Van Gölü Havzasında Kadınların İşgücüne Katılımları ve İstihdam Trendleri

Öz

Bu çalışma; Van havzasında 2011 Van depremi sonrasından 2023 yılına kadar İŞKUR verilerine dayanarak kadınların işgücüne katılımındaki değişimi inceleyerek kadın istihdamının bölgesel, sektörel ve yapısal boyutlarını Türkiye ortalaması ile karşılaştırmalı bir şekilde ortaya koymuştur. Genel olarak Türkiye’de kadınların işgücüne katılımı yıllar içinde artış göstermiş olsa da bu artış Van Havzasına tam ve eşit bir şekilde yansımamıştır. Ağrı, Van ve Bitlis illeri özelinde yapılan analizde, kayıtlı kadın çalışan oranlarının Türkiye ortalamasına zamanla yaklaşma eğilimi gösterse dahi hâlen ortalamanın çok altında olduğu gözlemlenmiştir. Kadın çalışanların oransal olarak daha çok sağlık, eğitim, idari hizmetler ve imalat sektörlerinde yoğunlaştıkları gözlemlenmiştir. Van şehrinde kadın istihdamının büyük bir çoğunluğu idari ve destek hizmet faaliyetleri görevlerini üstlenirken Ağrı ve Bitlis’te imalat sektörünün kadın istihdamının lokomotifi görevini üstlendiği gözlemlenmiştir. Ayrıca kadınların esnek çalışma saatlerine yönelik istihdam tercileri yaptıkları da gözlemlenmiştir. Özellikle Van ilinde kadınların part-time işletmelerde çalışma oranları zaman zaman Türkiye ortalamasının çok üzerine çıkmaktadır. Bunların yanında Van ilinde COVID-19 zamanından bu yana kadın nüfusunun azaldığı gözlemlenmiştir. Sonuç olarak Van havzasında kadınların istihdama katılımlarını arttırmak için iş esnekliğinin ön planda olduğu işlerin geliştirilmesi gerekmektedir. Kadınların iş yaşamlarındaki bireysel beklentilerini anlamak üzere gelecekteki çalışmalar iş-yaşam dengesi ve iş üzerindeki algılanan kontrol faktörlerine yoğunlaşmalıdır. Ayrıca meslek eğitimleri geliştirilerek, kadınlara çocuk ve aile bakımları konusunda kaynaklar sağlayarak istihdama katılım arttırılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Kadın İstihdamı
• Van Havzası
• Esnek Çalışma
• Van Depremi
• COVID-19

Women's Labor Force Participation and Employment Trends in the Van Lake Region

Öz

This study examines the change in women's labor force participation in the Van Lake Region based on İŞKUR data from the 2011 Van Earthquake to 2023, and presents the regional, sectoral, and structural dimensions of women's employment in comparison with the Turkish average. In general, although women's labor force participation in Turkey has increased over the years, this increase has not been reflected equally in the Van Lake Region. In the analysis conducted specifically for Ağrı, Van and Bitlis provinces, it was observed that although the rates of registered women employees tend to approach the Turkish average over time, they are still far below the average. It was observed that women employees are proportionally more concentrated in the health, education, administrative services, and manufacturing sectors. While the majority of women's employment in Van city undertakes administrative and support service activities, it was observed that the manufacturing sector is the driving force of women's employment in Bitlis and Ağrı. It was also observed that women make employment choices for flexible working hours. Particularly in Van province, the rates of women working in part-time businesses sometimes exceed the Turkish average. It has also been observed that Van province has been gradually losing its female population since the COVID-19 period. As a result, jobs that prioritize job flexibility should be developed in order to increase women's participation in employment in the Van Basin. Future studies should focus on work-life balance and perceived control over work to understand women's individual expectations from their work lives. In addition, participation in employment can be increased by developing vocational training and providing women with resources child and family care.

Anahtar Kelimeler

• Women
• Van Basin
• Flexible Working
• Van Earthquake
• COVID-19.

Kaynakça

1. Afridi, F.,Dinkelman, T., ve Mahajan, K. (2016). Why are fewer married women joining the workforce in India? A decomposition analysis over two decades. IZA Journal of Development and Migration, 5(1), 7. https://doi.org/10.1186/s40176-016-0055-4
2. Alkan, A. (2015). Bitlis şehrinin çevre sorunları ve alınması gereken önlemler. Doğu Coğrafya Dergisi, 20(33), 11–36. https://doi.org/10.17295/dcd.07140
3. Altuğ, F., & Almammadlı, G. (2025). Türkiye’de kadın istihdamının sektörel ve bölgesel düzeyde yoğunlaşma durumu.
4. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 54, 164-193. https://doi.org/10.32003/igge.1488162
5. Arslan, M., & Çevik, C. (2024). COVID-19 ve eşitsizlikler. Sağlık Akademisi Kastamonu (SAK), 9(2), 374–397. https://doi.org/10.25279/sak.746709
6. Berber, M., & Yılmaz Eser, B. (2008). Türkiye’de kadın istihdamı: Ülke ve bölge düzeyinde sektörel analiz. İş,Güç: Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 10(2), 1–16.
7. Bilik, M. B. (2023). Kuraklık nedeniyle bozulan sosyal ilişkiler ve göç: Van Edremit Dilkaya Köyü örneği. Afet Çalışmaları Dergisi, 6(3), 1097–1114. https://doi.org/10.35341/afet.1278058
8. Ceylan, O. (2021). 1950-1980 arası dönemde Ağrı’nın kırsal kesiminde gündelik hayat, tarım ve hayvancılık. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 37(104), 419–457. https://doi.org/10.33419/aamd.1016037

