Âşık Celal Yenitürk’ün (Celalî) Şiirlerinde Van

Yıl 2026, Sayı: VANGÖLÜ HAVZASI ÖZEL SAYISI (2), 361 - 373, 23.02.2026

Ahmet Öntürk

https://doi.org/10.53568/yyusbed.1679110

https://izlik.org/JA56YD94WW

Öz

Türk halk kültürünün en önemli unsurlarından biri âşıklık geleneğidir. Köklü bir geçmişe sahip olan bu gelenek sözlü kültür temelli olarak, halkın duygu ve düşüncelerinin halk ozanları tarafından dile getirilmesiyle sürdürülmüştür. İstanbul, Erzurum, Kars, Sivas, vb. bazı şehirler âşıklık kültürünün yaşatıldığı yerler açısından önem arz etmektedir. Âşıklık kültürünün yaşatıldığı yerlerden biri de Van ilidir.
Van âşıklık geleneğinde yetişen âşıklar arasında Ercişli Emrah, Karagündüzlü Âşık Davut, Alaköylü Âşık İsmail, Âşık Mehmet Ali, Âşık Hayrettin, Âşık Nur Mehmet, Ali Rıza Atacan, Âşık Çağlarî, Dertli Kazım, Âşık Ruhi, Âşık Doğanî, Âşık Emin, Âşık İsmail, Âşık Ahmet Poyrazoğlu vd. ile çalışmada ele alınan Âşık Celalî (Celal Yenitürk) yer almaktadır. Son dönemlerde ise Van âşıklık geleneğinde yeterince âşık yetişmemektedir. Âşık Celalî, Van âşıklık geleneğinin son temsilcilerinden biridir. Âşığın şiirleri doküman inceleme yöntemine göre değerlendirilmiştir.
Âşık Celalî’nin şiirlerinde birçok konunun işlendiği görülmektedir. Öne çıkan unsurlar arasında aşk, sevda vb. yer almaktadır. Âşık edebiyatı şiir geleneğinde önemli olan bu unsurlar Celalî’nin şiirlerinde de kendisine yer bulmuştur. Bu bakımdan şairin âşık tarzı şiir geleneğini sürdürdüğü görülmektedir. Bu unsurların yanı sıra şiirlerinde din, tasavvuf, irfan, ilim, vatan, bayrak, doğa gibi temalar da vardır. Bu durum Âşık Celalî’nin şiirlerini yazarken tek bir unsura bağlı kalmadığını, şiirlerini zenginleştirmek için çeşitli konulara yöneldiğini göstermektedir. Bu konuların dışında Van ili ile alakalı şiirleri de bulunmaktadır. Şiirlerde Van ilinin genel olarak doğal güzellikleri, tarihi mirası vb. açılardan ele alındığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu çalışmada Van ilinin doğal, tarihi vb. yönlerden Âşık Celalî’nin şiirlerine yansımaları incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Van , kültür , gelenek , âşıklık , Âşık Celâli

Van in the Poems of Aşık Celal Yenitürk (Celalî)

https://izlik.org/JA56YD94WW

Öz

One of the most important elements of Turkish folk culture is the minstrel tradition. This tradition, which has deep roots, is based on oral culture and has been sustained by folk poets expressing the feelings and thoughts of the people. Istanbul, Erzurum, Kars, Sivas, etc. are some of the cities that are important in terms of preserving the culture of minstrel. One of the places where the culture of minstrel poetry is kept alive is the province of Van.
Among the poets who grew up in the tradition of Van, there are Ercişli Emrah, Karagündüzlü Âşık Davut, Alaköylü Âşık İsmail, Âşık Mehmet Ali, Âşık Hayrettin, Âşık Nur Mehmet, Ali Rıza Atacan, Âşık Çağlarî, Dertli Kazım, Âşık Ruhi, Âşık Doğanî, Âşık Emin, Âşık İsmail, Âşık Ahmet Poyrazoğlu, etc., as well as Âşık Celalî (Celal Yenitürk), who is discussed in the study. In recent times, however, there has been a shortage of poets in the Van tradition of minstrel. Âşık Celalî is one of the last representatives of the Van tradition of minstrel poetry. The poems of minstrel have been evaluated according to the document analysis method.
It can be seen that many topics are addressed in the poems of Âşık Celalî. Prominent elements include love, passion, etc. These elements, which are important in the tradition of minstrel literature, also find their place in Celalî's poems. In this respect, it can be seen that the poet continues the tradition of minstrel poetry. In addition to these elements, his poems also feature themes such as religion, Sufism, wisdom, knowledge, homeland, flag, and nature. This shows that Âşık Celalî did not stick to a single theme when writing his poems, but turned to various subjects to enrich his poetry. In addition to these topics, there are also poems related to the province of Van. In the poems, it was concluded that the natural beauty and historical heritage of Van province were generally addressed. This study examines the reflections of Van province's natural and historical aspects in the poems of Âşık Celalî.

Anahtar Kelimeler

Van , culture , tradition , minstrelsy , Âşık Celâli

Kaynakça

• Aksoy, E. (2014). Âşık Ahmet Poyrazoğlu’nun Şiir Evreni (Tez No. 382024) [Doktora Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Alptekin, A. B. ve Sakaoğlu, S. (2014). Türk Saz Şiiri Antolojisi (14-21. Yüzyıllar). Akçağ Yayınları.
• Artun, E. (2017). Âşıklık Geleneği ve Âşık Edebiyatı-Edebiyat Tarihi/Metinler. Karahan Kitabevi.
• Arvas, A. (2005). Van Âşıklık Geleneği İnceleme-Metin (Tez No. 160632) [Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Arvas, A. (2009). Âşıklar Çay Evi: Günümüz Van Âşıklık Geleneğinden Bir Fasıl. Turkish Studies, 4(3), 179-196.
• Boratav, P. N. (2017). Folklor ve Edebiyat-I. Bilgesu Yayınları.
• Çobanoğlu, Ö. (2007). Âşık Tarzı Edebiyat Geleneği ve İstanbul. 3F Yayınevi.
• Kılıç, Y. (2016). Bayburtlu Celalî ve Vanlı Celâlî’nin Şiirlerinde Dil Becerileri. Iğdır Üniv Sos Bil Der, 9, 177-196.
• Köprülü, M. F. (1999). Edebiyat Araştırmaları. Atatürk, Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları Makaleler Külliyatı I, VII, 47
• Köprülü, M. F. (1940a). Türk Saz Şairleri II- Antoloji XVI-XVIII. Asırlar. Kanaat Kitapevi.
• Köprülü, M. F. (1940b). Türk Saz Şairleri III- Antoloji XIX-XX. Asırlar. Kanaat Kitapevi.
• Köprülü, M. F. (2014). Türk Edebiyatı Tarihi /Külliyat 1. Alfa Tarih.
• Günay, U. (1993). Âşık Veysel ve Âşık Tarzı Şiir Geleneği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 10(1), 21-42.
• Yiğiter, N. F. (2023). Âşık Celal Yenitürk’ün Hayatı, Sanatı ve Yayımlanmamış Şiirleri. (Tez No. 649860) [Yüksek Lisans Tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.