Folk Medicine in Van: A Qualitative Study on Learning and Practicing

Yıl 2026, Sayı: VANGÖLÜ HAVZASI ÖZEL SAYISI (2), 306 - 320, 23.02.2026

Gülsevim Evsel , Elif Aşğa

https://doi.org/10.53568/yyusbed.1678842

https://izlik.org/JA95UK77GM

Öz

In Anatolia, as in other traditional societies of the world, folk medicine has always existed before modern medicine and has been practiced simultaneously with it. This article aims to reveal the dimension of folk medicine activities, which have an important place in the field of health, daily life and social structure in the city of Van, in relation to learning and practice. The qualitative method was used in the study and under this method, face-to-face interview technique was used with folk doctors living in Van. This study also aims to contribute to the relevant literature by including some information and practices related to folk medicine experiences in Van. According to the results of the study, it can be said that folk medicine has made significant contributions to the social life of Van province. In other words, folk medicine has an important place in the social life of Van province and in this field where women are generally involved as physicians, the fact that women physicians have learnt this profession from their female relatives and prefer to practice and teach it to their fellow women has constituted an important quality. As a result, this study aims to create a complementary medicine perspective to modern medicine by revealing some of the learning and practice processes of folk medicine, which has an important place in the social life of Van, and to contribute to the studies on the sociology of health in Van province.

Anahtar Kelimeler

Folk medicine , sociology of health , complementary medicine , Van

Van’da Halk Hekimliği: Öğrenme ve Uygulamaya dair Nitel bir Çalışma

https://izlik.org/JA95UK77GM

Öz

Dünyanın diğer geleneksel toplumlarında olduğu gibi Anadolu’da da her zaman halk hekimliği modern tıptan önce var olmuş ve onunla eşanlı olarak yapılagelmiştir. Bu makale, Van kentindeki sağlık alanı, gündelik yaşam ve toplumsal yapıda önemli bir yere sahip olan halk hekimliği faaliyetlerinin öğrenme ve uygulama ile ilgili boyutunu ortaya koyma amacı taşımaktadır. Çalışmada nitel yöntem kullanılmış ve bu yöntem altında Van’da yaşayan halk hekimleriyle yüz yüze mülakat tekniği kullanılmıştır. Bu çalışma, Van’da halk hekimliği deneyimleri ile ilgili bazı bilgilere ve uygulamalara yer vererek ilgili literatüre katkı sunmayı da hedeflemektedir. Çalışmanın sonuçlarına göre, halk hekimliğinin Van ilinin toplumsal hayatına önemli katkıları olduğu söylenebilir. Diğer bir deyişle, Van ili toplum yaşamında halk hekimliği önemli bir yere sahip olmuş ve genellikle kadınların hekim olarak yer aldığı bu alanda kadın hekimlerin bu mesleği genellikle kadın akrabalarından öğrenmiş olması ve hemcinslerine uygulamayı ve öğretmeyi tercih etmesi önemli bir nitelik oluşturmuştur. Sonuç olarak bu çalışma Van toplumsal yaşamında önemli bir yeri olan halk hekimliğinin mesleği öğrenme ve uygulama süreçlerinden bazılarını ortaya koyarak, modern tıbba tamamlayıcı tıp bakış açısı oluşturma ve Van ilinin sağlık sosyolojisi alanındaki çalışmalara katkı sunma amacı taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Halk hekimliği , sağlık sosyolojisi , tamamlayıcı tıp , Van

Etik Beyan

Araştırmacı verilerin toplanmasında, analizinde ve raporlaştırılmasında her türlü etik ilke ve kurala özen gösterdiğini beyan eder.