9. Chaudhary, R., ve Verick, S. (2014). Female labour force participation in India and beyond. ILO Asia-Pacific Working Paper Series.
10. Coşkun, S. (2022). COVID-19’un görünmeyen kadın emeğine etkisi: Elazığ ilinde nitel bir araştırma. Sosyal Bilimler Dergisi, (59). https://doi.org/10.29228/SOBIDER.63686
11. Croft, A., Schmader, T., Block, K., ve Baron, A. S. (2014). The second shift reflected in the second generation: Do parents’ gender roles at home predict children’s aspirations? Psychological Science, 25(7), 1418–1428. https://doi.org/10.1177/0956797614533968
12. Çakır, Ö. (2008). Türkiye'de kadının çalışma yaşamından dışlanması. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (31),25–47.
13. Dedeoğlu, S. (2009). Eşitlik mi ayrımcılık mı? Türkiye’de sosyal devlet, cinsiyet eşitliği politikaları ve kadın istihdamı. Çalışma ve Toplum, 2009(2), 41–54.
14. Deniz, O., Yıldız, Z., Parin, S. ve Erdoğan, R. (2017). Deprem ve göç: 2011 Van depremi örneği. Social Sciences Studies Journal (SSS Journal), 3 (7), 1426-1444
15. Eşigül Yaghmaei, S. N., & Taymaz, B. (2024). Çalışan kadınlarda iş güvencesizliği algısı ve bakım sorumluluğu. Çalışma ve Toplum, 3(82), 993–1022.
16. European Commission. (Erişim tarihi: 24 Nisan 2025).Women’s situation in the labour market. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/gender-equality/women-labour-market-work-life-balance/womens-situation-labour-market_en#:~:text=Documents-,Labour%20market%20Participation,10%20years%20(%2D1.9%20p.p.)
17. Evans, M. D. R., ve Kelley, J. (2008). Trends in women’s labor force participation in Australia: 1984–2002. Social Science Research, 37(1), 287–310. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2007.03.003
18. Haque, T. (2015). Empowering rural women in developing countries: Challenges and pathways. In T. Haque (Ed.), Empowerment of rural women in developing countries. Concept Publishing Company Pvt. Ltd.
19. Hérault, N., ve Kalb, G. (2020). Understanding the rising trend in female labour force participation. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.3607714
20. International Labour Organization. (2020). The COVID-19 response: Getting gender equality right for a better future for women at work. https://www.ilo.org/global/topics/equality-and-discrimination/publications/WCMS_744374/lang--en/index.htm
21. International Labour Organization (Uluslararası Çalışma Örgütü [ILO]). (2021). Building forward fairer: Women’s rights to work and at work at the core of the COVID-19 recovery. https://www.ilo.org/global/publications/books/WCMS_814499/lang--en/index.htm
22. Kara, E. (2020). Türkiye’de aile yapısının annelerin işgücüne katılımı üzerindeki etkisi: Mikro ekonometrik bir analiz. Sosyal Güvenlik Dergisi, 10(1),89–106. https://doi.org/10.32331/sgd.752990
23. Karaalp-Orhan, H. S. (2017). What are the trends in women’s labour force participation in Turkey? European Journal of Sustainable Development, 6(3), 303–312. https://doi.org/10.14207/ejsd.2017.v6n3p303
24. Kardaş, A. (2022). Cumhuriyet döneminde Van. Kuram ve Uygulamada. Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 248-259. Doi: 10.48066/kusob.1199713
25. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170–189. https://doi.org/10.5281/zenodo.3905455
26. Kızılgöl, Ö. A. (2012). Kadınların iş gücüne katılımının belirleyicileri: Ekonometrik bir analiz. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 13(1), 88–101.
27. Klasen, S., ve Pieters, J. (2015). What explains the stagnation of female labor force participation in urban India? World Bank Economic Review, 29(3), 449–478. https://doi.org/10.1093/wber/lht033
28. Kocacık, F., ve Gökkaya, V. B. (2005). Türkiye’de çalışan kadınlar ve sorunları. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(1), 195–208.
29. Laçiner, V., ve Yavuz, Ö. (2013). Van depremi örneğinde afetler sonrası yapılan yardımlar ve hukuki çerçevesi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (DÜSBED), 5(9), 114–134.
30. Madgavkar, A., White, O., Krishnan, M., Mahajan, D., ve Azcue, X. (2020). COVID-19 and gender equality: Countering the regressive effects. McKinsey & Company. https://cieg.unam.mx/covid- genero/pdf/reflexiones/academia/39covid19-gender-equality.pdf
