Sakarya Meydan Muharebesi Sürecinde Kayseri ve Civarında Lojistik, Levazım, Sağlık ve Belediye Hizmetleri

Öz

Kayseri, Anadolu’nun orta yerinde doğu-batı, kuzey-güney yönlü etkileşimin merkezi olmasının yanı sıra Ankara’nın işgal tehdidiyle karşı karşıya kalmasıyla da bu merkez olma özelliği yeniden gündeme gelmiştir. Zira Sakarya Meydan Muharebesi sürecinde TBMM’nin Kayseri’ye taşınması söz konusu olmuştur. Meclisin taşınmasıyla ilgili yoğun tartışmalar TBMM’nin Ankara’da kalmasını beraberinde getirmiş olsa da Sakarya Muharebesi’nin yoğunluğu artınca ve süresi uzayınca Ankara’dan birçok resmî kurumun ve önemli evrakın Kayseri’ye taşındığı bilinmektedir. Bu yönüyle Kayseri, Sakarya Meydan Muharebesi’nin sonuna kadar önemli bir merkez olarak iş görmüştür. Kayseri, savaş sırasında cephe ile irtibatın sağlanması konusunda da bir lojistik merkez konumunda olmuştur. Anadolu’nun çeşitli bölgelerinden sağlanan ve cepheye gönderilen silahlar ve cephanenin bir kısmı Kayseri’de toplanarak ihtiyaca göre buradan cepheye ulaştırılmıştır. Savaş sürecinde lojistik ve idari anlamda destek olmanın yanı sıra sağlık alanında da bünyesinde bulundurduğu ve civarında hazır tutulan hastaneler ve sağlık kuruluşlarıyla birlikte yine adeta bir merkez konumunda olmuştur. Her ne kadar sağlık konusunda cepheye önemli destekler verse de Kayseri şehrinin kendi içerisinde bazı sıkıntılar yaşadığı ve bu konuda belediyenin yerelde çıkan gazete yazılarıyla yeterli tedbirlerin alınmadığına dair eleştirildiği görülmektedir. Özellikle bakımsızlıktan kaynaklı olmak üzere sıtma ve tifo vakalarının savaş sürecinde Kayseri merkezini ve civarını oldukça etkilediği ve anlaşılmaktadır. Kayseri’nin konumu ve durumu ile Sakarya Meydan Muharebesi sürecinde Millî Mücadele’ye olan katkıları ve dönemin şartları gereği yaşanan bazı olumsuzluklar incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Kayseri
• Sakarya Meydan Muharebesi
• Millî Mücadele’de lojistik
• Millî Mücadele’de sağlık
• Kayseri Belediyesi.

Logistics, Supply, Health and Municipality Services in Kayseri and Surroundings During the Battle of Sakarya

Öz

Kayseri, in addition to being a center of east-west and north-south interaction in central Anatolia, was once again brought to the forefront when Ankara faced the threat of invasion. This central position was discussed during the Battle of Sakarya, leading to the relocation of the Grand National Assembly of Türkiye to Kayseri. Although intense debate surrounding the parliament’s relocation led to the Grand National Assembly of Türkiye remaining in Ankara, it is known that many official institutions and important documents were moved from Ankara to Kayseri as the intensity and duration of the Battle of Sakarya increased. In this respect, Kayseri served as an important center until the end of the Battle of Sakarya. Kayseri also served as a logistics center for maintaining communication with the front lines during the war. A portion of the weapons and ammunition supplied from various regions of Anatolia and sent to the front were collected in Kayseri and transported to the front lines as needed. In addition to providing logistical and administrative support during the war, Kayseri also served as a hub for healthcare, with hospitals and health institutions located within and around the city. Despite providing significant support to the front in healthcare, the city of Kayseri experienced some internal difficulties, and local newspaper articles criticized the municipality for failing to take adequate measures. It is understood that malaria and typhoid, particularly due to neglect, significantly affected Kayseri city center and its surrounding areas during the war. Kayseri’s location and situation, its contributions to the War of Independence during the Battle of Sakarya, and some of the negative impacts experienced due to the circumstances of the period will be examined.

Anahtar Kelimeler

• Kayseri
• the Battle of Sakarya
• Logistics in the War of Independence
• Health in the War of Independence
• Kayseri Municipality.

