Millî Mecmua Yazıları Işığında Erken Cumhuriyet Döneminde Van'da Toplumsal Hayat

Öz

Tarihsel süreçte stratejik konumu ve zengin kültürel yapısıyla birçok medeniyete ev sahipliği yapan Van, Osmanlı döneminde de Doğu Anadolu’nun önemli merkezlerinden biri olmuştur. Ancak I. Dünya Savaşı’nın yol açtığı büyük yıkım, şehrin fiziki dokusunu ve tarihî hafızasını önemli ölçüde tahrip etmiştir. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte Van, eski merkezinden kuzeye doğru taşınarak yeniden yapılanma sürecine girmiştir. Bu dönemde yazılı kaynakların azlığı nedeniyle hatırat ve gözlem yazıları özel bir önem kazanmıştır. 1923-1933 yılları arasında yayımlanan Millî Mecmua, yayın politikasının odağına yeni kurulan Cumhuriyet’in fikrî temellerini koyarken, sosyokültürel gözlemlerin bulunduğu yazı dizilerine de yer vermiştir. Buna bir örnek; derginin 1926 tarihli 54. Ve 58. sayılarında Timuroğlu Hasan Tahsin Bey tarafından kaleme alınan yazılardır. Tahsin Bey’in gözlemleri sonucu kaleme aldığı yazıları o dönemin Van’daki şehir ve köy hayatına dair önemli bilgiler sunmaktadır. Derginin 1926 tarihli 54. ve 58. sayılarında Timuroğlu Hasan Tahsin Bey tarafından kaleme alınan yazılar, Van’daki şehir ve köy hayatına dair önemli bilgiler sunmaktadır. Bu çalışma, söz konusu yazıları esas alarak erken Cumhuriyet döneminde Van’ın toplumsal yapısını, şehir ve köy yaşamı arasındaki belirgin farkları analiz etmeyi amaçlamaktadır. Makale, savaş sonrası Van’ın yaşadığı dönüşümü, toplumsal dinamikleri ve kültürel mirasın izlerini gözlem yazıları üzerinden değerlendirerek, dönemin taşra algısına ve modernleşme sancılarına ışık tutmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Van
• Millî Mecmua
• Van Şehir ve Köy Hayatı,
• Timuroğlu Hasan Tahsin

Social Life in Van During the Early Republican Period in Light of Articles from the National Magazine

Öz

With its strategic location and rich cultural fabric, Van has hosted many civilizations throughout history and remained one of the important centers of Eastern Anatolia during the Ottoman period. However, the vast destruction caused by World War I significantly damaged the city’s physical fabric and historical memory. With the proclamation of the Republic, Van shifted from its old center northward and entered a period of reconstruction. In this period, due to the scarcity of written sources, memoirs and observational writings gained special importance. Milli Mecmua, published between 1923 and 1933, placed the intellectual foundations of the newly established Republic at the core of its editorial policy while also featuring series of articles containing sociocultural observations. An example of this is the articles written by Timuroğlu Hasan Tahsin Bey in issues 54 and 58 of the magazine in 1926. The pieces that Tahsin Bey penned based on his observations offer important insights into urban and rural life in Van at that time. The articles authored by Timuroğlu Hasan Tahsin Bey in issues 54 and 58 of 1926 provide significant information on the city and village life of Van. Grounded in these texts, this study aims to analyze the social structure of Van in the early Republican period and the marked differences between urban and rural life. By evaluating the transformation Van underwent after the war, its social dynamics, and the traces of its cultural heritage through observational writings, the article sheds light on the period’s perception of the provinces and the pains of modernization.

Anahtar Kelimeler

• Van
• Van City and Village Life
• National Journal
• Timuroğlu Hasan Tahsin

Kaynakça

1. Millî Mecmûa, C. 5, Sayı 54, 1 Şubat 1926, ss. 882 – 883.
2. Millî Mecmûa, C. 5, Sayı 58, 1 Nisan 1926, ss. 944 – 945.
3. Akçora, E. (2007). Van ve çevresinde Ermeni isyanları (1896-1916) (2. baskı). Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
4. Akgümüş, D. (2011). Arşiv belgelerine göre I. Dünya Savaşı’nda Van ve çevresinde asayiş problemleri (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Aykaç, Z. (2019). İmparatorluğun çöküş döneminde Van: Van’da misyonerler ve konsolosluklar. E. Çağlayan (Ed.), Dünyada Van. İletişim Yayınları.
6. Baykal, B. S. (1992). Peçevi Tarihi (Cilt I, 1. baskı). Kültür Bakanlığı Yayınları.
7. Bingül, Ş. (2019). Tanzimat döneminde devlet ve aşiret: Van’da modernleşme çabaları ve aşiretler. E. Çağlayan (Ed.), Dünyada Van. İletişim Yayınları.
8. İnalcık, H. (2020). Tanzimat’ın uygulanması ve sosyal tepkileri. In H. İnalcık & M. Seyitdanlıoğlu (Eds.), Tanzimat (Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu) (9. baskı). İş Bankası Kültür Yayınları.

9. Kahraman, A. (2020). Millî Mecmua. In TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi. org.tr/milli-mecmua (Erişim tarihi: 26.06.2025).
10. Karpat, K. H. (2010). Osmanlı nüfusu 1830-1914. Timaş Yayınları.
11. Kieser, H. L. (2005). Iskalanmış barış: Doğu vilayetlerinde misyonerlik, etnik kimlik ve devlet 1839-1938 (A. Dirim, Çev.). İletişim Yayınları.
12. Özlük, N. (2006). Millî Mecmua. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7, 545-562.
13. Sarı, E. (2016). Van gazetesi sayfalarında Van’ın kentsel ve ekonomik yaşamı. In S. Parin (Ed.), Van kent araştırmaları (ss. 152-194). Bağlam Yayıncılık.
14. Şahin, G. (2015). 1926-1927 ve 1928 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Salnâmelerinde Van Vilayeti. Journal of Turkish Studies, 10(9), 429-444.
15. Tuna, S. A. (2022). Tanzimat döneminde Van. Sonçağ Akademi.
16. Yıldız, M. Z., & Deniz, O. (2016). Maarif salnamelerine göre, 19. yüzyıl sonunda Van’da eğitim ve kültürel hayat. Doğu Coğrafya Dergisi, 21(35).