Kef Fortress Upper Hall and Middle Hall, "Ashihusi" Structures?

Öz

Kef Fortress is one of the important royal cities of the Urartian Kingdom and is located in the north of Adilcevaz District of Bitlis Province. Built by Rusa, son of the Urartian King Argishti, the fortress is of great military and economic importance owing to its strategic location. The fortress is located at a spot that can control the important road routes between Lake Van and Ercis-Bitlis. The fortress's architecture reflects the advanced engineering and architectural capabilities of the Urartian civilization. The fortress consisting of two main parts, the upper and lower city, is surrounded by walls, and the palace is built on at least three different terraces in harmony with the topography. It is estimated that the palace is made up of four floors and approximately 140 rooms. The large upper hall of the palace is supported by basalt elephant feet and attracts attention with its walls ornamented with frescoes. Kef Fortress excavations started again in 2021, approximately 50 years after the first period of excavations. The excavations of the second period continue in the palace section, which is at the highest position of the fortress. Studies were conducted in the upper room and the rooms called the middle hall of the palace. In these rooms, there are huge basalt columns called elephant feet. In addition, the embossed visual artworks thought to be located in the entrance room underline the religious features of this building. These rooms built with meticulous stone workmanship must have been planned as private rooms of the palace. In many of the Urartian written texts, as well as on the stone blocks found in Kef Fortress, "Ashihusi" structures are mentioned. In this sense, itcan be thought that "Ashihusi" structures may be one of the important structures of Kef Fortress.

Anahtar Kelimeler

• Kef Fortress
• II. Rusa
• Iron Age
• Animal bones
• Ashihusi Structures

Kef Kalesi Yukarı Salon ve Orta Salon, Aşihusi Yapıları Mı?

Öz

Kef Kalesi, Urartu Krallığı’nın önemli krali kentlerinden biri olup, Bitlis ili Adilcevaz ilçesinin kuzeyinde yer almaktadır. Urartu Kralı Argişti'nin oğlu Rusa tarafından inşa edilen kale, stratejik konumu sayesinde askeri ve ekonomik açıdan büyük bir öneme sahiptir. Kale, Van Gölü ve Erciş-Bitlis arasındaki önemli yol güzergahlarını kontrol edebilecek bir noktada konumlanmıştır. Kalenin mimarisi, Urartu medeniyetinin ileri mühendislik ve mimari yeteneklerini yansıtmaktadır. Yukarı ve aşağı şehir olarak iki ana kısımdan oluşan kale, surlarla çevrilidir ve saray yapısı, topografyayla uyumlu olarak en az üç farklı teras üzerine inşa edilmiştir. Sarayın dört katlı ve yaklaşık 140 odadan oluştuğu tahmin edilmektedir. Sarayın orta salonu, bazalt fil ayakları ile desteklenmiş olup, fresklerle süslenmiş duvarları ile dikkat çekmektedir. Kef Kalesi kazıları, ilk dönem kazılarından yaklaşık 50 yıl sonra 2021 yılında yeniden başlamıştır. İkinci dönem kazı çalışmaları kalenin en yüksek konumunda yer alan saray bölümünde devam etmektedir. Sarayın orta salon ve yukarı salon olarak isimlendirilen odalarında çalışmalar yapılmıştır. Bu odalarda fil ayakları olarak adlandırılan bazalt devasa sütunlar yer almaktadır. Ayrıca orta salonda yer aldığı düşünülen kabartmalı görsel sanat eserleri bu yapının dini özelliklerine vurgu yapmaktadır. Özenli taş işçiliği ile yapılmış bu odaların, sarayın özel odaları olarak planlanmış olabileceğini akla getirmektedir. Urartu yazılı metinlerinin birçoğunda ve aynı zamanda Kef Kalesi’nde tespit edilen taş blokların üzerinde “Aşihusi” yapılarından bahsedilmektedir. Bu anlamda “Aşihusi” yapılarının Kef Kalesi’nin önemli yapılarından biri olabileceği düşünülmektedir. Çalışmada “Aşihusi” yapısı olabilecek alanın ilk değerlendirmeleri verilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kef Kalesi
• II. Rusa
• Demirçağ
• Hayvan Kemikleri
• Aşihusi Yapısı

Kaynakça

1. Bilgiç, E. – Öğün, B., 1974. “Adilcevaz Kef Kalesi Kazıları 1972”, Türk Arkeoloji Dergisi 30 (1), ss. 31-35.
2. Burney, C. A. (1957). Urartian Fortresses and Towns in the Van Region. Anatolian Studies, 7, 37-53.
3. Coşkun, İ., Varol, O., & Polat, E. (2023). Adilcevaz Kef Kalesi Kazısı: Yeni Bulgular ve Değerlendirmeler. OANNES- Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5(1), 253-274. https://doi.org/10.33469/oannes.1234641.
4. Coşkun, İ., Varol, O., Keleş Eriçok, A., Kararlı, E., Kızılban, C., & Balkan, M. (2024). Adilcevaz Kef Kalesi kazısı 2022. 43. Kazı Sonuçları Toplantısı (Cilt 5), 377-387.
5. CTU Salvini, M. (2008). Corpus dei testi Uratei. Volume I. Roma: CNR - Istituto di studi sulle civiltà dell’Egeo e del Vicino Oriente.
6. Çilingiroğlu, A. – Işıklı, M., 2015. “25. Yılında Ayanis Kalesi Kazıları Dün, Bugün ve Gelecek”, Eds.: H. Kasapoğlu-M. Ali Yılmaz, Anadolu’nun Zirvesinde Türk Arkeolojisinin 40 Yılı, ss. 309-323.
7. Dan & Bonfanti (2022): Dan, R. & Bonfanti, A.S. (2022). Opium for the Urartian kings? Some considerations on an inscribed object from Karmir-blur (CTU B 8-28) and on the ašiḫusi building in Urartian architecture. Ancient Near Eastern Studies, 59.
8. Işıklı, M., 2014. “Reflectings on Twenty Five Years of Excavations at Ayanis; Past, Present and Future”, ARAMAZD (Armenian Journal of Near Eastern Studies), VIII/1-2, ss. 110-119.

9. Öğün, B. (1982). Die urartáischen Paläste und die Bestattungsbräuche der Urartäer. Palast und Hütte, Palast und Hütte, Beiträge zum Bauen und Wohnen im Altertum, Verlag Philipp von Zabern 217-236.
10. Payne, M. R. (2006). Urartu Çiviyazılı Belgeler Katalogu, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
11. Salvini, M. (1998). The inscription of the Urartian king Rusa II at Kefkalesi (Adilcevaz). Studi Micenei ed Egeo-Anatolici, 40(1), 123-129.
12. UKN I: Melikishvili, G. A. (1960). Urartskie klinoobraznye nadpisi I. Moskova: Izdatel’stvo Akademii Nauk SSSR.
13. UKN II: Melikishvili, G. A. (1971). Urartskie klinoobraznye nadpisi II. Moskova: Izdatel’stvo Akademii Nauk SSSR.
14. Varol, O. (2023). Urartu’nun Miras Sözcükleri için Yapısal ve Anlamsal Belirleyiciler, Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi, (6):62-79.