Bitlis Kent Merkezindeki Kültürel Miras Güzergâhlarının Belirlenmesi Üzerine Bir Deneme

Öz

Toplumların tarihsel sürekliliğini ve kimlik bilincini oluşturan kültürel miras; maddi (somut) ve manevi (somut olmayan) öğelerden oluşan çok katmanlı bir yapıya sahiptir. Bu mirasın korunarak gelecek kuşaklara aktarılması, sadece kültürel bir sorumluluk değil, aynı zamanda sürdürülebilir kalkınma açısından da stratejik bir öneme sahiptir. Kültürel miras ile turizm sektörü arasındaki karşılıklı etkileşim, kültürel varlıkların birer turizm değeri olarak değerlendirilmesini mümkün kılmakta; bu durum ekonomik büyüme, yerel kalkınma ve sosyo-kültürel canlanmayı teşvik etmektedir. Ayrıca kültürel miras turizmi sayesinde bireyler, ziyaret ettikleri alanlardaki tarihsel ve kültürel zenginlikleri deneyimleme fırsatı bularak hem kültürel duyarlılıklarını geliştirmekte hem de bilgi düzeylerini artırmaktadır. Bu yaklaşım, sadece mirasın tüketilmesini değil, aynı zamanda korunmasına yönelik bilinçli yatırımların yapılmasını da beraberinde getirmektedir. Bu kapsamda çalışma alanı olarak Van havzasında tarih boyunca önemli bir konuma sahip olan Bitlis kent merkezi seçilmiştir. Seçilen bölgedeki anıtsal tarihi ve kültürel miras yapıları seçilmiş ve çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmada Bitlis bölgesi özelinde gezgin ve turistler için kültürel miras rotası oluşturarak en kısa güzergahın belirlenmesi hedeflenmiştir. Çalışmada en kısa rotayı bulmak için gezgin satıcı probleminin çözümünde kullanılan En Yakın Komşu algoritması yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın daha iyi sonuç verebilmesi için anıtsal nitelikteki tarihi yapılar esas alınmıştır. Çalışma sonucunda, başlangıç noktası olarak Bitlis Kalesi esas alınarak belirlenen destinasyonlar arasında en kısa rota analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, tarihi ve kültürel miras yapılarının sürdürülebilir turizm kapsamında değerlendirilmesine yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tarihi ve kültürel miras
• Kültürel turizm
• Kültürel miras rotası
• En yakın komşu algoritması
• Bitlis

An Essay on Determining Cultural Heritage Routes in Bitlis City Center

Öz

Cultural heritage, which constitutes the historical continuity and identity awareness of societies, has a multi-layered structure consisting of material (tangible) and spiritual (intangible) elements. Preserving this heritage and transferring it to future generations is not only a cultural responsibility but also of strategic importance in terms of sustainable development. The interaction between cultural heritage and the tourism sector enables cultural assets to be evaluated as tourism assets; this encourages economic growth, local development and socio-cultural revitalization. In addition, thanks to cultural heritage tourism, individuals have the opportunity to experience the historical and cultural richness of the areas they visit, thus developing their cultural sensitivity and increasing their level of knowledge. This approach brings about not only the consumption of heritage but also conscious investments for its protection. In this context, Bitlis city center, which has an important position in the Van basin throughout history, was chosen as the study area. Monumental historical and cultural heritage structures in the selected region were selected and included in the study. The aim of the study is to determine the shortest route by creating a cultural heritage route for travelers and tourists in the Bitlis region. In the study, the Nearest Neighbor algorithm method used in solving the traveling salesman problem was used to find the shortest route. In order for the study to yield better results, monumental historical structures were taken as the basis. As a result of the study, the shortest route between the determined destinations was analyzed by taking Bitlis Castle as the starting point. In line with the findings obtained, various suggestions were developed for the evaluation of historical and cultural heritage structures within the scope of sustainable tourism.

Anahtar Kelimeler

• Historical and cultural heritage
• Cultural tourism
• Cultural heritage route
• Nearest neighbor algorithm
• Bitlis

Kaynakça

1. Altunay, E. (1994). 1540 (H. 947) Tarihli Tahrir Defterine Göre Bitlis Sancağı [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
2. Arık, M.O. (1971). Bitlis Yapılarında Selçuklu Rönesansı, Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü Sanat Tarihi Serisi No:2, Güven Matbaası.
3. Biggs, N., Lloyd, E. K., & Wilson, R. J. (1986). Graph Theory, 1736-1936. Clarendon Press. https://books.google.com.tr/books?id=XqYTk0sXmpoC.
4. Çelik, U. (2020). Coğrafi Bilgi Sistemleri Kapsamında Akıllı Ulaşım Sistemlerinde Asimetrik Gezgin Satıcı Problemine R Programlama Dili TSP, MAPSAPI ve LEAFLET Paketleri ile Çözüm Yaklaşımı. Akıllı Ulaşım Sistemleri Ve Uygulamaları Dergisi, 3(2), ss. 168-175
5. Fredman, M. L., Johnson, D. S., McGeoch, L. A., & Ostheimer, G. (1995). Data structures for traveling salesmen. Journal of Algorithms, 18(3), ss. 432-479.
6. Halim, A. H. & İsmail, İ., 2019, Combinatorial optimization: comparison of heuristic algorithms in travelling salesman problem. Archives of Computational Methods in Engineering, 26 (2), ss. 367-380.
7. Karagül, K. (2019). Gezgin Satıcı Problemi İçin Yeni Bir Çözüm Yaklaşımı: TPORT. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen Ve Mühendislik Dergisi, 21(63), ss. 819-832. https://doi.org/10.21205/deufmd.2019216312.
8. Karakoyun, M., & Hacıbeyoğlu, M. (2014). Biyomedikal Veri Kümeleri ile Makine Öğrenmesi Sınıflandırma Algoritmalarının İstatistiksel Olarak Karşılaştırılması. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 16(48), 30-42.

