An Ethical-Political Perspective on the Ecological Future of the Van Lake Basin

Yıl 2026, Sayı: VANGÖLÜ HAVZASI ÖZEL SAYISI (2), 246 - 258, 23.02.2026

Mehmet Ali Adıyaman

https://doi.org/10.53568/yyusbed.1678756

https://izlik.org/JA59NF29HZ

Öz

The Lake Van Basin is a closed basin of great ecological importance with its unique ecosystem and rich biodiversity. However, in recent years, this sensitive ecological structure has come under serious threat due to the effects of global climate change, unconscious and improper use of water resources, anthropogenic interventions, pollution and waste problems, unplanned construction and some practices such as filling. This study aims to draw attention to these threats and develop a holistic approach to protect the ecological future of the Lake Van Basin. In this context, the main claim of the study is that the problem can only be overcome with an ecological consciousness. Accordingly, the perspective of the social ecology approach is proposed as a basic framework in the process of building ecological consciousness. As a matter of fact, the preservation of the ecological existence of the Lake Van Basin should be considered not only as an environmental scientific issue, but also as an ethical and political issue; therefore, a holistic ecological perspective based on the ethics of complementarity should be adopted.

Anahtar Kelimeler

Van Lake Basin , Social Ecology , Ecological Consciousness , Climate Change , Murray Bookchin , ecological crisis

Van Gölü Havzasının Ekolojik Geleceği Üzerine Etik-Politik Bir Perspektif

https://izlik.org/JA59NF29HZ

Öz

Van Gölü Havzası, sahip olduğu eşsiz ekosistem ve barındırdığı zengin biyolojik çeşitliliğiyle ekolojik açıdan büyük bir öneme sahip kapalı bir havzadır. Ancak son yıllarda küresel iklim değişikliğinin etkileri, su kaynaklarının bilinçsiz ve yanlış kullanımı, insan kaynaklı müdahaleler, kirlilik ve atık sorunları, plansız yapılaşma ve dolgu gibi bazı uygulamalar nedeniyle bu hassas ekolojik yapı ciddi bir tehdit altına girmiştir. Bu çalışma, söz konusu tehditlere dikkat çekmeyi ve Van Gölü Havzası’nın ekolojik geleceğinin korunmasına yönelik bütüncül bir yaklaşım geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışmanın temel iddiası, yaşanılan sorunun ancak ekolojik bir bilinçle aşılabileceği yönündedir. Bu doğrultuda, ekolojik bilincin inşası sürecinde toplumsal ekoloji yaklaşımının bakış açısı temel bir çerçeve olarak önerilmektedir. Zira Van Gölü Havzası’nın ekolojik varlığının korunması, yalnızca çevre bilimsel bir mesele olarak değil, aynı zamanda etik ve politik bir mesele olarak da ele alınmalı; bu nedenle tamamlayıcılık etiğine dayanan bütüncül bir ekolojik perspektif benimsenmelidir.

Anahtar Kelimeler

Van Gölü Havzası , Toplumsal Ekoloji , Ekolojik Bilinç , İklim Değişikliği , Van Gölü , Murray Bookchin , Ekolojik Kriz

