Sınıf Öğretmeni Adaylarının Dijital Okuryazarlık Düzeyleri ile İlk Okuma Yazma Öğretimine Yönelik Öz Yeterlik İnançları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmeni adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ile ilk okuma yazma öğretimine yönelik öz yeterlik inançları arasındaki ilişkiyi incelemek ve dijital okuryazarlığın öz yeterlik üzerindeki yordayıcı rolünü belirlemektir. Nicel araştırma paradigması doğrultusunda ilişkisel tarama modeliyle yürütülen araştırmanın örneklemini, Türkiye’deki altı farklı üniversitenin sınıf öğretmenliği lisans programlarında öğrenim gören 305 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veriler, Dijital Okuryazarlık Ölçeği, İlkokuma-Yazma Öğretimi Öz Yeterlik Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi ve hiyerarşik çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular, öğretmen adaylarının hem dijital okuryazarlık düzeylerinin hem de ilk okuma yazma öğretimine yönelik öz yeterlik inançlarının yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Dijital okuryazarlık ile öz yeterlik arasında pozitif yönlü, orta düzeyde ve anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Hiyerarşik regresyon analizi sonucunda, demografik ve deneyimsel değişkenler kontrol edildiğinde dijital okuryazarlığın ilk okuma yazma öğretimi öz yeterliğinin anlamlı ve güçlü bir yordayıcısı olduğu saptanmıştır. Bulgular, öğretmen yetiştirme programlarında dijital okuryazarlığın pedagojik yeterliklerle bütünleştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital okuryazarlık
• ilk okuma yazma öğretimi
• öz yeterlik
• sınıf öğretmeni adayları

Etik Beyan

Bu araştırma, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu 05/01/26 tarihli 01/04 sayılı kararı ile alınan izinle yürütülmüştür.

Examining the Relationship Between Pre-Service Primary School Teachers’ Digital Literacy Levels and Their Self-Efficacy Beliefs Toward Initial Literacy Instruction

Öz

This study aims to examine the relationship between pre-service primary school teachers’ digital literacy levels and their self-efficacy beliefs toward initial literacy instruction, and to determine the predictive role of digital literacy in self-efficacy. Designed within the quantitative research paradigm, the study employed a correlational survey model. The sample consisted of 305 pre-service primary school teachers enrolled in undergraduate primary education programs at six universities in Türkiye. Data were collected using the Digital Literacy Scale, the Self-Efficacy Scale for Teaching First Reading-Writing, and a Personal Information Form. Descriptive statistics, Pearson product-moment correlation analysis, and hierarchical multiple regression analysis were used to analyze the data. The results indicated that pre-service teachers had high levels of both digital literacy and self-efficacy beliefs toward initial literacy instruction. A positive, moderate, and statistically significant relationship was found between digital literacy and self-efficacy. The hierarchical regression analysis revealed that digital literacy was a significant and strong predictor of initial literacy instruction self-efficacy after controlling for demographic and experiential variables. The results suggest that digital literacy should be integrated with pedagogical competencies in teacher education programs.

Anahtar Kelimeler

• Digital literacy
• initial literacy instruction
• self-efficacy
• pre-service primary school teachers

Kaynakça

1. Abbitt, J. T. (2011). An investigation of the relationship between self-efficacy beliefs about technology integration and technological pedagogical content knowledge (TPACK) among preservice teachers. Journal of Digital Learning in Teacher Education, 27(4), 134–143.
2. Aksoy, N. C., Karabay, E., & Aksoy, E. (2021). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Selçuk İletişim Dergisi, 14(2), 859–894. https://doi.org/10.18094/josc.871290 Akyol, H., & Yıldız, M. (2013). Okuma uzmanlığı ve okuma uzmanı yetiştirilmesine yönelik bir program önerisi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 1(1), 1–8.
3. Altun, N., & Bangir-Alpan, G. (2021). Temel eğitim programlarında dijital okuryazarlık. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(2), 280–294. https://doi.org/10.51725/etad.971177
4. Archambault, L., & Carlson, D. L. (2011). Poetry in motion: Using VoiceThread to prepare 21st century English teachers. In M. Koehler & P. Mishra (Eds.), Proceedings of society for ınformation technology & teacher education ınternational conference (pp. 4265–4272). Association for the Advancement of Computing in Education.
5. Arık-Güngör, B., & Saraçoğlu, S. (2025). Öğretmenlerin dijital yeterliklerine ilişkin alanyazın tabanlı bir değerlendirme: Modeller, eğilimler ve gereksinimler. U. Büyük (Ed.), Eğitimde teknoloji entegrasyonu: Yapay zeka ve dijitalleşme perspektifleri içinde (s. 49-71). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub773.c3201
6. Aslan, H., Bal, A., Akbulut, S., & Çetin, B. (2023). Öğretmenlerin öz-yeterlikleri ile değişime hazır olma durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Scientific Educational Studies, 7(1), 1-32. https://doi.org/10.31798/ses.1270645
7. Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı'nın dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279–290. https://doi.org/10.48066/kusob.1483671
8. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191

9. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Freeman.
10. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2022). Bilimsel araştırma yöntemleri (30. baskı). Pegem Akademi.
11. Callahan, M., & King, J. M. (2011). Classroom remix: Patterns of pedagogy in a techno-literacies poetry unit. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 55(2), 134–144. https://doi.org/10.1002/JAAL.00016
12. Cetindamar-Kozanoglu, D., & Abedin, B. (2020). Understanding the role of employees in digital transformation: Conceptualization of digital literacy of employees as a multi-dimensional organizational affordance. Journal of Enterprise Information Management, 34(6), 1649–1672. https://doi.org/10.1108/JEIM-01-2020-0010
13. Cohen, J., Cohen, P., West, S. G., & Aiken, L. S. (2003). Applied multiple regression/correlation analysis for the behavioral sciences (3rd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
14. Council of the European Union. (2018). Council recommendation of 22 May 2018 on key competences for lifelong learning. Official Journal of the European Union, 189, 1–13.
15. Çakır, O. (2025). 2024 hayat bilgisi dersi öğretim programı öğrenme çıktılarının 21. yüzyıl becerileri bağlamında değerlendirilmesi. Millî Eğitim, 54(246), 837–878. https://izlik.org/JA92PR52SB
16. Çelik, V., & Yeşilyurt, E. (2013). Attitudes to technology, perceived computer self-efficacy and computer anxiety as predictors of computer supported education. Computers & Education, 60(1), 148–158. http://dx.doi.org/10.1016/j.compedu.2012.06.008
17. Dinç, B., & Parpucu, N. (2019). Okul öncesi eğitimde bir erken okuryazarlık becerisi: fonolojik farkındalık (kuramdan etkinlik uygulamalara). Anı.
18. Duran, E., & Ertan-Özen, N. (2018). Türkçe derslerinde dijital okuryazarlık. Türkiye Eğitim Dergisi, 3(2), 31–46. https://izlik.org/JA97PR93PP
19. Emekli, T., Çağal, İ., Çağal, Ç., Çelik, F. B., & Yücel, L. (2024). Öğretmenlerin dijital becerileri algılama biçimleri. Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS), 8(47), 1341–1351. https://doi.org/10.5281/zenodo.14020774
20. Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. Journal of Educational Multimedia and Hypermedia, 13(1), 93–106.
21. Esteve-Mon, F. M., Llopis-Nebot, M. A., & Adell-Segura, J. (2020). Digital teaching competence of university teachers: A systematic review of the literature. IEEE Revista Iberoamericana de Tecnologías Del Aprendizaje, 15(4), 399–406.
22. Feder, K. P., & Majnemer, A. (2007). Handwriting development, competency and intervention. Developmental Medicine & Child Neurology, 49(4), 312–317. https://doi.org/10.1111/j.1469-8749.2007.00312.x
23. Gilster, P. (1997). Digital literacy. Wiley.
24. Gökbulut, B. (2021). Öğretmenlerin dijital okuryazarlık düzeyleri ile hayat boyu öğrenme eğilimlerinin incelenmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 11(3), 469–479. https://doi.org/10.5961/jhes.2021.466
25. Hamutoğlu, N. B., Güngören, Ö. C., Kaya-Uyanık, G., & Gür-Erdoğan, D. (2017). Dijital Okuryazarlık Ölçeği: Türkçeye uyarlama çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 18(1), 408–429. https://doi.org/10.12984/egeefd.295306
26. Jusslin, S., & Höglund, H. (2021). Arts-based responses to teaching poetry: A literature review of dance and visual arts in poetry education. Literacy, 55(1), 39-51. https://doi.org/10.1111/lit.12236
27. Kadırhan, Z., & Şat, M. (2025). A review of studies on the Türkiye Century Maarif Model. Temel Eğitim, 7(27), 84–105. https://izlik.org/JA58BR76BM
28. Karabacak, Z. İ., & Sezgin, A. A. (2019). Türkiye'de dijital dönüşüm ve dijital okuryazarlık. Türk İdare Dergisi, 91(488), 319–343.
29. Karaferye, F. (2022). Digital teaching and learning: Exploring primary school teachers' approaches, sources of concern & expectations. Journal of Educational Technology & Online Learning, 5(4), 808–824. https://doi.org/10.31681/jetol.1156717
30. Karakuş, G., & Ocak, G. (2019). Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık öz-yeterlilik becerilerinin incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 129–147. https://doi.org/10.32709/akusosbil.466549
31. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
32. Kaya, A., Şahin, Ç., & Demir, D. (2024). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazar olma durumları. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(4), 818–834. https://doi.org/10.16916/aded.1418200
33. Kennedy, E., Dunphy, E., Dwyer, B., Hayes, G., McPhillips, T., Marsh, J., O’Connor, M., & Shiel, G. (2012). Literacy in early childhood and primary education (3–8 years). National Council for Curriculum and Assessment.
34. Kent, A. M., & Giles, R. M. (2017). Preservice teachers’ technology self-efficacy. SRATE Journal, 26(1), 9–20.
35. Koparan, B. (2025). 2019 ve 2024 Türkçe dersi öğretim programlarının dijital okuryazarlık becerileri bağlamında karşılaştırılması. Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 5(2), 262-287. https://doi.org/10.5281/zenodo.16890118
