AHP Yöntemi ile TRB2 Bölgesinde Tersine Lojistik İçin Uygun Yenilenebilir Enerji Kaynağının Seçimi

Öz

Yerel yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı tersine lojistik tesisleri sürdürülebilir yerel kalkınmanın sağlanmasında ve bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarının giderilmesinde önemli rol oynamaktadır. Tüketim ve/veya üretim sonucunda ortaya çıkan işe yaramaz atıkların, ekonomik değeri olan malzemelere dönüştürülerek tekrar piyasaya sunulması olarak tanımlanabilen tersine lojistik faaliyetleri, yerel potansiyelin harekete geçirilmesini ve etkin bir şekilde kullanılmasını sağlayan temel yerel politika araçlarından biridir. Bu nedenle çalışmada, TRB2 Bölgesi’nde tersine lojistik faaliyetleri için en uygun yerel yenilenebilir enerji kaynağının seçilmesine odaklanılmıştır. Seçim yapmada birçok farklı kriter etkili olduğundan, yerel enerji kaynağının seçiminde çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi kullanılmıştır. AHP yönteminin karar hiyerarşisini oluşturmak amacıyla konu hakkında uzman 10 kişiye ankete dayalı bir saha araştırması yapılmıştır. Bu araştırmanın Etik Kurul Raporu; Hakkâri Üniversitesi, Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan 25.11.2022 tarihli ve 2022/101 oturum sayılı yazı kararıyla alınmıştır. AHP yöntemine dayalı hesaplamalar sonucunda, TRB2 (Van, Hakkâri, Muş, Bitlis) Bölgesi’nde tersine lojistik tesisi için en uygun kaynağın biyokütle olduğu, bunu sırasıyla güneş, hidro güç, rüzgâr ve jeotermalin izlediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir Yerel Kalkınma
• Tersine Lojistik
• Yerel Yenilenebilir Enerji
• Analitik Hiyerarşi Süreci
• TRB2 Bölgesi

Selection of Suitable Renewable Energy Source for Reverse Logistics on TRB2 Region with AHP Method

Öz

Reverse logistics facilities based on local renewable energy sources play a crucial role in ensuring sustainable local development and reducing regional disparities. Reverse logistics activities, defined as the process of transforming waste generated from consumption and/or production into economically valuable materials and reintroducing them into the market, serve as one of the fundamental local policy instruments that mobilize and effectively utilize local potential.Therefore, this study focuses on selecting the most suitable local renewable energy source for reverse logistics activities in the TRB2 Region. Since multiple criteria influence the selection process, the Analytic Hierarchy Process (AHP), one of the multi-criteria decision-making methods, has been employed. To establish the decision hierarchy of the AHP method, a field survey was conducted with 10 experts in the field.The Ethics Committee Report for this research was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Hakkari University with the decision dated 25.11.2022 and session number 2022/101. Based on AHP-based calculations, it was determined that biomass is the most suitable energy source for reverse logistics facilities in the TRB2(Van, Hakkâri, Muş, Bitlis) Region, followed by solar, hydropower, wind, and geothermal energy, respectively.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable Local Development
• Reverse Logistics
• Local Renewable Energy
• Analytical Hierarchy Process
• TRB2 Region

