Halk İnanışlarının İz Düşümü: Milli Folklor Dergisi Örneği (1989-2025)

Öz

Halk inanışları, bir toplumun tarihsel ve kültürel hafızasında derin izler bırakan, sözlü kültür aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarılan inanç, uygulama ve ritüeller bütünüdür. Bu inanışlar; doğa olaylarından hastalıklara, ölümden doğuma, bereketten korunmaya kadar birçok konuda bireylerin dünyayı anlamlandırma biçimlerini yansıtır. Türkiye’de halk bilimi (folklor) çalışmalarının akademik bir disiplin hâline gelmesiyle birlikte, halk inanışları da araştırmacıların ilgi odağı olmuş, bu kapsamda pek çok saha çalışması, çözümleme ve kuramsal yaklaşım ortaya konmuştur. 1989 yılından itibaren yayın hayatına başlayan Milli Folklor Dergisi, Türkiye’de halk bilimi alanındaki en önemli akademik yayın organlarından biri olarak kabul edilmektedir. Dergi hem yerel hem de genel ölçekte halk kültürüne ilişkin çeşitli konuları ele almakta ve özellikle halk inanışları gibi alt alanlarda çok sayıda makaleye yer vermektedir. Bu bağlamda, dergide yayımlanan halk inanışlarına dair çalışmaların niceliksel ve niteliksel olarak değerlendirilmesi, Türkiye’de halk bilimi alanının gelişimini ve yönelimlerini ortaya koymak açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, 1989–2025 yılları arasında Milli Folklor Dergisi’nde yayımlanan halk inanışlarıyla ilgili makaleler kapsamlı bir şekilde incelenecek; tematik dağılım, yöntemsel yaklaşım, bölgesel odaklanma ve kuramsal çerçeve gibi açılardan değerlendirilecektir. Böylece hem derginin halk inanışlarına ne ölçüde katkı sunduğu belirlenmeye çalışılacak hem de bu alanın akademik gelişim seyri üzerine genel bir perspektif sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• halk inanışları,
• Milli Folklor Dergisi,
• Halk Bilimi,
• Akademik değerlendirme,
• Tematik analiz,

Projection of Folk Beliefs: The Case of National Folklore journal (1989-2025)

Öz

Folk beliefs are a set of beliefs, practices and rituals that leave deep traces in the historical and cultural memory of a society and are passed down from generation to generation through oral culture. These beliefs reflect the way individuals make sense of the world in many subjects from natural events to diseases, from death to birth, from fertility to protection. With the emergence of folklore studies as an academic discipline in Turkey, folk beliefs have also been the focus of researchers' attention, and many field studies, analysis and theoretical approaches have been put forward in this context. Since 1989, the Journal of National Folklore has been recognized as one of the most important academic publications in the field of folklore in Turkey. The journal deals with various topics related to folk culture on both local and general scales and includes a large number of articles, especially in sub-fields such as folk beliefs. In this context, the quantitative and qualitative evaluation of the studies on folk beliefs published in the journal is of great importance in terms of revealing the development and orientations of the field of folklore in Turkey. In this study, articles on folk beliefs published in the Journal of National Folklore between 1989 and 2025 will be analyzed comprehensively and evaluated in terms of thematic distribution, methodological approach, regional focus and theoretical framework. Thus, both the extent to which the journal contributed to folk beliefs and a general perspective on the academic development of this field will be presented.

Anahtar Kelimeler

• Folk beliefs,
• Journal of National Folklore,
• Academic evaluation,
• Thematic analys,

Kaynakça

1. Aça, M. (1999). Kazak ve Kırgız Türklerinde Defin Sonrası Bazı Uygulamalar ve Aş Verme (Aş Toyu). Milli Folklor Dergisi, Sayı 43, Sayfa 24-33.
2. Aça, M. (2001). Türk Halk Geleneğindeki Doğum Sonrası Uygulamalara Bir Örnek: Tuzlama. Milli Folklor Dergisi. Sayı 52, Sayfa 93 100.
3. Açık, F. (2004). Özbekistan’da Defin ve Taziye Merasimleri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 61, Sayfa 142-148.
4. Alişar, F. (1992). Bayramlar ve İçel’de Dini Bayram Gelenekleri. Milli Folklor Dergisi. Sayı 15, Sayfa 29-30.
5. Alptekin, A.B. (2010). Türk Halk Hikayelerinde Halk Hekimliği. Milli Folklor Dergisi. Sayı 86, Sayfa 5-19.
6. Amanoğlu, E.K. (1998). Nahçıvan’da Eski Türk İnançlarının İzleri (Ağaç Kültü). Milli Folklor Dergisi, Sayı 38, Sayfa 36- 43.
7. Aras, E. (2002). Türklerde Hıdrellez Geleneği. Milli Folklor Dergisi. Sayı 54. Sayfa 39-54.
8. Arık, D. ve Eroğlu, A. H. (2017). Önsöz. D. Arık ve A. H. Eroğlu. (Editörler). Halk İnanışları. (13-15). Birinci Baskı. Ankara: Grafiker Yayınlar.

