Archaic Elements in Van Folk Songs

Yıl 2026, Sayı: VANGÖLÜ HAVZASI ÖZEL SAYISI (2), 353 - 360, 23.02.2026

Sevda Özen Eratalay

https://doi.org/10.53568/yyusbed.1672535

https://izlik.org/JA85RS55XG

Öz

Folk songs, one of the cornerstones of cultural heritage, are folk melodies that express feelings such as love, pain, joy, sadness, longing, and the like in an impressive way. Although many language elements that strengthen the style of folk songs and strengthen the emotion in folk songs turn into a completely different meaning, structure, or indicator in the language of the people, the people who put their deep feelings into words and words into melodies have always preferred a sincere and plain language. The people, who are the creators of cultural products such as rhymes, tales, folk songs, idioms, and proverbs, do all of these through an understandable language and in this process derive new words or use archaic structures. The language of cultural products is important and quite valuable in terms of vocabulary. In this context, folk songs with a plain language need to be examined in detail on the basis of compilations and thanks to their dialect characteristics. Because these documents can only be transferred to future generations and ensure their permanence through an understandable language. The study is about the evaluation of some words that have fallen out of use in Turkish in Turkey but live in folk songs belonging to the Van region within a semantic framework.

Anahtar Kelimeler

Van , folk songs , language features , archaic words.

Van Türkülerinde Eskicil (Arkaik) Unsurlar

https://izlik.org/JA85RS55XG

Öz

Kültürel mirasın temel taşlarından biri olan türküler aşk, acı, sevinç, hüzün, özlem gibi duyguları etkileyici biçimde anlatan halk ezgileridir. Türkülerin üslubunu güçlendiren ve türkülerdeki duyguyu kuvvetlendiren pek çok dil unsuru halkın dilinde bambaşka bir anlam, yapı ya da göstergeye dönüşse de derin duygularını kelimelere kelimeleri de ezgilere döken halk, her zaman samimi ve yalın bir dili tercih etmiştir. Mani, masal, türkü, deyim, atasözü gibi kültürel ürünlerin yaratıcısı olan halk tüm bunları anlaşılır bir dil sayesinde yapar ve bu süreçte yeni kelimeler türetir ya da eskicil (arkaik) yapılar kullanır. Kültürel ürünlerin dili önemli ve söz varlığı açısından da oldukça değerlidir. Bu bağlamda sade bir dile sahip olan türkülerin derlemeler temelinde ve ağız özellikleri korunarak ayrıntılı olarak incelenmesi gerekmektedir. Çünkü bu belgeler ancak anlaşılır bir dil sayesinde gelecek nesillere aktarılarak kalıcılığını sağlayabilir. Çalışma Türkiye Türkçesinde kullanımdan düşmüş olan ancak Van yöresine ait türkülerde yaşayan bazı kelimelerin anlambilimsel çerçevede değerlendirilmesi üzerinedir.

Anahtar Kelimeler

Van , türküler , dil özellikleri , eskicil kelimeler

Kaynakça

• Akar, A. (2018). Türkülerin Türkçesi, Türk Dili, S. 796, 9-18.
• Akarsu, S. (2017). Türkiye’de Günümüz Müzik Kültürü Üzerine Bir İnceleme. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 4(12), 883-890.
• Albayrak, N. (2009). Türk Halk Şiirinde Biçim ve Tür Sorunu. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 2(3-4), 133-186.
• Atalay, B. (1998). Divanü Lûgat-it- Türk Tercümesi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları
• Baskakov, N. A. (1963). Türk Dillerinde Ön Vokallerin Düzleşmesi ve Karaimcenin Halicz-Luck Lehçesinde ö > e ve ü > i Değişmeleri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 11, 33-37.
• Başgöz, İlhan (2008), Türkü, İstanbul: Pan Yayıncılık.
• Battal, A. (1934). İbnü-Mühennâ Lûgati, İstanbul: Devlet Matbaası.
• Caferoğlu, A. (1968). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
• Clauson, S. G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, Oxford University Press.
• Çiçek, T. (2019). Van Türkülerinin Konuları Bakımından Tahlili. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (43), 253-271.
• Derleme Sözlüğü (2009). O-T, V. Cilt, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ercilasun, A. B. & Akkoyunlu, Z. (2020). Dîvânu Lugâti't-Türk Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Erdal, G. G. (2007). Müziğin Kişisel-Toplumsal-Ulusal-Uluslararası İşlevleri Üzerine. 38. Icanas, 10, 287.
• Eren, H. (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Ankara: Bizim Büro Basımevi.
• Ergönenç, D. (2004) Nogay Türkçesi, Karadeniz Araştırmaları, S. 2 (Yaz), s. 25-34.
• Eroğlu, T. (2017). Türkü nedir? Kesit Akademi Dergisi, (7), 78-91.
• Göher Vural, F. (2011). Kök Türklerde Müzik. Turan-Sam, 3(11), 88-92.
• Göher Vural, F. (2011). Türk Kültürünün Aynası: Türküler. Fine Arts, 6(3), 397-411.
• Göher Vural, F. (2016). İslamiyet’ten Önce Türklerde Kültür ve Müzik Hun, Kök Türk ve Uygur Devletleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Güngör, O. C. (2020). Türk Ninnilerinde Yazı Dilinde Unutulan Eski Kelimeler. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (68), 121-151.
• Kafesoğlu, İ. (1998). Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat
• Kaya, D. (1999), Anonim Halk Şiiri, Ankara: Akçağ Yayınları
• Köprülü, M. Fuad. (1989). Edebiyat Araştırmaları 1, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Meninski, F. (1680) Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicae, Arabicae, Persicae. Meninski Sözlüğü : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive.
• Oto, M. M. (2013). Geçmişten Geleceğe Van Türküleri-1 Kırık Havalar. İstanbul: Mavi Fikirler Medya Prodüksiyon.
• Paçacıoğlu, B. (2016). VIII – XVI. Yüzyıllar Arasında Türkçenin Sözcük Dağarcığı, İstanbul: Kesit Yayınları
• Pirgon, Y. (2021). İslamiyet Öncesi Türklerde Askeri Müzik. Journal Of Human And Social Sciences, 4(1), 121-134.
• Sarıca, B. (2006). Van Gölü Çevresi Ağızları Sözlüğü, Ankara: Atlas Yayınları.
• Somakcı, P. (2003). Türklerde Müzikle Tedavi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(15), 131-140.
• Tekin, T. (1994). Türk Dillerinde Önseste y-Türemesi. Türk Dilleri Araştırmaları, 4, 51-66.
• Toparlı, R. (1992). İrşâdü’l-Mülûk Ve’s-Selâtîn, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları
• Tulum, M., (2011) XVII. Yüzyıl Türkçesi ve Söz Varlığı, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları
• Türk, V. (2009). Türkülerde Eski (Arkaik) Sözler. Turkish Studies, 4, 8.
• Türkçe Sözlük (2011). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Yakıcı, A. (2007). Halk Şiirinde Türkü. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Yıldırım, A. (2016). Türkü Sözlerindeki Problemlere Dair. Folklor/Edebiyat, 22(85), 65-78.