Kaynakça

1. Abdul, D., Wenqi, J. & Tanveer, A. (2022). Prioritization of renewable energy source for electricity generation through AHP-VIKOR integrated methodology. Renewable Energy, 184, 1018-1032.
2. Ahmad, S. & Tahar, R.M. (2014). Selection of renewable energy sources for sustainable development of electricity generation system using analytic hierarchy process: A case of Malaysia. Renewable Energy, 63, 458-466.
3. Amer, M. & Daim, T.U. (2011). Selection of renewable energy technologies for a developing county: A case of Pakistan. Energy for Sustainable Development, 15(4), 420-435.
4. Arsu, T. & Ayçin, E. (2021). Üçüncü parti tersine lojistik servis sağlayıcısı seçimi kriterlerinin bulanık SWARA yöntemi ile değerlendirilmesi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi,16 (63), 1282-1300.
5. Ayan, T.Y. ve Pabuççu, H. (2013). Yenilenebilir enerji kaynakları yatırım projelerinin analitik hiyerarşi süreci yöntemi ile değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3), 89-110.
6. Chatzimouratidis, A.I. & Pilavachi, P.A. (2008). Sensitivity analysis of the evaluation of power plants impact on the living standard using the analytic hierarchy process. Energy Conversion and Management, 49(12), 3599-3611.
7. Chatzimouratidis, A.I. & Pilavachi, P.A. (2009). Technological, economic and sustainability evaluation of power plants using the analytic hierarchy process. Energy Policy, 37(3), 778-787.
8. Çakmak, E. (2006). Yerel ekonomi ve bölgesel kalkınma ajansları. I. Baskı, Ankara, İmaj Yayınevi.