9. Artun, E. (2001). Adana’da, Törenlere, Adaklara, Özel Günlere Ait İnançlar, Pratikler ve Bunlara Bağlı Mutfak Kültürü. Milli Folklor Dergisi, Sayı 49, Sayfa 27-37.
10. Arslan, Y. (2017). Türkistan’dan Tunceli’ye Kurban İnancı. Milli Folklor Dergisi, Sayı 115, Sayfa 51-62.
11. Aydın, N. ve Ölker, P. (2025). Türk Halk Kültüründe Kutsalla İlişkisi Bağlamında Pazubent. Milli Folklor Dergisi, Sayı 146, Sayfa 66-76.
12. Aykaç, M. S. ve Eren M. (2025). Türk Folklor Araştırmaları Dergisi’ndeki Halk İnanışları Araştırmaları Üzerine Bir İnceleme (1949-1980). Dicle Üniversitesi Sezai Karakoç Edebiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 1, Sayfa 1-31.
13. Aynakulova, G.(2006). Kırgızlarda Evlilik ve Evlenme Törenleri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 72, Sayfa 95-106.
14. Ayten, K., Köse, A. (2018). Popüler Dindarlık. İstanbul: Timaş Yayınları.
15. Bascom, W. R. (2014). Halk Bilimi, Sözlü Sanat ve Kültür. M.Ö. Oğuz ve S. Gürçayır Teke. (Editörler). Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 2. (33-39). Üçüncü Baskı. Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
16. Baysal, N. (2015). Dede Korkut Kitabı’nda Dinsel Büyüsel ve Tabusal Uygulamalar Üzerine Bir İnceleme. Milli Folklor Dergisi, Sayı 107, Sayfa 72-82.
17. Boratav, P.N. (2020). 100 Soruda Türk Folkloru. (3.Baskı). Ankara: Bilgesu Yayınları
18. Çek, S. (2022). Sinop’ta Yaşayan Hıdırellez Kutlamaları. Milli Folklor Dergisi. Sayı 133, Sayfa 234-246.
19. Çelik, A. (1994). Trabzon Yöresi Ağıtları. Milli Folklor Dergisi, Sayı 23, Sayfa 18-23.
20. Çelik, A. (1998). Trabzon Yöresinde Bazı İnanmalar. Milli Folklor Dergisi, Sayı 39, Sayfa 35-37.
21. Çetin, İ. (1991). Ortaasya Türk Kültüründe Efsun ve Efsun Törenleri I. Milli Folklor Dergisi, Sayı 10, Sayfa 24-28.
22. Çetin, İ. (1991). Ortaasya Türk Kültüründe Efsun ve Efsun Törenleri II. Milli Folklor Dergisi, Sayı 11, Sayfa 27-32.
23. Çobanoğlu, Ö. (2018). Halkbilimi Kuramları ve Araştırma Yöntemleri Tarihine Giriş, (Dokuzuncu Baskı). Ankara: Akçağ Yayınları.
24. Çobanoğlu, Ö. (1998). Durmuş Dede Örneğinden Hareketle Yatırların Yerinin Değiştirilmesinde Halk İnançlarının Durumu Üzerine Tespitler. Milli Folklor Dergisi, Sayı 40, Sayfa 7-10.
25. Dıykanbayeva, M. (2009). Kırgız Türklerinde Ölüm. Milli Folklor Dergisi, Sayı 82, Sayfa 89-97.
26. Doğan, N. (2024). Türk Halk İnanışlarının Gotik İmgeleri ve Alegoriler. Milli Folklor Dergisi, Sayı 144, Sayfa 99-109).
27. Duranlı, M. (2006). Saha Türklerinin ve Sibirya’nın Diğer Halklarının İnanç ve Efsanelerinde Çiçek Hastalığı. Milli Folklor Dergisi, Sayı 70, Sayfa 79-84).
28. Duvarcı, A.(1990). Halk Hekimliğinde Ocaklar. Milli Folklor Dergisi, Sayı 7, Sayfa 34-38.
29. Eker, G.Ö. (1998). Türk Kültürü İçinde Geleneksel Bolu Evlenme Adetlerinin Yeri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 40, Sayfa 15-30.
