Reflectıons Of The 1950 General Electıons In Van Provınce On The Local Press: The Example Of Vansesi Newspaper

Öz

Turkey experienced significant political change and transformation after World War II. The post-war international conjuncture, combined with domestic political and economic hardships and the demands of certain circles seeking democratic governance, led to the implementation of the multi-party system desired by the majority in Turkey. In line with this atmosphere, the establishment of the Democrat Party in 1946 paved the way for the introduction of multi-party life and a new style of governance in Turkey. The 1950 elections are of great significance for democracy as Turkey's first multi-party election. This first multi-party election attracted considerable attention both nationally and locally. This study examines the coverage of the May 14, 1950 General Elections in the local press in Van, focusing specifically on the "Vansesi Newspaper." This study, conducted using document analysis, aims to analyze and assess the political climate of the parties in Van during the 1950 elections, their candidates, and the newspaper's reflection of their work. Content analysis examines how the newspaper reflected the political atmosphere during the 1950 elections, including the work of the parties and candidates, its efforts to enlighten its readership through its columns and the regularly published "Az-Öz" column, and its use of political language. The analysis reveals that the newspaper attempted to convey the political atmosphere in Van impartially, featuring both parties in its news and columns, employing objective editorial language, and voicing the public's expectations in its small column, conveying the public's demands to the parties.

Anahtar Kelimeler

• General Election
• Van
• Local Press
• DP
• CHP.

Van Vilâyeti’nde 1950 Genel Seçimlerinin Yerel Basına Yansımaları: Vansesi Gazetesi Örneği

Öz

Türkiye, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra siyasi yönetim olarak büyük bir değişim ve dönüşüm yaşamıştır. Savaş sonrası ortaya çıkan uluslararası konjonktür ile ülke içindeki siyasi ve ekonomik sıkıntılar, demokratik yönetim isteyen bazı çevrelerin talebiyle birleşince, Türkiye’de çoğunluğun arzuladığı çok partili sistem hayata geçmiştir. Bu atmosfere uygun olarak 1946 yılında Demokrat Parti’nin kurulması, Türkiye’de çok partili hayatın ve yeni yönetim tarzının ülkede başlamasının yolunu açmıştır. 1950 seçimleri, Türkiye’nin ilk çok partili seçimi olması hasebiyle demokrasi açısından büyük önem arz etmektedir. Bu ilk çok partili seçim, ülke genelinde olduğu gibi yerelde de büyük ilgi görmüştür. Bu çalışmada; 14 Mayıs 1950 Genel Seçimlerinin Van’da yerel basına yansıması “Vansesi Gazetesi” özelinde ele alınmıştır. Doküman analiz yöntemi ile hazırlanan bu çalışmanın amacı; 1950 seçimlerinde Van'da partilerin seçime hazırlığı, adayları ve çalışmalarının gazeteye yansımaları analiz edilerek değerlendirmektir. Gazetenin, 1950 seçimlerinde siyasi atmosferi nasıl yansıttığı, partilerin ve adayların çalışmaları, köşe yazıları ve düzenli olarak yayımlanan küçük “Az- Öz” köşesi aracılığıyla okuyucu kitlesini aydınlatma çabaları ve kullandığı politik dil içerik analizi ile incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda gazetenin Van’daki siyasi atmosferi tarafsız bir şekilde aktarmaya çalıştığı, her iki partiye haber ve köşe yazılarında yer verdiği, objektif bir yayın dili kullandığı ve küçük köşesinde halkın beklentilerini dile getirerek, toplumun taleplerinin partilere ilettiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Genel Seçim
• Van
• Yerel Basın
• DP
• CHP.

Kaynakça

1. BCA, 30.1.0.0-51.309.7-12
2. BCA, 490.1.0.0.193.764.2.; BCA, 490.1.0.0.380.1605.1-8.
3. “İnönü Dün İlk Seçim Nutkunu Söyledi”, Cumhuriyet, 24 Mart 1950
4. “Meclis Dün Gece Fesih Kararı Verdi”, Cumhuriyet, 25 Mart 1950.
5. “Seçimler Dolasıyla”, Vansesi, 10 Şubat 1950. Nurettin Süzmen.
6. “Seçime Doğru”, Vansesi, 23 Mart 1950. Nurettin Süzmen.
7. “Seçim Meselesi” Vansesi, 30 Mart 1950. Nurettin Süzmen.
8. “Milletvekili Seçimlerine Girerken”, Vansesi, 15 Nisan 1950. Refik Ahmet Sevengül.

