Etkileşimli Kitap Okumanın Sosyal Kabul Üzerindeki Etkisi: Okul Öncesinde Yarı Deneysel Bir Çalışma

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemde özel gereksinimli bireyleri konu alan resimli çocuk kitaplarının etkileşimli kitap okuma yöntemiyle kullanılmasının, çocukların sosyal kabul düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışma, Tokat il merkezindeki iki bağımsız anaokulunda öğrenim gören 65 çocukla yürütülmüş ve ön test–son test–kalıcılık testi kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Deney grubuna 7 hafta boyunca toplam 21 oturumdan oluşan Etkileşimli Kitap Okuma Temelli Etkinlikler Programı (EKOTE) uygulanmış; kontrol grubunda ise mevcut okul öncesi eğitim programı sürdürülmüştür. Veri toplama aracı olarak Okul Öncesi Kabul Ölçeği-Yenilenmiş Formu (OÖKÖ) kullanılmıştır. Bulgular, deney grubundaki çocukların sosyal kabul düzeylerinde anlamlı ve kalıcı bir artış olduğunu; kontrol grubunda ise anlamlı bir değişim görülmediğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, etkileşimli kitap okuma sürecinin çocuklarda empatiyi, farklılıklara yönelik duyarlılığı ve akranlarına karşı olumlu sosyal tutumları geliştirdiğini göstermektedir. Bu doğrultuda öğretmenlerin farklılık temalı resimli kitapları sistematik bir planlama çerçevesinde kullanmaları ve çocukların aktif katılımını artıran etkileşimli okuma uygulamalarına yer vermeleri, kapsayıcı eğitim sürecinin niteliğini güçlendirebilir.

Anahtar Kelimeler

• Etkileşimli kitap okuma
• sosyal kabul
• özel gereksinimli çocuklar
• okul öncesi eğitim
• kapsayıcı eğitim

Destekleyen Kurum

Bu çalışmada çıkar çatışması yoktur ve finansman desteği alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu araştırma, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu 13/02/24 tarihli 01-36 sayılı kararı ile alınan izinle yürütülmüştür.

The Effect of Interactive Book Reading on Social Acceptance: A Quasi-Experimental Study in Early Childhood

Öz

The aim of this study is to examine the effect of using picture books featuring individuals with special needs through an interactive book reading approach on preschool children’s levels of social acceptance. The study was conducted with 65 children attending two independent preschools in the city center of Tokat, using a pretest–posttest–follow-up control group quasi-experimental design. The experimental group participated in the Interactive Book Reading-Based Activities Program (EKOTE), which consisted of 21 sessions implemented over seven weeks, while the control group continued with the existing preschool curriculum. Data were collected using the Acceptance Scale for Kindergartners-Revised (ASK-R). The findings revealed a significant increase in the social acceptance levels of children in the experimental group, whereas no significant change was observed in the control group. These results indicate that interactive book reading supports children’s sensitivity toward differences and fosters positive social attitudes toward peers. Accordingly, the systematic use of picture books that address diversity, together with interactive reading practices that enhance children’s active participation, may strengthen the quality of inclusive education processes.

Anahtar Kelimeler

• Interactive book reading
• social acceptance
• children with special needs
• preschool education
• inclusive education

Kaynakça

1. Ahmetoğlu, E., Shpendi, T., & Acar, I. H. (2017). Çocukların özel gereksinimli akranlarına karşı tutumları: Okul Öncesi Kabul Ölçeği-Yenilenmiş Formu’nun (OÖKÖ) uyarlama çalışması. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 12(18), 1-20. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12110
2. Ainscow, M., Booth, T., & Dyson, A. (2004). Understanding and developing inclusive practices in schools: A collaborative action research network. International Journal of Inclusive Education, 8(2), 125-140. https://doi.org/10.1080/1360311032000158015
3. Aktaş, E. (2021). Etkileşimli kitap okuma programının okul öncesi dönem çocuklarının problem çözme becerilerine etkisinin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
4. Aydın, M. (2024). Diyaloğa dayalı kapsayıcı kitap okuma programının sosyal kabul üzerindeki etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
5. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall. Batu, S., Çolak, A., & Odluyurt, S. (2012). Özel gereksinimli çocukların kaynaştırılması. Vize Yayıncılık.
6. Blewitt, P. (2009). Shared book reading: When and how questions affect young children’s word learning. Journal of Educational Psychology, 101(2), 294–304.
7. Civelek, Y. (1990). Arkadaş edinme çemberi: Akran kabulünü artırmada kullanılan bir yöntem. Özel Eğitim Dergisi, 1(1), 33-40.
8. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage.