Kaynakça

• Adıyaman, M., A. (2020), Ekolojik Krize Yönelik Nesnel ve Bütüncül Bir Etik: Murray Bookchin’in Ekolojik Özgürlük Etiği (Tamamlayıcılık Etiği), Doğu Batı Düşünce Dergisi, Yıl:24, Sayı: 95. Son Dönemeç: Ekolojik Kriz, Özel Sayı, s.221-248.
• Adızel, Ö., (1998): Van Gölü Havzası Ornitofaunası Üzerine Araştırmalar. Doktora tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Adızel, Ö., Yıldız, M. Z., Ünal, M., Azizoğlu, E., vd. (2017). Van Sazlığı’nın Biyoçeşitliliği. Commagene Journal of Biology, 1(1), 31-41. https://doi.org/10.31594/commagene.392128
• Algan N. (2008). “İklim Etiği”, Mülkiye, cilt: XXXII, Sayı: 259.
• Altan Aydın, F., Doğu, A. F. (2008). Göllerde Seviye Değişimleri ve Nedenleri: Van Gölü Örneği. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (41), 183-208.
• Bilik, M. B. (2023). Kuraklık Nedeniyle Bozulan Sosyal İlişkiler ve Göç: Van Edremit Dilkaya Köyü Örneği. Afet Ve Risk Dergisi, 6(3), 1097-1114. https://doi.org/10.35341/afet.1278058
• Bookchin, M., (1996a). Ekolojik Bir Topluma Doğru, çev. Abdullah Yılmaz, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bookchin, M., (2017). Modern Kriz, çev. Abdullah Yılmaz, İstanbul: Sümer Yayıncılık.
• Bookchin, M., (1994). Özgürlüğün Ekolojisi: Hiyerarşinin Ortaya Çıkışı ve Çözülüşü, çev. Alev Türker, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bookchin, M.. (1996b). Toplumsal Ekolojinin Felsefesi: Diyalektik Doğalcılık Üzerine Denemeler, çev. Rahmi G. Öğdül, İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Bookchin, M., (2013a). Toplumsal Ekoloji ve Komünalizm, çev. Fuat Dara Elhüseyni, İstanbul: Sümer Yayıncılık.
• Bookchin, M., (2013b). Toplumu Yeniden Kurmak, çev. Kaya Şahin, İstanbul: Sümer Yayıncılık.
• Carson, R. (2004), Sessiz Bahar, çev. Çağatay Güler, İstanbul: Palme Yayıncılık.
• Demir, M. & Şen, F. (2021). 2021 Yılında Görülen Kuraklığın Van İlindeki Bazı Su Kaynakları ve Balıkçılığa Etkiler . Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1 (2), 94-104.
• Kılıç, S., (2008). Çevre Etiği: Ortaya Çıkışı Gelişimi ve Sonuçları, Ankara: Orion Kitabevi.
• URL 1, https://www.trthaber.com/foto-galeri/vanin-kus-cenneti-akgol-kurudu/35769.html Erişim Tarihi: 25.05.2021.
• URL 2, Van Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğü, Van İli 2022 Yılı Çevre Durum Raporu, https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/van-ilcdr-2022-20231027133953.pdf Erişim Tarihi: 20. 02.2025.
• URL 3, https://dogaarastirmalari.org.tr/wp-content/uploads/2024/09/20210603125507-van_sunumlar.pdf Erişim Tarihi: 20. 02.2025.
• URL 4, “Karasal ekosistemlerde iklim değişikliği, çölleşme, arazi bozulması, sürdürülebilir arazi yönetimi, gıda güvenliği ve sera gazı akışları hakkında bir IPCC Özel Raporu” https://www.ipcc.ch/srccl/ Erişim Tarihi: 10.05.2020.
• URL 5, “İklim değişikliği tehdidine, sürdürülebilir kalkınmaya ve yoksulluğu ortadan kaldırmaya yönelik çabalara yönelik küresel tepkinin güçlendirilmesi bağlamında, sanayi öncesi seviyelerin 1,5 °C üzerindeki küresel ısınmanın etkileri ve ilgili küresel sera gazı emisyon yolları üzerine bir IPCC özel raporu.” https://www.ipcc.ch/sr15/, Erişim Tarihi: 10.05.2020.
• URL 6, https://www.indyturk.com/node/289541/haber/van-g%C3%B6l%C3%BC-kurakl%C4%B1k-nedeniyle-kuruyor-mu Erişim Tarihi: 15. 03. 2021.
• URL 7, https://www.trthaber.com/haber/turkiye/van-golu-cekildi-tarihi-yapilar-ortaya-cikti-531979.html Erişim Tarihi: 15.05.2021.
• URL 8, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, Taşkın ve Kuraklık Yönetimi Dairesi Başkanlığı, Van Gölü Havzası Kuraklık Yönetim Planı, https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/Kurakl%C4%B1k%20Y%C3%B6netim%20Planlar%C4%B1/Van%20G%C3%B6l%C3%BC%20Havzas%C4%B1%20Kurakl%C4%B1k%20Y%C3%B6netim%20Plan%C4%B1%20Cilt%203.pdf Erişim Tarihi: 20. 02.2025.
• URL 9, Van Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığı, Özgür Düşünce Divanı, Van İli Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Raporu, https://www.vantso.org.tr/u/files/OZGUR_DUSUNCE_DIVANI_VAN_ILI_CEVRE_SORUNLARI.pdf Erişim Tarihi: 20. 02.2025.
• URL 10, Van Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğü, Van Gölü Havza Koruma Eylem Planı ve Uygulama Programı İzleme Raporu, https://webdosya.csb.gov.tr/db/van/icerikler/van-go-lu-havzasi-i-zleme-raporu-20210609201149.pdf Erişim Tarihi: 20. 02.2025.
• URL 11, https://ekolojibirligi.org/van-golu-yapilasma-kirlilik-ve-kuraklik-cemberinde/ Erişim Tarihi:15.03.2025.
• URL 12. https://www.medicalpark.com.tr/pestisit-nedir-turleri-etkileri-ve-zararlari-nelerdir/hg-1718 Erişim Tarihi: 01. 05. 2025.
• URL 13. https://www.evrensel.net/haber/574553/van-golu-havzasi-tas-ocaklariyla-kusatildi Erişim Tarihi: 02.10.2025