9. Kay, M. (2016). MATLOG: Logistics Engineering Using Matlab. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 4(1), ss. 15-20. http://dergipark.gov.tr/jesd/issue/20875/224091.
10. Koçak, Z. (2022). XVI. Yüzyıl Tapu Tahrir Defterlerine Göre Bitlis ve Yöresi Zâviyeleri. Erdem(82), 79-118. Lawler, E. L., Lenstra, J. K., Rinnoy Kan, A.H.G., & Shmoys, D. B. (1986). The Travelling Salesman Problem: A Guided Tour of Combinatorial Optimization, John Wiley&Sons.
11. Nuriyeva, F., & Kızılateş, G. (2016). Gezgin Satıcı Problemi İçin Merkezden Kenarlara Hipersezgisel Yöntem. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 20(2), ss. 319-323. https://doi.org/10.19113/sdufbed.55498.
12. Öztürker Demir, H.C. (2022). Bitlis’te Az Bilinen Bir Anıtsal Mimari Örneği: Yumurtatepe (Papşin) Kilisesi. Turkish Online Journal Of Design Art And Communication, 12(4), 1010-1025.
13. Öztürker Demir, H.C. (2023a). Bitlis - Tarihi Kermate Yolu Üzerinde İnşa Edilmiş İki Stratejik Yapı: Kefender Kalesi Ve Hanı. (Altıntaş Hakan, Mete Mustafa, Bolat Bozaslan Neslihan Ed. Sosyal Ve Beşerî Bilimlerde Uluslararası Teori, Araştırma Ve Derlemeler Kitabı İçinde (ss. 255 -273). Serüven Yayınevi.
14. Öztürker Demir, H.C. (2023b). Yeni Tespitler Işığında Bitlis’te Kiliseden Camiye Dönüştürülen İki Yapı Örneği: Kireçtaşı Köyü Cami Ve Arıdağ Köyü Cami. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 786-801. https://doi.org/10.21547/jss.1297243
15. Öztürker, Demir, H.C. ve Tokat, M.E. (2024). Orta Çağ’dan Cumhuriyet Dönemine Kadar Bitlis İli 2022 Yılı Yüzey Araştırması Sonuçları. Erol Evcin (Ed.), 39. Araştırma Sonuçları Toplantısı (Cilt 2, ss.285-301) içinde. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
16. Sharma, S. K. & Sharma, V. (2012). Time Series Prediction Using Knn Algorithms Via Euclidian Distance Function: A Case Of Foreign Exchange Rate Prediction. Asian Journal of Computer Science and Information Technology, 2 /7, 219 – 221
17. Şahin, YY., & Kulak, O. (2013). Depo Operasyonlarının Planlanması İçin Genetik Algoritma Esaslı Modeller. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 5(3), ss. 141-153.
18. Şen, K. (2023). Arşiv Belgelerinde Bitlis Küfrevi Türbesi'nin İnşa ve Tamirat Süreçleri. Öztürker Demir, H. C.(Ed.), Ortaçağ'dan Cumhuriyet'e. Sanat Tarihi Çalışmaları, Çanakkale, Paradigma Yayınları.
19. Şen, K. & Karasu, YY.E. (2021). Arkeolojik Veriler Işığında Bitlis Kale Kazısı Seramik Buluntuları (2018-2019 Yılı Kazı Buluntuları), Ege Yayınları.
20. Şen, K. (2018): “Bitlis Ulu Camii ve Bitlis Kalesine Ait İki Önemli Kitabe”, Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 147-156.
21. Şen, K. (2021). Bitlis Kalesi’nde Bulunan Sinan Bey (Kale) Hamamı Ve Rölöve Çalışmaları Üzerine Bir Değerlendirme. Erdem(80), 161-196.
22. Tekin, R.(2000), Bitlis Vakfiye Kayıt Defteri’ne Göre Bitlis vakıfları [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
23. Tokat, M.E.(2024a), 17. Yüzyılda Bitlis Kent Dokusu [Doktora Tezi, Ege Üniversitesi].Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
24. Tokat, M.E. (2024b). Matrakçı Nasuh’un Bitlis Minyatüründe Kentin Mimari Dokusu. Sanat Yazıları (51), 549-565. https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1528030
25. Tokat, M.E. (2024c). Bitlis Şehir Surları Üzerine Bir Değerlendirme. (C. Ülkü ve H. Elemana, Ed.), 26. Orta Çağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Kitabı (ss. 1345-1369) içinde. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
26. Tokat, M.E. (2025). Bitlis’te Bir Selçuklu Külliyesi. Kent Akademisi 18(1), 161-179. https://doi.org/10.35674/kent.1519185
27. Tuncel, M. (1992). TDV. İslam Ansiklopedisi “Bitlis” Maddesi, Cilt 6.
28. Yaşa, R. (1992). Bitlis’te Türk İskânı, Ankara.
29. Wang, Y Y. (2025, Mart 20). Gezgin Satıcı Sorunu - En Yakın Komşu Yöntemi, https://www.youtube.com/watch?v=RQpFffcI-ZI
30. Nuh Baba Türbesi (2025, 12 Nisan). https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bitlis/kulturenvanteri/nuh-baba-turbesi.
31. Hersan Mahallesi Kilisesi(2025, 11 Nisan). https://kulturportali.gov.tr/turkiye/bitlis/kulturenvanteri/klse870908.