30. Ekici, M. (2002). Tire Yöresi Yağmur Duası Gelenekleri Üzerine Bir İnceleme. Milli Folklor Dergisi, Sayı 56, Sayfa 46-52.
31. Ercan, E.H. (2006). Balkanlarda Gökyüzü ile İlgili İnanışlar ve Halk Takvimi. Milli Folklor Dergisi, Sayı 69, Sayfa 72-82.
32. Erdal, T. (2018). Ay Dede, Evin Nerde? Halk Anlatılarında ve inanışlarında Ay’ın Cinsiyeti. Milli Folklor Dergisi, Sayı 120, Sayfa 198-211.
33. Ergönenç, D. (2008). Nogay Türklerinde Ölüm ile İlgili İnançlar ve Ağıtlar. Milli Folklor Dergisi, Sayı 80, Sayfa 77-84.
34. Eroğlu, A. H. (2017). Halk İnanışlarına Giriş. D. Arık ve A. H. Eroğlu. (Editörler). Halk İnanışları. (19-42). Birinci Baskı. Ankara: Grafiker Yayınlar.
35. Ersoy, R. (2002). Türklerde Ölüm ve Ölü ile İlgili Rit ve Ritüeller. Milli Folklor Dergisi, Sayı 54, Sayfa 86-101.
36. Eryılmaz, Z. (2020). Dijital Folklor Bağlamında İnancın Değişimi ve Dönüşümleri: Siber Cemaat Örnekleri Milli Folklor Dergisi, Sayı 126, Sayfa 110-117.
37. Gökçimen, A. (2010). Türkmen Irımları (Halk İnanışları ve İşlevleri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 87, Sayfa 148-158.
38. Gönen, S. (2006). Dede Korkut Hikâyelerinden Günümüze Yansıyan Evlilik Adetleri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 69, Sayfa 62- 71.
39. Günay, U. (1995). Ritüeller ve Hıdırellez. Milli Folklor Dergisi, Sayı 26, Sayfa 2-3.
40. Güzel, A. (1993). Türk Ergenekon/Nevruz Bayramı ve Kaygusuz Abdal’da Bir Nevruz Sabahı. Milli Folklor Dergisi. Sayı 17, Sayfa 9-12.
41. Kalafat, Y.K. (1993). Geçmişten Günümüze Türk Halk İnançlarında Işık. Milli Folklor Dergisi, Sayı 20, Sayfa 32-34.
42. Kalafat, Y.K. (1994). Türk Halk İnançlarında Hususiyle Doğu Anadolu’da ve Orta Toroslar’da ‘Kırk’ Motifi. Milli Folklor Dergisi, Sayı 22, Sayfa 15-21.
43. Kalafat, Y.K. (1994). Orta Toroslar ve Makedonya Yörükleri Halk İnançları Karşılaştırması-I. Milli Folklor Dergisi, Sayı 23, Sayfa 34-36.
44. Kalafat, Y.K. (1994). Orta Toroslar ve Makedonya Yörükleri Halk İnançları Karşılaştırması-II. Milli Folklor Dergisi, Sayı 24, Sayfa 34-41.
45. Kalafat, Y.K. (1995). Orta Toroslar ve Makedonya Yörükleri Halk İnançları Karşılaştırması-III. Milli Folklor Dergisi, Sayı 25, Sayfa 28-32.
46. Kalafat, Y.K. (1998). Anadolu Türk Halk İnanç Araştırmalarının Problemleri Üzerine. Milli Folklor Dergisi, Sayı 38, Sayfa 63-68.
47. Kalafat, Y.K. (1999). “Kazakistan’daki Türk Halk İnançları. Milli Folklor Dergisi, Sayı 42, Sayfa 66-71.
48. Kaplan, M. (2011). Halk Tıbbının Kökenleri: Teşhisten Tedaviye Din ve Büyü İlişkisi. Milli Folklor Dergisi, Sayı 91, Sayfa 150-156.
49. Karabaşa, S. (2017). Balıkesir İli Edremit İlçesi Mehmetalan Köyünde Yaşayan Tahtacı Türkmenlerinde Hıdırellez Geleneği. Milli Folklor Dergisi, Sayı 114, Sayfa 52-65.
50. Karaman, R. (1999). Türkiye’de Nevruz Kutlamaları. Milli Folklor Dergisi. Sayı 42, Sayfa 39-52.