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum yoktur

Kaynakça

• Acıpayamlı, O. (1982). Acıpayam’da halk hekimliği, Ankara Üniversitesi DTC Fakültesi Antropoloji Dergisi, sayı 11.
• Ak, M. (2017). Yörüklerde halk hekimliği, International Journal of Social Science, 57, s. 395-405.
• Carr, E. H. (2002). Tarih nedir? İletişim Yayınları.
• Conner, C. D. (2013). Halkın bilim tarihi: Madenciler, Ebeler ve “Basit Tamirciler,” TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları: Ankara.
• Çeribaş, M. (2014) Şaman/Bakşı Tipolojisi Bağlamında Kırgızlarda Halk Hekimliği Geleneği ve Halk Hekimleri-I, International Journal of Religious Sciences. 2, s. 65-83.
• Dağı, F. (2013) Türk Halk Anlatılarında Halk Hekimliği Üzerine bir Araştırma, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi.
• Dundes, A. (1977). Who are the Folk? Routledge.
• Elik, M. (2019). Özalp halk hekimliği, Social Sciences Studies Journal, 42, s. 4492-4498.
• Foster, G. M. (1953). Relationships between Spanish and Spanish-American folk medicine, The Journal of American Folklore, 66(261), s. 201-217.
• Işık, E. (1998). Beden ve Toplum Kuramı: Öznenin Sosyolojisinden Bedenin Sosyolojisine, Bağlam Yayınları: İstanbul.
• Kaplan, M. (2011) Halk Tıbbının Kökenleri: Teşhisten Tedaviye Din ve Büyü İlişkisi, Milli Folklor, 23(91): 150-156.
• Karaöz Arıhan, S. (2003) Antik Dönemde Tıp ve Bitkisel Tedavi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Bölümü Klasik Arkeoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
• La Barre, W. (1942). Folk Medicine and Folk Science, The Journal of American Folklore, 55 (218), s. 197-203.
• Mollahaliloğlu, S., Uğurlu, F. G., Kalaycı, M. Z. Ve Öztaş, D. (2015). Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamalarında Yeni Dönem, Ankara Med. J. 15(2): 102-105.
• Motti, R., Di Palma, A. ve Falco, B. de. (2023) Bryophytes used in folk medicine: An ethnobotanical overview, Horticulturae, 9 (137).
• O’Conner, B. B. ve Hufford, D. J. (2001) “Understanding folk medicine” in Healing logics: Culture and medicine in modern health belief systems, 1 ed. Utah State University Press.
• Press, I. (1978). “Urban folk medicine: A Functional overview” in Institute on Human Values in Medicine: Reports of the institute fellows 1977-1978, (Ed. Thomas K. McElhinney). Society for Health and Human Values. Available at: https://repository.digital.georgetown.edu/handle/10822/761522#page=258
• Punch, K. F. (2011). Sosyal araştırmalara giriş: Nitel ve nicel yaklaşımlar, Siyasal Kitabevi.
• Saltık Özkan, T. (2013). Folklorun Yüz Yılında Halk Hekimliği Çalışmalarına bir Bakış, Milli Folklor, 25(99).
• Sol, S. (2007). Edirne’de halk hekimliği, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 175-191.
• Şar, S. (2005) “Anadolu’da halk hekimliği uygulamaları,” Türkiye Klinikleri J Med Ethics, 13: 131-136.
• Şevli, D. (2023). Van’da Nazar İnancı ve Bu İnanca Bağlı Anlatılar, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 13, s. 564-584.
• Şevli, D. ve Azar, B. (2023). Van halk hekimliğinde hastalıkların tedavisinde kullanılan tedavi yöntemleri, Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi, 11(35), s. 637-660.
• Tabata, M., Sezik, E., Honda, G., Yeşilada, E., Fukui, H., Goto, K. ve Ikeshiro, Y. (1994). Traditional medicine in Turkey III. Folk medicine in EastAnatolia, Van and Bitlis provinces, Int. J. Pharmacog. 32 (1), s. 3-12.
• Türkmen, H. Ö. (2011). Tarihsel olarak Kadın Şifacılık ve Tıbbın Değerleri, Lokman Hekim Journal, 1(2): 21-27.
• Yeşilada, E.; Honda, G.; Sezik, E.; Tabata, M.; Fujita, T.; Tanaka, T.; Takeda, Y.; ve Takaishi, Y. (1995). Traditional Medicine in Turkey X. Folk Medicine in the Inner Taurus Mountains. Journal of Ethnopharmacology, 46(1995), s. 133-152.