9. “Hemşerilerimle Bir Hasbihal”, Vansesi, 17 Nisan 1950. Batıdaki Doğulu.
10. “Türk Kadını!.. Sandık Başına”, Vansesi, 27 Nisan 1950. Yusuf Ziya Ortaç
11. “Seçimden Önce”, Vansesi, 2 Mayıs 1950. Nurettin Süzmen.
12. “Biz Ne İstiyoruz”, Vansesi, 5 Mayıs 1950. Nurettin Süzmen.
13. “Doğu ve İşsizlik” Vansesi, 22 Mayıs 1950.
14. “Seçim Kanunu” Vansesi, 10 Şubat 1950. Az-Öz.
15. “Seçimde Adalet”, Vansesi, 22 Şubat 1950. Az-Öz.
16. “Partilerin Adayları”, Vansesi, 25 Şubat 1950. Az-Öz.
17. “Dördüncü Cemre”, Vansesi, 4 Mart 1950. Az-Öz.
18. “Milletin Dediği”, Vansesi, 27 Mart 1950. Az-Öz.
19. “En İyisi”, Vansesi, 30 Mart 1950. Az-Öz.
20. “Aradığımız Aday”, Vansesi, 4 Nisan 1950. Az-Öz.
21. “Yarınki Toplantı”, Vansesi, 8 Nisan 1950. Az-Öz.
22. “Deneme”, Vansesi, 10 Nisan 1950. Az-Öz.
23. “Neredeydiler?”, Vansesi, 13 Nisan 1950. Az-Öz.
24. “Din, Alet Edilemez”, Vansesi, 21 Nisan 1950. Az-Öz.
25. “Az kaldı”, Vansesi, 24 Nisan 1950. Az-Öz.
26. “Vicdanınızın Sesini Dinleyin”, Vansesi, 27 Nisan 1950. Az-Öz.
27. “İrade Milletindir”, Vansesi, 2 Mayıs 1950. Az-Öz.
28. “Seni Bekliyoruz”, Vansesi, 10 Mayıs 1950. Az-Öz.
29. “Dış Siyasetimiz”, 17 Mayıs 1950. Az-Öz.
30. “İç Âlemde”, 18 Mayıs 1950. Az-Öz.
31. “Hayat Ucuzluğu”, 20 Mayıs 1950. Az-Öz.
32. “Hayırlı Başarılar”, 22 Mayıs 1950. Az-Öz.
33. “Doğu Üniversitesi”, 25 Mayıs 1950. Az-Öz.
34. “Gaye Birdir”, 26 Mayıs 1950. Az-Öz.
35. “Bir İşaret”, Vansesi, 31 Mayıs 1950. Az-Öz.
36. “Meclisteki Müzakereler”, Vansesi, 17 Şubat 1950.
37. “Van İl Seçim Kurulu Başkanlığından”, Vansesi, 15 Mart 1950.
38. “Partilerde Seçim Hazırlıkları”, Vansesi, 16 Mart 1950.
39. “Seçim Hazırlıkları İlerliyor”, Vansesi, 16 Mart 1950.
40. “İbrahim Arvas Cevap Veriyor”, Vansesi, 17 Mart 1950.
41. “İl Seçim Kurulu”, Vansesi, 22 Mart 1950.
42. “Büyük Millet Meclisi Yarın Seçimin Yenilenmesi Kararı Vererek Kendini Feshedecektir”, Vansesi, 23 Mart 1950.
43. “Büyük Millet Meclisi Kendini Feshetti”, Vansesi, 27 Mart 1950.
44. “B. Süheyip Karafakoğlu CHP Van Bölge Müfettişi Bugün Şehrimize Gelecek”, Vansesi, 27 Mart 1950.
45. “İnönü’nün Nutku”, Vansesi, 27 Mart 1950.
46. “B. Süheyip Karafakoğlu”, Vansesi, 28 Mart 1950.
47. “B. Muzeffer Koçak Şehrimize Geldi”, Vansesi, 28 Mart 1950.
48. “Seçim Hazırlıkları İlerliyor”, Vansesi, 29 Mart 1950.
49. “Milletvekilleri Dün Geldiler”, Vansesi, 4 Nisan 1950.
50. “Seçim Faaliyeti”, Vansesi, 4 Nisan 1950.
51. “DP Müfettişi Geldi”, Vansesi, 5 Nisan 1950.
52. “Seçim Günü Yaklaşırken”, Vansesi, 8 Nisan 1950.
53. “CHP Aday Yoklaması”, Vansesi, 10 Nisan 1950.
54. “Demokrat Partinin Denemesi”, Vansesi, 10 Nisan 1950.
55. “Rüştü Oktar Gitti”, Vansesi, 10 Nisan 1950.
56. “Demokrat Parti Dün Meydanda Bir Toplantı Yaptı”, Vansesi, 11 Nisan 1950.
57. “İbrahim Arvas Dün Bir Konuşma Yaptı”, Vansesi, 12 Nisan 1950.