51. Kaya, D. (1992). Tandırnameler. Milli Folklor Dergisi, Sayı 14, Sayfa 29-30.
52. Koç, A. (2022). Kutsal Mekân, Ritüel ve Yemek: Eskişehir Türkmen Baba’da Yağmur Duası Uygulamaları ve Zomata Geleneği. Milli Folklor Dergisi, Sayı 135, Sayfa 135-147.
53. Köksal, M.F. (2002). Klasik Türk Şiirinde Güneş Tutulması ve Bununla İlgili İnanış ve Adetler. Milli Folklor Dergisi, Sayı 53, Sayfa 114-125.
54. Köse, N. (2003). Türk Düğünlerinde Gerdek Sonrası Duvak Geleneği. Milli Folklor Dergisi. Sayı 60, Sayfa 92-109. Kumartaşlıoğlu, S. (2015). Geyik Boynuzlarının Yatırlarda Şifa İçin Kullanımı.
55. Milli Folklor Dergisi, Sayı 107, Sayfa 137-148.
56. Milli Folklor (1989-2025), sayı 1-146
57. Mohammadi, A. (2015). Hazara Türklerinin Halk İnançlarında Doğum, Evlenme ve Ölüm. Milli Folklor Dergisi, Sayı 105, Sayfa 111-119.
58. Nergis, R. (2025). Kırgız Halk Hekimliğinde Şamanist İnançlara ve Bazı Şifalı Bitkilere Dayalı Sağaltma Metodları. Milli Folklor Dergisi Sayı 145, Sayfa 182-193.
59. Orazbayoğlu M. (1990). Kazak Türklerinde Ağıt. Milli Folklor Dergisi, Sayı 6, Sayfa 26-27.
60. Ölmez, F.N ve Sökmez, S. (2012). Isparta Gönen’de Geçmişten Günümüze Evlenme Adetleri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 95, Sayfa 333-344.
61. Örnek, S. V. (2014). Türk Halkbilimi, Ankara: Bilgesu Yayıncılık.
62. Örnek, S. V. (2017). Sivas ve Çevresinde Hayatın Çeşitli Safhalarıyla İlgili Batıl İnançların ve Büyüsel İşlemlerin Etnolojik Tetkiki. (1.Baskı). Ankara: Bilgesu Yayıncılık.
63. Örnek, S. V. (2017). Anadolu Folklorunda Ölüm. (1.Baskı). Ankara: Bilgesu Yayıncılık
64. Özay, Y. (2005). Ufo Anlatıları. Milli Folklor Dergisi, Sayı 67, Sayfa 53-62.
65. Özcan, D. ve Sakallı, E.(2016). Amerika’da Yaşayan Ahıska Türklerinin Evlenme Adetleri Üzerine Milli Folklor Dergisi, Sayı 109, Sayfa 233-240.
66. Özdemir, N. (1999). Eğlence Kavramı ve Hıdırellez Kutlamaları. Milli Folklor Dergisi. Sayı 42, Sayfa 31-38).
67. Rayman, H. (2003) Yozgat Yöresinde Bazı Şamanik ve Kozmogonik İnançlar. Milli Folklor Dergisi, Sayı 60, Sayfa 88-91.
68. Sarpkaya, S. (2017). Türklerin Şeytani Masalları. (1.Baskı). Ankara: Karakum Yayınları.
69. Sezen, L. (1992). Türk Folklorunda Hıdırellez. Milli Folklor Dergisi, Sayı 14, Sayfa 32-34.
70. Sezer, M. A. (2021). Halkbilimi Araştırmaları. İstanbul DBY Yayınları.
71. Şahin, H. (1989). Arguvan Köylerinde Uğur Alma Âdeti . Milli Folklor Dergisi, Sayı 3, Sayfa 30.
72. Şafak, D. (2017). Etnografi’den Netnografi’ye Sanal Ortamda Kurşun Dökme: Sen Bi Kurşun Döktür. Milli Folklor Dergisi, Sayı 116, Sayfa 156-168.
73. Şimşek, E. (2003) Anadolu’da Yağmur Duasına Bağlı Olarak Oynanan Bir Oyun: Çömçeli Gelin. Milli Folklor Dergisi, Sayı 60, Sayfa 78-87.
74. Şişman, B. (2003). Samsun’da İcra Edilen Bir Yağmur Duası Ritüeli ile Türk Kültür Tarihi Bağlamında Düşündürdükleri.