9. Çolak, M. & Kaya, İ. (2017). Prioritization of renewable energy alternatives by using an integrated fuzzy MCDM model: A real case application for Turkey. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 80, 840-853.
10. Das, P.; Amin, S.M.M.; Lipu, M.S.H.; Urooj, S.; Ashique, R.H.; Al Mansur, & A.; Islam, T. (2023). Assessment of barriers to wind energy development using analytic hierarchy process. Sustainability, 15, 1-23.
11. Doğan, H. & Uludağ, A.S. (2018). Yenilenebilir enerji alternatiflerinin değerlendirilmesi ve uygun tesis yeri seçimi: Türkiye’de bir uygulama. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14 (2), 157-180.
12. Durmuş, M. ve Tayyar, N. (2017). AHP ve TOPSIS ile farklı kriter ağırlıklandırma yöntemlerinin kullanılması ve karar verici görüşleriyle karşılaştırılması”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 12(3), 65-80.
13. Erdem, S., Gencer, C., Atmaca, E., Karaca, T. ve Aydoğan, E.K. (2013). Türkiye’de enerji santrallerinin AHP yöntemi ile seçimi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı, 243-252.
14. Ersoy, N. (2022). Kriter ağırlıklandırma yöntemlerinin ÇKKV sonuçları üzerindeki etkisine yönelik gerçek bir hayat uygulaması. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(4), 1449-1463.
15. Forman, E.H. & Gass, S.I. (2001). The analytic hierarchy process: An exposition. Operations Research, 49(4), 469-486.
16. Garker, P.T. & Vargas, L.G. (1987). The theory of ratio scale estimation: Saaty’s analytic hierarchy process. Management Science, 33(11), 1383-1403.
17. Goswami, D.Y. & F. Kreith (2007). Global energy systems. D.Y. Goswami & F. Kreith (Ed.), Handbook of energy efficiency and renewable energy (pp. 3-32), Crc Press, Taylor & Francis Group.
18. Gürbüz, A. (2006). The role of hydropower in sustainable development. European Water, 13/14, 63-74.
19. Haan, L.J. (2000). Globalization, localization and sustainable livelihood. Sociologia Ruralis, 40(3), 339-365.
20. Hamed, A.T. & Aiman, A. (2022). Environmental impact of solar and wind energy- A review. Journal of Sustainable Development of Energy, Water and Environment Systems, 10 (2), 1-23.
21. Hamilton, J. (2011). Green jobs: Solar power / careers in solar power. U.S. Bureau of Labor Statistics-BLS, Report No: 2, 1-19.
22. Heo, E., Kim, J. & Boo, K.J. (2010). Analysis of the assessment factors for renewable energy dissemination program evaluation using fuzzy AHP. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 14(8), 2214-2220.
23. İbicioğlu, H. & Ünal, Ö.F. (2014). Analitik hiyerarşi prosesi ile yetkinlik bazlı insan kaynakları yöneticisi seçimi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(4), 55-78.
24. John, C.A., Tan, L.S., Tan, J., Kiew, P.L., Shariff, A.M. & Halim, H.N.A. (2021). Selection of renewable energy in rural area via life cycle assessment-analytical hierarchy process (LCA-AHP): A case study of Tatau, Sarawak. Sustainability, 13(21), 2-18.
25. Kadirbeyoğlu, Z., Erzan, R. ve Okaysak, B. (2014). Yerel kalkınma ve sürdürülebilirlik: Türkiye’ye genel bir bakış. A.F. Aysan ve D. Dumludağ (Ed), Kalkınmada yeni yaklaşımlar (ss. 289-316). içinde Ankara, İmge Yayınevi.
26. Karaaslan, A., Adar, T. ve Delice, E.K. (2022). Regional evaluation of renewable energy sources in Turkey by new integrated AHP-MARCOS methodology: A real application. International Journal of Sustainable Energy, 41(2), 103-125.
27. Khan, M.T.I., Yaseen, M.R. & Ali, Q. (2019). Nexus between financial development, tourism, renewable energy, and greenhouse gas emission in high-income countries: A continent-wise analysis. Energy Economics, 83, 293-310.
28. Mohammed, H.J., Naiyf, A.T., Al-Jadir, T. & Khbalah, S.K. (2021), Assessment of sustainable renewable energy technologies using analytic hierarchy process. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 779(1), 1-7.
29. Newby, L. (1999). Sustainable local economic development: A new agenda for action? Local Environment, 4(1), 67-72.
30. Önder, H. (2018). Sürdürülebilir kalkınma anlayışında yeni bir kavram: Döngüsel ekonomi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 57, 23-199.
31. Palabıyık, H. (2005). Sürdürülebilirlik ve yerel yönetimler: Uygulanabilirliği ve ölçümü üzerine. H. Özgür ve M. Kösecik (Ed.), Yerel yönetimler üzerine güncel yazılar-1: Reform (ss. 611-617). içinde Ankara, Nobel Yayınları.
32. Paşaoğlu, G., Garcia, N.P. & Zubi, G. (2018). A multi-criteria and multi-expert decision aid approach to evaluate the future turkish power plant portfolio. Energy Policy, 119, 654-665.
33. Polat, İ.H. (2023). Sürdürülebilir yerel kalkınma için tersine lojistiğe uygun yenilenebilir enerji kaynakları: TRB2 bölgesi üzerine bir alan çalışması (Tez No. 829193) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
34. Saaty, T.L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process, International Services Sciences, 1(1), 83-98.
35. Saaty, T.L. (2016). The analytic hierarchy and analytic network processes for the measurement of intangible criteria and for decision-making, multiple criteria decision analysis. New York Springer.
36. Sadeghi, A., Larimian, T. & Molabashi, A. (2012). Evaluation of renewable energy sources for generating electricity in province of Yazd: A fuzzy MCDM approach. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 62, 1095-1099.
37. Sağır, H. ve Doğanalp, B. (2016). Bulanık çok-kriterli karar verme perspektifinden türkiye için enerji kaynakları değerlendirmesi. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 233-256. Shortall, R., Davidsdottir, B. & Axelsson, G. (2015). Geothermal energy for sustainable development: A review of sustainability impacts and assessment frameworks, Renewable and Sustainable Energy Reviews, 44, 391-406.
38. Solangi, Y.A., Tan, Q., Mirjat, N.H. & Ali, S. (2019). Evaluating the strategies for sustainable energy planning in Pakistan: An integrated SWOT-AHP and Fuzzy-TOPSIS approach. Journal of Cleaner Production, 236(1), 1-14.
39. Ullah, A., Nobanee, H., Ullah, S. & Iftikhar, U. (2024). Renewable energy transition and regional integration: Energizing the pathway to sustainable development. Energy Policy, 193, 1-19.
40. Üçgül, İ. & Akgül, G. (2010). Biyokütle teknolojisi. Yekarum Dergi, 1(1), 3-11.
41. Zaheb, H., Obaidi, O., Mukhtar, S., Shirani, H., Ahmadi, M., & Yona, A. (2024). Comprehensive analysis and prioritization of sustainable energy resources using analytical hierarchy process. Sustainability, 16 (11), 1-17.