58. “Seçim propagandaları”, Vansesi, 13 Nisan 1950.
59. “Meclisin Yüzde Altmış Nispetinde Değişeceği Sanılıyor”, Vansesi, 13 Nisan 1950.
60. “Seçim Çalışmaları”, Vansesi, 20 Nisan 1950.
61. “B. İzzet Akın Şehrimize Geldi”, Vansesi, 21 Nisan 1950.
62. “İbrahim Arvas Halk Partisinden Çıkarıldı”, Vansesi, 22 Nisan 1950.
63. “Van Milletvekili Rüştü Oktar’ın Bir Açıklaması”, Vansesi, 22 Nisan 1950.
64. “Halk Partisinden İstifalar”, Vansesi, 22 Nisan 1950.
65. “İl Seçim Kurulu Başkanlığından”, Vansesi, 26 Nisan 1950.
66. “Demokratlar Dün Propaganda Toplantısı Yaptılar”, Vansesi, 29 Nisan 1950.
67. “General Kazım Özalp Şehrimizde”, Vansesi, 29 Nisan 1950.
68. “Erciş ve Muradiyede Seçim Faaliyetleri Arttı”, Vansesi, 1 Mayıs 1950.
69. “İl Seçim Kurulu Başkanlığından”, Vansesi, 1 Mayıs 1950.
70. “Halk Partililer Erciş ve Muradiye Gezisinden Döndüler”, Vansesi, 1 Mayıs 1950.
71. “CHP’liler Özalp’e Gittiler”, Vansesi, 3 Mayıs 1950.
72. “DP’liler de Gezilerine Devam Ediyor”, Vansesi, 3 Mayıs 1950.
73. “Başbakan Radyoda Dün Bir Konuşma Yaptı”, Vansesi, 4 Mayıs 1950.
74. “General Kazım Özalp Dün Matbaamızı Ziyaret Etti”, Vansesi, 5 Mayıs 1950.
75. “General Özalp Gevaş’a Gitti”, Vansesi, 5 Mayıs 1950.
76. “Vilayette Yapılan Seçim İşleri”, Vansesi, 5 Mayıs 1950.
77. “İlimizde Baskı mı Yapılıyor”, Vansesi, 7 Nisan 1950.
78. “Vali Demokratlara Cevap Veriyor”, Vansesi, 8 Mayıs 1950.
79. “Halk Partisinin Toplantısı”, Vansesi, 8 Mayıs 1950
80. “Siyasi Partilerin Propagandaları”, Vansesi, 8 Mayıs 1950
81. “General Kazım Özalp Dün Şehrimizden Ayrıldı”, Vansesi, 10 Mayıs 1950.
82. “Bugün saat 24’ten Sonra Her Türlü Seçim Propagandası Yapmak Yasaktır”, Vansesi, 10 Mayıs 1950.
83. “Seçimler Dün Yurtta Sükûnetle Yapıldı”, Vansesi, 15 Mayıs 1950.
84. “Seçimler Dün Yurtta Sükûnetle Yapıldı”, Sandık Vansesi, 15 Mayıs 1950.
85. “Şehrimizdeki Seçimler”, Vansesi, 15 Mayıs 1950.
86. “Seçim Neticeleri”, Vansesi, 16 Mayıs 1950.
87. “Demokratlar Kazanıyor”, Vansesi, 16 Mayıs 1950.
88. “Yabancı Basın Türk Seçimlerini Övüyor”, Vansesi, 17 Mayıs 1950
89. “Hükümet Çekilmek İstedi”, Vansesi, 17 Mayıs 1950.
90. “Celal Bayar’ın Bir Yunan Muhabirine Demeci”, Vansesi, 17 Mayıs 1950.
91. “Milletvekilimiz İzzet Akın Dün Şehrimizden Uğurlandı”, Vansesi, 18 Mayıs 1950.
92. “Milletvekilimiz İzzet Akın Van’lı Hemşerilerine Şükranlarını Sunuyor”, Vansesi, 18 Mayıs 1950.
93. “Seçimlerde Adalet Tecelli Etti”, Vansesi, 18 Mayıs 1950.
94. “DP Meclis Grubu Yarın Toplanacak”, Vansesi, 19 Mayıs 1950.
95. “Meclis Pazartesi Günü Toplanacak”, Vansesi, 19 Mayıs 1950.
96. “Büyük Millet Meclisi Bugün Toplanıyor”, Vansesi, 22 Mayıs 1950.
97. “Başbakanın Yarın Tayini Muhtemel”, Vansesi, 22 Mayıs 1950.
98. “CHP Meclis Grubu da Toplandı”, Vansesi, 22 Mayıs 1950.