36. König, J., Jäger-Biela, D. J., & Glutsch, N. (2020). Adapting to online teaching during COVID-19 school closure: Teacher education and teacher competence effects among early career teachers in Germany. European Journal of Teacher Education, 43(4), 608–622. https://doi.org/10.1080/02619768.2020.1809650
37. Kumar, S., & Vigil, K. (2011). The net generation as preservice teachers: Transferring familiarity with new technologies to educational environments. Journal of Digital Learning in Teacher Education, 27(4), 144-153. https://www.learntechlib.org/p/54209/
38. Law, N., Woo, D., de la Torre, J., & Wong, G. (2018). A global framework of reference on digital literacy skills for indicator 4.4.2. UNESCO Institute for Statistics.
39. MEB. (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. MEB.
40. MEB. (2024). İlkokul Türkçe dersi öğretim programı (1, 2, 3 ve 4. sınıflar) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2024. MEB. Ng, W. (2012). Can we teach digital natives digital literacy? Computers & Education, 59, 1065-1078.
41. Nguyen, L. A. T., & Habók, A. (2024). Tools for assessing teacher digital literacy: A review. Journal of Computers in Education, 11(1), 305–346. https://doi.org/10.1007/s40692-022-00257-5
42. Onursoy, S. (2018). Üniversite gençliğinin dijital okuryazarlık düzeyleri. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 989–1013. https://doi.org/10.19145/e-gifder.422671
43. Özçelik, F. C., & Akyol, H. (2025). Sınıf öğretmeni adaylarının dijital okuryazarlık becerileri ile Web 2.0 içerik geliştirme özyeterlik inançları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 174–192. https://doi.org/10.29299/kefad.1555945
44. Özdemir, C. (2015). Sınıf öğretmeni adaylarının ilkokuma-yazma öğretimine ilişkin öz-yeterlik inançlarının belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi.
45. Pajares, F. (1996). Self-efficacy beliefs in academic settings. Review of Educational Research, 66(4), 543-578. https://doi.org/10.3102/00346543066004543
46. Peciuliauskiene, P., Tamoliune, G., & Trepule, E. (2022). Exploring the roles of information search and information evaluation literacy and pre-service teachers' ICT self-efficacy in teaching. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 19(1), 33. https://doi.org/10.1186/s41239-022-00339-5
47. Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1–6. https://doi.org/10.1108/10748120110424816
48. Rahmawati, S., Abdullah, A. G., & Widiaty, I. (2024). Teachers' digital literacy overview in secondary school. International Journal of Evaluation and Research in Education, 13(1), 597–606. http://doi.org/10.11591/ijere.v13i1.25747
49. Røkenes, F. M., & Krumsvik, R. J. (2014). Development of student teachers’ digital competence in teacher education: A literature review. Nordic Journal of Digital Literacy, 9(4), 250-280.
50. Sever, S. (2013). Türkçe öğretimi ve tam öğrenme. Anı.
51. Shanahan, T. (2004). Overcoming the dominance o f communication: Writing to think and to learn. In T. L. Jetton, & J. A. Dole (Eds.), Adolescent literacy research and practice (pp. 59–73). Guildford.
52. Snow, C. E., Burns, M. S., & Griffin, P. (Eds.). (1998). Preventing reading difficulties in young children. National Academy Press.
53. Şahin, A., Asal-Özkan, R., & Turan, B. N. (2022). İlkokul öğrencilerine yönelik dijital okuryazarlık ölçeğinin geliştirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(3), 619–630. https://doi.org/10.16916/aded.1109283
54. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
55. Tabaru-Örnek, G. (2026). How is digital literacy related to self-efficacy beliefs? The mediating role of motivation toward web-based professional development. BMC Psychology, 14, 304. https://doi.org/10.1186/s40359-026-04184-3
56. Tondeur, J., van Braak, J., Sang, G., Voogt, J., Fisser, P., & Ottenbreit-Leftwich, A. (2012). Preparing pre-service teachers to integrate technology in education: A synthesis of qualitative evidence. Computers & Education, 59(1), 134–144. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2011.10.009
57. Tyger, R. L. (2011). Teacher candidates' digital literacy and their technology integration efficacy [Doctoral dissertation, Georgia Southern University].
58. Vuorikari, R., Kluzer, S., & Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The digital competence framework for citizens: With new examples of knowledge, skills and attitudes. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/115376
59. Yamaç, A. (2019). Dijital okuma ve yazma uygulamalarının ilkokul düzeyinde kullanımına yönelik sınıf öğretmeni adaylarının algıları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 1–25. https://doi.org/10.33206/mjss.484876
60. Yontar, A. (2019). Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(4), 815–824. https://doi.org/10.16916/aded.593579