9. Çelebi Öncü, E. (2016). Etkileşimli kitap okuma uygulamalarının çocukların dil gelişimine etkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 49(2), 31-56. https://doi.org 10.51460/baebd.1523951
10. Çetinkaya, F. Ç., Öksüz, H. İ., & Öztürk, M. (2018). Etkileşimli okuma ve kelime hazinesi. Journal of International Social Research, 11(60), 314–319. https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2825
11. Çiçek, E. N. (2024). Etkileşimli kitap okumanın 48-72 aylık çocukların erken okuryazarlık becerileri ve yürütücü işlevleri üzerindeki etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Bartın Üniversitesi.
12. Demirci, Ş. (2023). Etkileşimli kitap okuma programının 5-6 yaş grubu çocukların benlik algısına etkisinin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
13. Diamond, K. E., & Hong, S. Y. (2010). Young children’s decisions to include peers with physical disabilities in play. Journal of Early Intervention, 32(3), 163–177.
14. Dyches, T. T., & Prater, M. A. (2005). Characterization of developmental disabilities in children’s literature. Education and Training in Developmental Disabilities, 40(3), 202–216.
15. Dyches, T. T., Prater, M. A., & Jenson, J. M. (2006). Portrayal of disabilities in children’s literature: 1970s to 1990s. Education and Training in Developmental Disabilities, 41(4), 457–467.
16. Ergül, C., Sarıca, A. D., & Akoğlu, G. (2016). Etkileşimli kitap okuma: dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(2), 193-206. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.246307
17. Favazza, P. C., & Odom, S. L. (1996). Promoting positive attitudes of kindergarten-age children toward people with disabilities. Exceptional Children, 63(3), 405–418.
18. Foster, T., Xiao, N., Pelfrey, G., Villasanti, H., Brock, M., & Justice, L. (2023). Peer-mediated intervention for socially isolated preschoolers: An early-stage feasibility study. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 55(1), 166–180. https://doi.org/10.1044/2023_LSHSS-23-00090
19. Gladh, M., Siljehag, E., Westling Allodi, M., & Odom, S. L. (2022). Supporting children’s social play with peer-based intervention and instruction in four inclusive Swedish preschools. Frontiers in Education, 7, 943601. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.943601
20. Guralnick, M. J., & Groom, J. M. (1987). The peer relations of mildly delayed and nonhandicapped preschool children in mainstreamed play groups. Child Development, 58(6), 1556-1572. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1987.tb03866.x
21. Gurian, A. (2010). Siblings of children with special needs. NYU Child Study Center.
22. Işıtan, S. (2016). Özel amaçla yazılmış çocuk kitapları: Çocuk kitaplarında engelli kavramı. M. Gönen (Ed.), Çocuk edebiyatı içinde (ss. 159-177). Eğiten Kitap.
23. İmal, M., & Çetingöz, D. (2024). Etkileşimli kitap okuma etkinliklerinin okul öncesi dönem çocuklarının sosyal becerilerine etkisi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1881-1903. https://doi.org/10.51460/baebd.1523951
24. Justice, L. M., & Pullen, P. C. (2003). Promising interventions for promoting emergent literacy skills: Three evidence-based approaches. Topics in Early Childhood Special Education, 23(3), 99-113. https://doi.org/10.1177/02711214030230030101
25. Lee, A. E. (2022). Attitudes, beliefs, and professional behaviors regarding preschool inclusion: A director’s perspective [Yayınlanmamış doktora tezi]. Wilkes University.
26. Lian, F., Zhang, Z., Ma, W., Wang, M., & Lin, Y. (2020). Improving typically developing children’s acceptance toward children with autism via teaching with picture books. International Journal of Developmental Disabilities. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/20473869.2020.1786325
27. MacDonell, C. (2007). Project-based inquiry units for young children: First steps to research for grades pre-K-2. Linworth Books.
28. Moul-Greer, H. L. (2022). Equal opportunities for students: A study of inclusive practices and supports for students with severe disabilities [Yayınlanmamış doktora tezi]. Grand Canyon University.
29. Nores, M., & Barnett, W. S. (2010). Benefits of early childhood interventions across the world: (Under) Investing in the very young. Economics of Education Review, 29(2), 271-282. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2009.09.001
30. Odom, S. L. (2000). Preschool inclusion. Topics in Early Childhood Special Education, 20(1), 20–27. https://doi.org/10.1177/027112140002000104
31. Ostrosky, M. M., Favazza, P. C., & Leboeuf, L. M. (2015). “Pick a Book, Any Book”: Using children’s literature to support positive attitudes toward peers with disabilities. Young Exceptional Children, 18(1), 30–43. https://doi.org/10.1177/1096250613512666
32. Pettigrew, T. F., & Tropp, L. R. (2013). Does intergroup contact reduce prejudice? Recent meta-analytic findings. S. Oskamp (Ed.), Reducing prejudice and discrimination içinde (ss. 93-114). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
33. Schaub, S., & Lütolf, M. (2023). Attitudes and self-efficacy of early childhood educators towards the inclusion of children with disability in day-care. European Journal of Special Needs Education, 39(2), 185–200. https://doi.org/10.1080/08856257.2023.2200106
34. Schneider, B. H., Atkinson, L., & Tardif, C. (2001). Child-parent attachment and children’s peer relations: A quantitative review. Developmental Psychology, 37(1), 86-100. https://doi.org/10.1037/0012-1649.37.1.86
35. Shpendi Şirin, G. (2019). Arkadaş edinme programının sosyal kabul üzerine etkisi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
36. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Education.
37. Triandis, H. C., Adamopoulos, J., & Brinberg, D. (1984). Perspectives and issues in the study of attitudes. R. L. Jones (Ed.), Attitudes and attitude change in special education: Theory and practice içinde. The Council for Exceptional Children.
38. UNESCO. (1994). The Salamanca statement and framework for action on special needs education. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000098427
39. Whitehurst, G. J., Epstein, J. N., Angell, A. L., Payne, A. C., Crone, D. A., & Fischel, J. E. (1994). Outcomes of an emergent literacy intervention in Head Start. Journal of Educational Psychology, 86(4), 542-555. https://doi.org/10.1037/0022-0663.86.4.542
40. Whitehurst, G. J., Falco, F. L., Lonigan, C. J., Fischel, J. E., DeBaryshe, B. D., Valdez-Menchaca, M. C., & Caulfield, M. (1988). Accelerating language development through picture book reading. Developmental Psychology, 24(4), 552–559.
41. Yavuz, M. (2023). Özel gereksinimli bireyleri tanıyorum: Etkileşimli kitap okuma programının sosyal kabul üzerine etkisi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Kırklareli Üniversitesi.