31. Memişoğlu, S. P.,ve İsmetoğlu, M. (2013). Zorunlu eğitimde 4+4+4 uygulamasına ilişkin okul yöneticilerinin görüşleri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2(2), Makale No: 02. https://www.jret.org/
32. Mosisa, A., ve Hipple, S. (2006). Trends in laborforce participation in the United States. Monthly Labor Review.https://www.bls.gov/cps/cpsaat03.htm
33. National Center forEducationStatistics. (Erişim tarihi: 24 Nisan 2025). Education indicators: An international perspective / Indicator 16. U.S. Department of Education. https://nces.ed.gov/pubs/eiip/eiipid16.asp
34. OECD. (2012). Closing the Gender Gap: Act Now. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264179370-en
35. OECD. (2021). Employment Outlook 2021: Navigating the COVID-19 crisisandrecovery.https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2021/07/oecd-employment-outlook-2021_e81ed73a/5a700c4b-en.pdf
36. Türkiye İstatistik Kurumu[TÜİK]. (Erişim tarihi: 24 Nisan 2025a). Eğitim durumu. Nüfus İstatistikleri Portalı. https://nip.tuik.gov.tr/?value=EgitimDurumu
37. Türkiye İstatistik Kurumu. (Erişim tarihi: 24 Nisan 2025b). Bölgesel İstatistikler [Web sayfası]. Biruni TÜİK. biruni.tuik.gov.tr/bolgeselistatistik/anaSayfa.do?dil=tr
38. İş ve İşçi Bulma Kurumu [İŞKUR]. (Erişim tarihi: 24 Nisan 2025a). Faaliyet raporları. https://www.iskur.gov.tr/kurumsal-bilgi/raporlar/
39. İş ve İşçi Bulma Kurumu [İŞKUR]. (Erişim tarihi: 24 Nisan 2025b). Mesleki Eğitim Kursları [Web sayfası]. İŞKUR. https://www.iskur.gov.tr/is-arayan/aktif-isgucu-programlari/mesleki-egitim-kurslari/
40. Tansel, A. (2002). Economic development and femalel abor force participation in Turkey: Time-series evidence and cross-province estimates. ERC Working Papers in Economics, 01/05.
41. T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (KSGM). (2014). Türkiye'de kadın işgücü profili ve istatistiklerinin değerlendirilmesi.
42. Tatar Say, Y. (2023). Van’da girişimci kadınların çalışma deneyimleri ve benlik algıları [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. Erişim adresi: https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/109609283/836026_yesim_tez-libre.pdf
43. Tiryaki Yenilmez, D. (2023). Türkiye’de kadınların kayıt dışı istihdamı üzerine kısa bir değerlendirme. Journal of Social Work Research, 3(2), 137–147. https://doi.org/10.57114/jswrpub.1311612
44. Umutlu, S., & Öztürk, M. (2020). İş yaşamında kadın ve karşılaştığı sorunlar. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(3), 297-306.
45. Ünal, E., Atik, D., & Gözüyeşil, E. (2021). COVID-19 pandemisi ve kadınlar. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi / Halic University Journal of Health Sciences, 4(1), 1–8. https://doi.org/10.48124/husagbilder.825346
46. World Bank. (2021). Gender dimensions of the COVID-19 pandemic.https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/7eb56ff6-3546-5d94-b45c-2c37fa64d2bc/content
47. Varol, M. (2019, Ekim 22). Depremden sonra yeni bir Van inşa edildi: Van'da, 23 Ekim 2011'de meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki depremin üzerinden geçen 8 yıllık sürede yapılan yatırımlarla adeta yeni bir şehir kuruldu. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/depremden-sonra-yeni-bir-van-insa-edildi/1619324
48. Yaman, Ö. M., ve Akyurt, M. A. (2013). Sosyal hizmete kültürel yaklaşım: 2011 Van depremi örneği. Sosyoloji Dergisi, 3(26),105–144.
49. Yılmaz Bingöl, T., Eraydin, Ş., Vural, B., Geniş, B., & Gürhan, N. (2024). Covid-19 pandemisinin kadınlar üzerindeki etkisi ve algıları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi / Gümüşhane University Journal of Health Sciences, 13(2), 751–759.
50. Yılmaz, M. (2022). TRB2 Düzey-2 Bölgesi’nde (Van, Bitlis, Muş, Hakkâri) 2007-2020 yılları arasında nüfusun gelişimi, hareketleri, yapısı ve eğitim durumu. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 26(1), 67-92
51. Yılmaz Şimşek, Z. (2021). Van'da konut üretim faaliyetlerinin kentsel gelişmeye etkileri (1927–2020). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü