Organizational Behavior in Disaster Management: A Qualitative Research on Hakkari Province NGO

Öz

Disasters are events that affect societies in multiple ways. Although the prerequisite for ensuring resilience against these events is to be prepared and to be resilient, the influence of social structures or non-governmental organizations is quite high. The main objective of this study is to measure the reactions of non-governmental organizations operating in Hakkari province, which is the most distant point of Turkey, in the event of a possible disaster, to determine the behavioral models in the organization, to determine disaster perceptions, to reveal current deficiencies and to reveal the disaster problem in the city with qualitative data. Based on this, the descriptive research technique was used in the study. The research was conducted through face-to-face interviews with 15 NGO managers. The qualitative interviews were transferred to computer environment with audio recordings, converted to text, examined in depth, subjected to content analysis and analyzed using the MAXQDA24 program. The study included important findings regarding the roles of NGOs, which are important stakeholders especially during disasters, in urban crisis periods. As a result of the research; It has been determined that Hakkari province is not prepared for disasters, the city's disaster risk is at a high level due to various factors, the institutional capacities of NGOs are not at the desired level, the equipment, manpower, trained personnel and volunteer system network are not the same in practice as the numerical level in theory, and the disaster awareness in the city as well as the building stock are problematic.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Risk
• Organization
• Behavior
• NGO

Afet Yönetiminde Organizasyonel Davranış: Hakkari İl STK'ları Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Afetler, toplumları çok yönlü olarak etkileyen olaylardırlar. Bu olaylara karşı dirençlilik sağlamanın ön koşulu her ne kadar hazırlık ve dirençlilik sağlamak olsa da, toplumsal yapıların ya da sivil toplum kuruluşlarının etkisi oldukça fazladır. Çalışmanın temel amacı, Türkiye’nin en uç noktası olan Hakkâri ilinde faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının olası bir afet anında gösterecekleri tepkileri ölçmek, organizasyondaki davranış modellemelerinin ne olduğunu belirlemek, afet algılarını belirlemek, mevcut aksaklıkları ortaya çıkarmak ve kentteki afetsellik problemini nitel verilerle ortaya koymaktır. Buradan hareketle çalışmada, betimleyici araştırma tekniği yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, 15 STK yöneticisi ile yüz yüze görüşme yapılmak suretiyle yürütülmüştür. Nitel görüşmeler, ses kaydı eşliğinde bilgisayar ortamına aktarılmış, metne dönüştürülmüş, derinlemesine incelenmiş, içerik analizlerine tabi tutulmuş ve MAXQDA24 programı ile analiz edilmiştir. Çalışmada, özellikle afet anında, önemli bir paydaş olan STK’ların, kentlerde kriz dönemlerindeki rollerine dair önemli tespitler yer almıştır. Araştırmanın sonucunda; Hakkâri ilinin afete hazır olmadığı, kentin afetselliğinin çeşitli faktörler dolayısıyla yüksek düzeyde olduğu, STK’ların kurumsal kapasitelerinin istenilen seviyede olmadığı, ekipman, insan gücü, eğitimli personel ve gönüllülük sistemi ağının teorikteki sayısal düzey ile pratikte aynı olmadığı ve kentteki afet bilincinin yanı sıra yapı stoğunun da sorunlu olduğuna dair tespitler ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Risk
• Organizasyon
• Davranış
• STK

Kaynakça

1. AFAD, (2024). Afet Yönetimi, https://www.afad.gov.tr/one-cikan-faaliyetlerimiz# Erişim Tarihi: 05.01.2025
2. AFAD, (2025). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü, https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu Erişim Tarihi: 25.02.2025
3. Akkaya, İ. (2013). Yüksekova (Hakkâri) Bölgesinin Depremselliği ve Sismik Tehlike Analizleri, İstanbul Yerbilimleri Dergisi, 26(1), 37-51.
4. Alexander, D. (2005). The Meaning of Disaster: A Reply to Wolf Dombrowsky. New Answers to Old Questions, Xlibris Press, 97-103.
5. AR-KA, (2023). Türkiye’deki Arama Kurtarma Kuruluşları, https://yolcu360.com/blog/arama-kurtarma-kuruluslari/ Erişim Tarihi: 12.03.2025
6. Aydemir, A. (2021). Afet Yönetim Sisteminin İncelenmesinde Gönüllülük Hizmetleri ve Bazı Sivil Toplum Kuruluşları. Afet ve Risk Dergisi, 4(2), 387-394. https://doi.org/10.35341/afet.986933
7. DAKA, (2014). TRB2 Bölgesinde Afet Yönetimi Açısından Mevcut Durum Analizi (PDF), https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/trb2-20b-c3-b6lgesi-20afet-20y-c3-b6netimi-20mevcut-20durum-20analizi.pdf Erişim Tarihi: 10.03.2025
8. DASK, (2024). İnteraktif Deprem Haritası, https://dask.gov.tr/tr/interaktif-deprem-haritasi Erişim Tarihi: 11.03.2025