99. “Celal Bayar 387 oyla Cumhurbaşkanı Seçildi”, Vansesi, 23 Mayıs 1950.
100. “Başbakan Tayin Edilen Adnan Menderes Kabinesini Teşkil Etti”, Vansesi, 23 Mayıs 1950.
101. “Hükümet Programı Pazartesi Mecliste Okunacak”, Vansesi, 25 Mayıs 1950.
102. “Başbakan Hükümetin Tasarrufa Dikkat Edeceğini Söyledi”, Vansesi, 25 Mayıs 1950.
103. “Yeni Hükümetin Göreve Başlaması Yurtta Memnuniyetle Karşılandı”, Vansesi, 26 Mayıs 1950.
104. “Büyük Millet Meclisi Bugün Toplanacak”, Vansesi, 31 Mayıs 1950.
105. “Yolumuz”, Yeni Yurd, 21 Temmuz 1937.
106. “Demokrat Parti Seçim Beyannamesi”, Zafer, 09 Mayıs 1950.
107. “Celal Bayar Dün Bursa’da Kırk Bin Kişi Önünde Konuştur”, Zafer, 10 Mayıs 1950.
108. “DP İktidarı Aldı”, Zafer, 16 Mayıs 1950.
109. Ahmad, F. (1996). Demokrasi Sürecinde Türkiye 1945–1980, Hil Yayıncılık, İstanbul.
110. Ahmad, F. (2012). Modern Türkiye’nin Oluşumu, Kaynak Yayınları, İstanbul.
111. Albayrak, M. (2009). Demokrat Parti Döneminde İktidar Muhalefet İlişkileri. Demokrasi Platformu, 5(17), 151-186.
112. Aydoğmuş, Ç. (2024). 14 Mayıs 1950 Genel Seçimleri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(5), 3257-3271.
113. Çiçek, R. (2017). Çok Partili Hayata Geçişte Trabzon Basını (1945-1950). KAREN, 3(3), 129-166.
114. Demirağ, S. (2020). Ağrı Vilâyeti’nde 1954 Genel Seçimlerinin Yerel Basına Yansımaları. Journal of History School(49), 3959-3986.
115. İnönü, İ. (2001). Defterler (1919–1973) (Cilt 1). (Yay. Haz. A. Demirel), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
116. İşler, A. (2013). Vansesi Gazetesi (1948-1960). [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
117. İşler, A. (2022). 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesinin Yerel Basına Yansımaları: Vansesi Gazetesi Örneği. B. Murat (Ed.), Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Alanında Uluslararası Araştırmalar VIII içinde (s. 475-498), Eğitim Yayınevi, İstanbul.
118. Karataş, M. (2022). Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinin İç ve Dış Dinamikleri Üzerine Bir Değerlendirme. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 11(32), 303-323.
119. Karpat, K. (2012). Türk Demokrasi Tarihi, (Sosyal, Ekonomik, Kültürel Temeller), Timaş Yayınları, İstanbul.
120. Olgun, K. (2011). Türkiye’de Cumhuriyetin İlanından 1950′ye Genel Seçim Uygulamaları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XXVII(79), 1-36.
121. Pınar, M. (2013). Van’da Demokrat Parti Teskilatlanması. Atatürk Dergisi, 2(2), 31-55.
122. Teke, C. (2021). 1950 Genel Seçimlerinde Van. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Van Özel Sayısı, 191-210.
123. Tuncer, E. (2003). Osmanlı’dan Günümüze Seçimler (1877–2002), TESA, Ankara.
124. Yılmaz, E. (2010). 1950 Seçimlerinin Önemi, Öne Çıkan Özellikleri ve Siyasal Sonuçları. Bartın Üniversitesi İİBF Dergisi, 1(2), 31-45.