17. Kelly, S. M., & Smith, D. W. (2022). Assistive technology use in higher education: Access and participation for students with disabilities. Assistive Technology, 34(4), 391–400. https://doi.org/10.1080/10400435.2021.1904675
18. Killi, A., & Yücesoy-Özkan, Ş. (2023). Görme yetersizliği olan çocuklar için yönelim ve bağımsız hareket becerileri. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 5(2), 12–31. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2023.0140
19. McMillian, J. H. (2000). Educational research: Fundamentals for the consumer (3rd ed.). Longman. MEB. (2018). Milli Eğitim İstatistikleri: Örgün eğitim 2017–2018. http://sgb.meb.gov.tr
20. Mengi, A. (2019). Engelli öğrencilerin üniversite eğitimi sürecinde karşılaştığı güçlükler. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 147–170.
21. Okonji, P., Lhussier, M., Bailey, C., & Cattan, M. (2015). Internet use: Perception and experience of visually impaired older adults. Journal of Social Inclusion, 6(1), 120–145. https://doi.org/10.17645/si.v6i1.1212
22. Pirgon, Y., & Babacan, E. (2013). Görme engelli öğrencilerin piyano eğitimi üzerine durum çalışması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 191–206.
23. Sani Bozkurt, S. (2017). Özel eğitimde dijital destek: yardımcı teknolojiler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 37–60.
24. Siegel, C., & Dorner, T. E. (2017). Information technologies for active and assisted living. International Journal of Medical Informatics, 100, 32–45. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2017.01.012
25. Şerefoğlu Henkoğlu, H. (2021). Türkiye’deki üniversite kütüphane web sitelerinin web içeriği erişilebilirlik kılavuzu kapsamında değerlendirilmesi. Bilgi Dünyası, 22(2), 251–288. https://doi.org/10.15612/BD.2021.619
26. Teymen, B., & Özdemir, S. (2015). The role of assistive technologies in supporting academic independence of students with visual impairments. Eurasian Journal of Educational Research, 61, 223–240. https://doi.org/10.14689/ejer.2015.61.12
27. Ünal, H., & Yücel, E. (2017). Assistive technologies for individuals with visual impairments: Accessibility challenges and opportunities. Journal of Special Education Technology, 32(3), 139–148. https://doi.org/10.1177/0162643417719001
28. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
29. World Health Organization. (2019). World report on vision. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789241516570 , Zorluoğlu, S. L., & Sözbilir, M. (2017). Görme yetersizliği olan öğrencilerin öğrenmelerini destekleyici ihtiyaçlar. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 659–682. https://doi.org/10.24315/trkefd.279369