9. Drabek, T.E. (1996). The Social Dimensions of Disaster, Colerado: FEMA.
10. Erol, F. (2025). Türkiye’de Afet Yönetimi: Risk Yönetimi Ekseninde Bir Model Önerisi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmış Doktora Tezi, Van.
11. Genç, N., Tutar, H. (2024). Yönetim ve Organizasyon, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
12. Hakkâri İl AFAD, (2025). https://hakkari.afad.gov.tr/ Erişim Tarihi: 25.03.2025
13. Hakkâri İl Nüfus, (2025). https://www.nufusu.com/il/hakkari-nufusu, Erişim Tarihi: 25.03.2025
14. IIENSTITU, (2020). Organizasyon Nedir? Organizasyonun Özellikleri Nelerdir?, https://www.iienstitu.com/blog/organizasyon-nedir Erişim Tarihi: 10.03.2025
15. Kadıoğlu, M. (2008). Modern, Bütünleşik Afet Yönetiminin Temel İlkeleri, Ankara: JICA Türkiye Ofisi Yayınları
16. Keyman, F. (2004). Sivil Toplum, Sivil Toplum Kuruluşları ve Türkiye, Bilgi Üniversitesi Sivil Toplum ve Demokrasi Konferansı Yazıları (PDF), http://stk.bilgi.edu.tr/docs/keyman_std_4.pdf Erişim Tarihi: 11.05.2025
17. Koç, T., Türkeş, M., Çalışkan, V. (2005). Çanakkale Kar Fırtınası Afetinin Sosyal ve Ekonomik Değerlendirilmesi, Sivil Savunma Dergisi, 181(1), 5-10.
18. MEDAK, (2024). Afet Yönetim Sistemi, https://www.medak.org.tr/faydali-bilgiler/faydali-bilgiler/ Erişim Tarihi: 05.03.2025
19. Mutlu, S. (2024). Hakkari’nin Yapı Stoğu, https://bianet.org/haber/hakkaride-yapi-stogu-acilen-guclendirilmeli-292971 Erişim Tarihi: 11.03.2025
20. Nüfus, (2025). Hakkari il Nüfusu, https://www.nufusu.com/il/hakkari-nufusu Erişim Tarihi: 12.03.2025
21. Özkan, O., Uzun, A. (2024). Sivil Toplum Kuruluşlarının Afet Yönetimindeki İkametlerini Sorgulamak: Balıkesir İl Örneği, Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(46), 267-312.
22. Sağlam, A. S. (2023). Hakkari için Uyarı, https://bianet.org/haber/hakkaride-yapi-stogu-acilen-guclendirilmeli-292971 Erişim Tarihi: 11.03.2025
23. Shaw, R. (2003). Role of Non-Government Organizations in Earthquake Disaster Management: An Asian Perspective. Regional Development Dialogue, 24(1), 117-129.
24. Sylves, R.T. (1996). The Political Policy Basis of Emergency Management, New York: FEMA. TDK, (2025). Türk Dil Kurumu Sözlüğü, https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 25.02.2025
25. Tosun, K. (1992). İşletme Yönetimi, İstanbul: Savaş Yayınları.
26. TUBİTAK, (2021). Afet Yönetimi PDF (F. OKTAY), https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/afet_yonetimi Erişim Tarihi: 27.02.2025
27. TÜİK, (2024). İl Bazlı İstatistiksel Veriler, https://cip.tuik.gov.tr/ Erişim Tarihi: 11.03.2025
28. Uzunçıbuk, L. (2005). Yerleşim Yerlerinde Afet ve Risk Yönetimi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmış Doktora Tezi, Ankara.
29. Varol, N., Kırıkkaya, E.B. (2017). Afetler Karşısında Toplum Dirençliliği, Dirençlilik Dergisi, 1(1), 1-9.
30. Wikipedia, (2025). Hakkari, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hakk%C3%A2ri Erişim Tarihi: 11.03.2025
31. Yenisu, E., Şahin, F., Öztekkeli, H. (2019). Yönetim Düşüncesinin Evriminde Sistem Kuramının Etkileri: Kavramsal Bir Çözümleme, Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(18), 514-527.
32. Yenisu, E., Şahin, F., Öztekkeli, H. (2019). Yönetim Düşüncesinin Evriminde Sistem Kuramının Etkileri: Kavramsal Bir Çözümleme, Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(18), 514-527.