Analysis of Rachel Carson's Silent Spring and Hikmet Birand's Anatolian Landscapes in Terms of Environmental Ethics and Nature Literature

Yıl 2026, Sayı: 71, 77 - 93, 25.03.2026

Mehmet Tütak , Burcu Tütak

https://doi.org/10.53568/yyusbed.1691585

https://izlik.org/JA59BG33UB

Öz

From the moment humankind first appeared on the historical stage until today, it has chosen to transform the environment of which it is a part in a way that best suits its needs. Initially aimed solely at meeting security and shelter needs, these actions, over time, with the intervention of various factors, transformed into a mindset that viewed nature as an unlimited resource. Thus, humanity, which for centuries sought ways to coexist with nature, parted ways with nature with which it had shared a common destiny. This separation deepened so much that humankind, through its ruthless destruction, threatened the very life of its former companion. Moreover, these threats are not limited to a single region, a single species, or a single factor. All the systems that constitute nature and enter its sphere of existence are brought to their death throes by these destructive actions. Although the process is working against nature, some circles, hearing the cries of their former friend, have resorted to every means to stop this situation and turn humanity away from its crimes. Initially, nature lovers chose to draw attention to nature's pleas through the press and media, and they have also utilized the endless possibilities offered by art and literature in this field. Indeed, literature is one of the most effective tools that can be used both to reveal the extent of the disasters and damage inflicted on nature and to develop environmental awareness. In this context, the aim of this study is to examine, from a comparative perspective, the works ‘Silent Spring’ and ‘Anatolian Landscapes’, which focus on environmental ethics and nature literature in order to highlight environmental awareness.

Anahtar Kelimeler

Rachel Carson , Silent Spring , Hikmet Birand , Anatolian Landscapes , Environmental Ethics , Nature Literature

Rachel Carson’ın Sessiz Bahar ve Hikmet Birand’ın Anadolu Manzaraları Adlı Eserlerinin Çevre Etiği ve Doğa Yazını Açısından İncelenmesi

https://izlik.org/JA59BG33UB

Öz

İnsanoğlu tarih sahnesine çıktığı ilk andan günümüze değin bir parçası olduğu çevreyi, kendisine en uygun biçimde dönüştürme yolunu seçmiştir. Önceleri salt güvenlik ve barınma ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olan bu eylemler, zaman içerisinde çeşitli faktörlerin devreye girmesiyle doğanın sınırsız bir kaynak olarak görülmesine yol açacak bir zihniyete dönüşür. Böylece asırlar boyunca doğayla iyi geçinmenin yollarını arayan insanın kader birliği ettiği doğa ile yolları ayrılır. Bu ayrılış, süreç içerisinde öylesine derinleşir ki insanoğlu acımasızca tahrip ettiği eski yol arkadaşının yaşamını tehdit eder. Üstelik bu tehditler tek bir bölgeyle, tek bir türle veya tek bir faktörle sınırlı değildir. Doğayı var eden ve onun varlık sahasına giren bütün sistemler bu yıkıcı eylemlerden ötürü can çekişir hale gelir. Süreç her ne kadar doğanın aleyhine işliyor olsa da eski dostunun çığlıklarını işiten kimi çevreler, bu duruma dur demek ve insanlığı işlediği suçtan döndürmek için her yola başvurmuşlardır. İlk etapta basın ve yayın organları aracılığıyla dikkatleri doğanın yakarışlarına çekme yolunu seçen doğaseverler, sanat ve edebiyatın bu alanda sunduğu sonsuz olanaklardan da faydalanmışlardır. Nitekim edebiyat hem doğanın maruz kaldığı felaketlerin ve doğal çevreye verilen zararların boyutlarını ortaya koymak hem de çevreye ilişkin duyarlılık geliştirmek için başvurulabilecek en etkili araçlardan biridir. Bu bağlamda bu çalışmamızın amacı, çevre duyarlılığını öne çıkarmak amacıyla çevre etiği ve doğa yazınını merkeze alan Sessiz Bahar ve Anadolu Manzaraları adlı eserlerin karşılaştırmalı bir bakış açısıyla incelenmesidir.

Anahtar Kelimeler

Rachel Carson , Sessiz Bahar , Hikmet Birand , Anadolu Manzaraları , Çevre Etiği , Doğa Yazını

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited/ Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. (Mehmet Tütak)

Destekleyen Kurum

Yok

Kaynakça

• Baykal, H. & Baykal, T. (2008). Küreselleşen dünya’da çevre sorunları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 1-17. https://izlik.org/JA45FG66BH
• Birand, H. (2001). Anadolu manzaraları. Ankara: TÜBİTAK Yayınları. Bookchin, M. (1996). Ekolojik bir topluma doğru. (Çev. Abdullah Yılmaz). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Carson, R. (2011). Sessiz bahar. (Çev. Ç. Güler). Ankara: Palme Yayıncılık.
• Çepel, N. (1976). Ekosistem kavramı, ekosistem analizleri ve bir ekosistem analizi modelinin geliştirilmesi. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 26(1), 34-59. https://izlik.org/JA24JZ99NF
• Ertan, K. A. (1998). Çevre etiği. Amme İdaresi Dergisi, 31(1), 125-139.
• Leopold, A. (1983). The land ethic. (Haz. D. Scherer & T.Attig). Ethics and the Environment, New Jersey: Prentice-Hall, INC., p.6-9
• Maltaş, A. (2015). Ekoloji ekseninde insan-doğa ilişkisi ve özne sorunu. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 17(29), 1-8.
• Manes, C. (1996). Nature and silence. C. Glotfelty and H. Fromm (Ed.). The Ecocriticism reader: Landmarks in literary ecology. Athens, Georgia: The University of Georgia Press, p. 15-29.
• Opperman, S. (2006). Doğa yazınında beden politikası. Littera: Edebiyat Yazıları. 18, 75-85.
• Oppermann, S. (2012). Ekoeleştiri: Çevre ve edebiyat çalışmalarının dünü ve bugünü. S. Oppermann (Ed.). Ekoeleştiri çevre ve edebiyat. Phoenix Yayınevi, s. 9-58.
• Özdağ, Ü. (2014). Çevreci eleştiriye giriş. Ankara: Ürün Yayınları.
• Sılaydın, M. B. (2006). Şehir planlamanın paradigmal sorgulanması ve ekolojik dengenin korunması bağlamında yeni bir süreç önerisi (Kuramsal Bir Deneme). (Yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Slovic, S. (1999). Giving expression to nature. Environment, 41(2): 25-32.
• Tamkoç, G. (1994). Derin ekolojinin genel çizgileri. İzmir: Ege Yayıncılık.
• Temel, Ö. P. (2010). Ekoeleştiri kuramı ışığında Stefano Benni’nin Margherita Dolcevita ve Terra adlı eserlerinde vurguladığı doğa öğesi ve yazarın çevreci düşünceleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi. The Letter of to the American President Franklin Pierce Written by Native American chief Seattle: https://craftx.org/sites/all/themes/craft_blue/pdf/Readers_Analysis_Letter_to_President_Pierce_from_Chief_Seattle_p10.pdf
• Yang, T. (2006). Towards an egalitarian global environmental ethics, environmental ethics and international policy. Unesco, p. 23-45. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000148676
• Yaylı, H. & Çelik, V. (2011). Çevre sorunlarının çözümü için radikal bir öneri: derin ekoloji. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 369-377. https://izlik.org/JA94SR73GN