Kaynakça

1. Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, BCA, 30-18-1-1 / Kararlar Daire Başkanlığı (1920-1928) Yer Bilgisi: 3-22-20, Dosya Ek:71-26, Tarih: 27.05.1921.
2. Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, BCA, 30-18-1-1 / Kararlar Daire Başkanlığı (1920-1928) Yer Bilgisi: 3.31.16, Dosya Ek:71-41, Tarih: 31.08.1921.
3. TBMM Gizli Celse Zabıtları (GCZ), 29.10.1337, Devre 1, Cilt 2, İçtima 2, s.395.
4. Altuncuoğlu, N. (2012). “Kayseri’nin İlk Kadın Milletvekili Ferruha Güpgüp (1935)”. II. Uluslararası Ahilik Sempozyumu Bildiri Kitabı, Kayseri.
5. Arıkoğlu, D. (1961). Hatıralarım. İstanbul: Tan Gazetesi ve Matbaası.
6. Dervişoğlu, F. M. (2009). Milli Mücadele’de Sağlık Teşkilatı’na Bir Bakış, Cedit Neşriyat.
7. Erdoğan, H. (2021). “Milli Mücadele Döneminde Meclis’in Ankara’dan Taşınması Meselesi”, Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Araştırma ve Değerlendirmeler, Ed: Ayşe Çatalcalı Ceylan vd., Cilt:2, Gece Kitaplığı Yayınları, Ankara, s. 229-258.
8. Erdoğan, H. (2023). “Millî Mücadele Döneminde Kayseri”, Millî Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923, Cilt:5, ed: Mustafa Göleç vd., Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Yayınları, Ankara, s.190-238.

9. Evsile, M. (1997). Kurtuluş Savaşı’nda Askeri Nakliye Hizmetleri, Amasya: Cem Ofset.
10. Kalaç, A. H. (1960). Kendi Kitabım. İstanbul: Yeni Matbaa.
11. Kansu, M. M. (1986). Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber. Cilt II, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
12. Kars, Z. (1999). Millî Mücadele’de Kayseri, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
13. Müderrisoğlu, A. (1990). Kurtuluş Savaşının Malî Kaynakları, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
14. Öz, E. (2023). “Millî Mücadele Döneminde Kırşehir”, Millî Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923, Cilt:5, ed: Mustafa Göleç vd., Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Yayınları, s.241-266.
15. Özbay, K. (1976). Türk Asker Hekimliği Tarihi ve Asker Hastaneleri, Cilt:1, İstanbul
16. Türk İstiklal Harbi İdari Faaliyetler (1975). Cilt: 7, Ankara: Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Resmî Yayınları Genelkurmay Basımevi.
17. (1921, Eylül 2). Kasaturalar. Anadolu’da Yenigün, 1.
18. (1921, Eylül 2). Hilal-i Ahmer’in Yaralı Bir Gazimize Yardımı, Anadolu’da Yenigün, 2.
19. (1921, Eylül 2). Okuyucularımızdan biri tarafından gönderilen mektup: Kayseri Belediyesi. Anadolu’da Yenigün, 2.
20. (1921, Eylül 4). Zincidere’den Doktor Ulvi Kazım, sıtma hakkında: Kayseri’de sıtma hastalığı. Anadolu’da Yenigün, 2.
21. (1921, Eylül 5). İstiklal Mahkemesi Yakında şehrimize (Kayseri) gelecek. Anadolu’da Yenigün, 1.
22. (1921, Eylül 5). Dün asılan ve kurşuna dizilenler. Anadolu’da Yenigün, 1.
23. (1921, Eylül 6). Şehitlerin ailelerine yardım. Anadolu’da Yenigün, 2.
24. (1921, Eylül 7). Zabıta Haberleri. Anadolu’da Yenigün, 2.
25. (1921, Eylül 11). Aferin Erciyes Lokantasına Kayseri Hilal-i Ahmer Merkezinden: Anadolu’da Yenigün, 2.
26. (1921, Eylül 17). Kayseri ve Havalisindeki Faaliyet Hakkında Mülakat-Halkın Fedakârlığı. Anadolu’da Yenigün, 2.
27. (1921, Kasım 24). Hacı Mustafa Ağanın Destekleri. Anadolu’da Yenigün, 2.
28. (1921, Kasım 24). Kayseri Sağlık Müdürü Dr. Hıfzı Nuri Bey. Anadolu’da Yenigün, 2. Tez
29. Doğan, H. (1995). Milli Mücadele’de Doğu Cephesinden Batı Cephesine Yapılan Yardımlar ve İkmal Yolları, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Erciyes Üniversitesi.
30. “Meclis Koridorlarında Kravatlı Bir Kadın”, (2020, Kasım 10), https://www.kayserianadoluhaber.com.tr/haber/meclis-koridorlarinda-kravatli-bir-kadin-60681.