Kars Gazetesinin II. Dünya Savaşı’nı Temsili Üzerine Bir İnceleme: Yerel Basın, Sınır Siyaseti ve Devlet Merkezli Çerçeveleme

Yıl 2026, Sayı: 71, 283 - 300, 25.03.2026

Kubilay Çelik

https://doi.org/10.53568/yyusbed.1850806

https://izlik.org/JA82MT95JU

Öz

Latin harflerinin kabulünden bir yıl sonra, 29 Ekim 1929’da yayımlanmaya başlayan Kars Gazetesi, Kars’ın ilk Türkçe yerel gazetesidir ve uzun süre Valilik himayesinde çıkmıştır. Bu çalışma, II. Dünya Savaşı sırasında (1 Eylül 1939 ile 7 Mayıs 1945) Almanya ve Sovyetler Birliği’ne ilişkin haberlerin iki ciltte nasıl sunulduğunu incelemektedir. Yönlendirilmiş içerik analiziyle, sistematik örnekleme yoluyla seçilen N=120 haber; tema (güvenlik/idare, ekonomi/ticaret, kültür/turizm, sosyal politika, sınır/geçiş, yerel siyaset), kaynak türü (resmî, sivil/STK, vatandaş, uzman), ton (olumlu/olumsuz/nötr) ve sunum (ön/arka sayfa, görsel var/yok) değişkenleri üzerinden kodlanmıştır. İki kodlayıcıyla yürütülen pilot kodlamada Cohen’s κ=0,83 elde edilmiştir. Bulgular, temaların %40,8 oranında güvenlik/idare ekseninde yoğunlaştığını; kültür/turizmin %9,2 ile sınırlı kaldığını; haberlerin %68’inde resmî kaynaklara dayanıldığını ve tonun ağırlıkla nötr olduğunu göstermektedir. Van, Ağrı ve Iğdır yerel basınlarıyla yapılan eşleştirilmiş karşılaştırma (100’er haber) Kars’ta devlet-merkezli çerçevelemenin daha baskın, tematik çeşitliliğin daha dar olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuçlar, sınır kentlerinde yerel basının savaş yıllarında bağımsız habercilikten ziyade devlet iletişimini taşıyıcı bir işleve kaydığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kars Gazetesi , Yerel Basın , II. Dünya Savaşı , Sınır Kenti , Çerçeveleme , Basın Özgürlüğü.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

An Analysis of Kars Newspaper’s Representation of World War II: Local Press, Border Politics and State-Centric Framing

https://izlik.org/JA82MT95JU

Öz

One year after the adoption of the Latin alphabet, the Kars Newspaper, which began publication on October 29, 1929, was Kars's first Turkish-language local newspaper and was published under the auspices of the Governor's Office for a long time. This study examines how news related to Germany and the Soviet Union was presented in two volumes during World War II (September 1, 1939 to May 7, 1945). Using directed content analysis, N=120 news items selected through systematic sampling were analyzed; Themes (security/administration, economy/trade, culture/tourism, social policy, border/transit, local politics), source type (official, civil/NGO, citizen, expert), tone (positive/negative/neutral), and presentation (front/back page, visual present/absent) variables were coded. Cohen's κ=0.83 was obtained in the pilot coding conducted with two coders. The findings show that 40.8% of the themes were concentrated on the security/administration axis; culture/tourism remained limited at 9.2%; 68% of the news items were based on official sources; and the tone was predominantly neutral. A matched comparison (100 news items each) with the local press in Van, Ağrı, and Iğdır reveals that state-centered framing is more dominant and thematic diversity is narrower in Kars. The results show that in border cities, the local press served as a conduit for state communication rather than independent journalism during the war years.

Anahtar Kelimeler

Kars Newspaper , Local Press , World War II , Border City , Framing , Press Freedom

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Kaynakça

• Alp, A. (2012). Kars tarihi bakımından bir kaynak olarak vilayet gazetesi “Kars”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 16(161), 89–113. https://doi.org/10.20296/tsad.68695
• Althusser, L. (1971). Ideology and ideological state apparatuses (Notes towards an investigation). In L. Althusser, Lenin and philosophy and other essays (pp. 127–186). Monthly Review Press.
• Anderson, B. (1993). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (İ. Savaşır, Çev.; S. Dolanoğlu & S. Sökmen, Yay. haz.). Metis Yayınları.
• Badem, C. (2010). The Ottoman Crimean War, 1853–1856. Brill. (The Ottoman Empire and Its Heritage: Politics, Society and Economy; Vol. 44). ISBN 9789004182059.
• Berelson, B. (1952). Content analysis in communication research. Free Press.
• Curran, J. ve Park M. J. (2000). Beyond globalization theory. J. Curran ve M. J. Park (Ed.). De-westernizing Media Studies (3–18) içinde. Londra, İngiltere: Routledge.
• Devlet İstatistik Umum Müdürlüğü. (1929). 28 Teşrinievvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri: Fasikül III – Usuller, kanun ve talimatnameler, neticelerin tahlili. Devlet Matbaası.
• Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.
• Doğuş. (1940, Haziran–Temmuz). [“Kars Gazetesi” ile ilgili haber/duyuru başlığı]. Doğuş, [sayı bilgisi yok], 29–30.
• Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58.
• Erdem, B. (2013). Matbaacılık ve basım süreci. Cinius Yayınları.
• Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. London and New York: Longman.
• Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Aldine Publishing Company.
• Goffman, E. (1974). Frame analysis. Harper & Row.
• Gökdemir, A. E. (1998). Cenub-i garbi Kafkas hükümeti. Ankara.
• Habermas, J. (2021). Kamusallığın yapısal dönüşümü (T. Bora & M. Sancar, Çev.; 16. Baskı). İletişim Yayınları.
• Hall, S. (1992). The work of representation. In S. Hall (Ed.), Representation (pp. 13–74). Sage.
• Hallin, D. C., & Mancini, P. (2004). Comparing media systems: Three models of media and politics. Cambridge University Press.
• Hannerz, U. (1996). Transnational connections: Culture, people, places. London: Routledge.
• Hsieh, H.-F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277–1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
• Kabacalı, A. (1998). Cumhuriyet öncesi ve sonrası matbaa ve basın sanayii. Cem Ofset. Kars Gazetesi. (1939–1945). [Seçilmiş sayılar: 21 Şubat 1939; 10 Mart 1939; 4 Nisan 1939; 9–31 Mayıs 1939; 4 Temmuz 1939; 22–29 Ağustos 1939; 5–24 Eylül 1939; 10–24 Ekim 1939; 10 Kasım 1939; 6 Ocak–9 Mayıs 1945]. Kars İl Halk Kütüphanesi; T.C. Millî Kütüphane, Basma Eserler Koleksiyonu.
• Krippendorff, K. (2013) Content analysis. An introduction to its methodology (3rd ed). California, CA: Sage Publications.
• Koloğlu, O. (2006). Osmanlı’dan 21. yüzyıla basın tarihi. Pozitif Yayınları.
• Koloğlu, O. (2012). Türkiye’de basın meslek ilkelerinin evrimi. İstanbul University Journal of Sociology, 3(5), 71–84.
• Köstüklü, N. (2004). Kazım Karabekir ve eğitim. Konya.
• Miles, M.B., Huberman, A.M. and Saldana, J. (2014) Qualitative data analysis: A methods sourcebook. Sage, London.
• Neuendorf, K. A. (2017). The content analysis guidebook (2nd ed.). SAGE Publications, Inc. https://doi.org/10.4135/9781071802878
• Olausson, U. (2013). Theorizing global media as global discourse. International Journal of Communication, 7, 1281–1297.
• Riffe, D., Lacy, S., Fico, F. G., & Watson, B. (2019). Analyzing media messages: Using quantitative content analysis in research (4th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429464287
• Şirin, F. S. (2010). Cumhuriyet ideolojisinin halka benimsetilmesinde Kars Halkevi ve Doğuş dergisinin rolü (1933–1950). Folklor/Edebiyat, 16(61), 73–104.
• Takım, A. (2012). Demokrat Parti döneminde uygulanan ekonomi politikaları ve sonuçları. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 67(2), 157–187. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002251
• Topuz, H. (2003). II. Mahmut’tan holdinglere Türk basın tarihi. Remzi Kitabevi.
• van Dijk, T. A. (1998). Ideology: A multidisciplinary approach. Sage Publications, Inc.
• Vural, A. M. (2012). Medyanın kültürel kalkınmayı sağlama ve eğitim işlevi. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi (10). https://doi.org/10.17064/iüifhd.95322
• Yalman, A. E. (1970). Yakın tarihte gördüklerim ve geçirdiklerim (Cilt 3). Rey Yayınları.
• Zürcher, E. J. (2017). Turkey: A modern history (Rev. ed.). Bloomsbury Publishing.