75. Milli Folklor Dergisi, Sayı 58, Sayfa 86-92.
76. Tanyu, H. (1976). Dini Folklor veya Dini-Manevi Halk İnançlarının Çeşit ve Mahiyeti Üzerine Bir Araştırma. Cilt XXI. Ankara Ankara Üniversitesi Basımevi.
77. Taş, G. (1993). Kıskanılan Mazi: Hıdırellez. Milli Folklor Dergisi, Sayı 17, Sayfa 61-62.
78. Taş, H. (1995). Erzurum’da Kına ve Düğün Manileri. Milli Folklor Dergisi. Sayı 26, Sayfa 95-98).
79. Taş, H. (2008). Bir Alevi Köyü: Bursa Şehitler Köyü’nde Evlenme Törenleri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 80, Sayfa 53-63.
80. Tatçı, M. (1991). Silvan’da Diş Hediği. Milli Folklor Dergisi, Sayı 12. Sayı 12, Sayfa 38.
81. Tokatlı, Ü. (1993). Kerkük’te Yağmur Duası. Milli Folklor Dergisi. Sayı 17, Sayfa 28.
82. Turan, A. (1990). Hıdırellez: Kültür ve Bahar Bayramı. Milli Folklor Dergisi, Sayı 6, Sayfa 13-14.
83. Turan, A. (1991). Törelerimizde Kalın (Başlık) Adeti. Milli Folklor Dergisi. Sayı 12, Sayfa 39-42.
84. Turan, A.A. (2000). Nevruz Bayramı ve Kültürümüzdeki Yeri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 45, Sayfa 68-69.
85. Türkan, K.(2003). Yugoslavya’dan Gelerek Ege Bölgesine Yerleşen Türk Kökenli Arnavutlara Ait Düğün Gelenekleri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 58, Sayfa 175-177.
86. Uca, A. (2003). Delikli Taştan Geçmek Öksürüğe Şifa mıdır? Milli Folklor Dergisi, Sayı 57, Sayfa 117-118.
87. Uslu, M. (1991). Yozgat’tan Derlenen Beddualar 2. Milli Folklor Dergisi, Sayı 10, Sayfa 60-62.
88. Uslu, M. (1996). Yozgat’ta Göz Değmesi’ne Karşı Alınan Tedbirler. Milli Folklor Dergisi. Sayı 31-32, Sayfa 173-174.
89. Uslu, M. (1997). Yozgat Yöresinde Dini Bayram Hazırlığı, Kutlaması ve Mezar Ziyaretleri. Milli Folklor Dergisi. Sayı 33, Sayfa 139-144.
90. Uslu, Ş. (2004). Darende ve Çevresinde Halk İnanışları. Milli Folklor Dergisi, Sayı 61, Sayfa 90-101.
91. Uzun, E. (2002). Nevruz Fallar. Milli Folklor Dergisi, Sayı 53, Sayfa 25-26.
92. Ünal, A. (2021). Kırgız Toplumunda Geçmişten Günümüze Kalın (Başlık Parası) Geleneği. Milli Folklor Dergisi. Sayı 131, Sayfa 47-61.
93. Van Gennep, A. (2022). Geçiş Ritleri. İstanbul: Nora Yayınları.
94. Yakıcı, A. (1991). Hıdırellez Geleneğinin Türk Halk Şiirine Yansıması. Milli Folklor Dergisi, Sayı 10, Sayfa 21-23.
95. Yakıcı, A. (1995). Iğdır’ın Aralık İlçesinde Nevruz Kutlamalarıyla İlgili Gelenek ve İnanmalar. Milli Folklor Dergisi. Sayı 25, Sayfa 17-18.
96. Yeşildal, Ü.Y. (2018). Atalar Kültüne Dair İnanmaların Türklerin Ad Verme İnanç ve Gelenekleri Üzerindeki Tesiri. Milli Folklor Dergisi, Sayı 119, Sayfa 48-59.
97. Yılmaz, Ş. (2016). Ulupamir Köyünde Halk İnançları ve Halk Hekimliği Uygulamaları. Milli Folklor Dergisi, Sayı 109, Sayfa 187-200.
98. Yücel, A. (2002). Türk Dünyasında Hıdırellez Kutlamaları ve İşlevleri. Milli Folklor Dergisi. Sayı 54, Sayfa 35-38.