The Effect of Sustainability Awareness on Innovative and Counterproductive Work Behaviors of Employees in the Service Sector

Öz

Sustainability awareness can offer numerous direct and indirect benefits to individuals and organizations. This study was conducted to investigate the impact of sustainability awareness on innovative behaviors and counterproductive behaviors among employees in service sector organizations. In this context, 323 individuals working in service sector businesses in Sakarya participated in the study. The data obtained were analyzed using descriptive statistical analyses, internal consistency tests, group difference analyses, correlation analyses, and regression analyses. According to the research results, each of the sub-dimensions of sustainability awareness, knowledge, environmental awareness, and behavior positively and significantly predicted innovative behavior. Conversely, only the behavior dimension, among the sub-dimensions of sustainability awareness, negatively and significantly predicted counterproductive behaviors directed at individuals, albeit at a low level. The findings suggest that sustainability awareness supports employees in increasing critical organizational behaviors, such as innovation, and may play a partially protective role in reducing negative organizational behaviors. Therefore, the inclusion of awareness-raising training and practices in organizations, regarding sustainability, can indirectly contribute significantly to strengthening innovation and reducing undesirable employee behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability Awareness
• Innovative Behaviors
• Counterproductive Behaviors
• Service Sector

Hizmet Sektöründe Sürdürülebilirlik Farkındalığının Çalışanların Yenilikçi ve Üretkenlik Karşıtı İş Davranışlarına Etkisi

Öz

Sürdürülebilirlik farkındalığı, bireylere ve örgütlere doğrudan ve dolaylı birçok katkı sunabilmektedir. Bu çalışma, hizmet sektöründe faaliyet gösteren örgütlerdeki çalışanların sürdürülebilirlik farkındalığının, onların yenilikçi davranışları ve üretkenlik karşıtı davranışları üzerindeki etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu kapsamda, Sakarya ilinde hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde çalışan 323 kişi araştırmaya katılmıştır. Elde edilen veriler, temel istatistiksel analizler, içsel tutarlılık testleri, grup farklılıklarını incelemeye yönelik analizler, korelasyon analizi ve regresyon analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, sürdürülebilirlik farkındalığının alt boyutları olan bilgi, çevresel farkındalık ve davranış boyutlarının her biri yenilikçi davranışı pozitif ve anlamlı biçimde yordamıştır. Buna karşılık, sürdürülebilirlik farkındalığının alt boyutlarından yalnızca davranış boyutu, bireye yönelik üretkenlik karşıtı davranışları düşük düzeyde olsa da negatif ve anlamlı biçimde yordamıştır. Bulgular, sürdürülebilirlik farkındalığının çalışanların yenilikçilik gibi örgüte kritik katkı sağlayan davranışlarını artırmada destekleyici olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, üretkenlik karşıtı davranışların azaltılmasında etkinin daha sınırlı olduğu, özellikle davranış boyutunun kişiye yönelik üretkenlik karşıtı davranışlar üzerinde koruyucu bir rol oynayabildiği anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir Farkındalığı,
• Yenilikçi Davranışlar
• Üretkenlik Karşıtı Davranışlar
• Hizmet Sektörü

Kaynakça

1. Açık Etike, B. V., & Erdönmez Dinçer, M. E. (2022). Kamusal alanlarda sosyal sürdürülebilirliğin kavramsal incelemesi: Parametreler üzerine bir araştırma. Jass Studies: The Journal of Academic Social Science Studies, 15(93), 257–275. https://doi.org/10.29228/JASSS.57406
2. Akandere, G. (2019). Çalışanların çevresel tutkusunun yeşil davranışları üzerindeki etkisi. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 387–404. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.628077
3. Akca, İ., & Tuzcuoğlu, F. (2020). A model proposal for the impact of toxic leadership on the counterproductive work behaviours and intention to leave. Journal of Life Economics, 7(3), 257-268. https://www.journals.gen.tr/jlecon
4. Akkaya, B. (2019). The relationship between primary school teachers' organizational citizenship behaviors and counter-productive work behaviors. Eurasian Journal of Educational Research, 19(84), 1–24. https://doi.org/10.14689/ejer.2019.84.1
5. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2007). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Sakarya Yayıncılık.
6. Athman, J. A., & Monroe, M. C. (2001). Elements of effective environmental education programs. In A. Fedler (Ed.), Defining best practices in boating, fishing, and stewardship education (pp. 37–48). Recreational Boating and Fishing Foundation
7. Baena-Morales, S., Ferriz-Valero, A., Campillo-Sánchez, J., & González-Víllora, S. (2021). Sustainability awareness of in-service physical education teachers. Education Sciences, 11(798), 1-12, https://doi.org/10.3390/educsci11120798
8. Basiago, A. D. (1998). Economic, social and environmental sustainability in development theory and urban planning practice. Environmentalist, 19, 145–161. https://doi.org/10.1023/A:1006697118620

9. Behrem, Ü., & Bozkur, S. (2016). Beş faktör kişilik özelliklerinin örgütsel adalet algısı aracılığıyla üretkenlik karşıtı davranışlar üzerine etkisinin incelenmesine yönelik bir araştırma. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 536-542. http://dx.doi.org/10.17740/eas.soc.2016.MSEMP-43
10. Biswas, M. B. M., & Rahman, M. S. (2023). Emotional ıntelligence and counterproductive work behavior-An Empirical Investigation for Asia. The Journal of Management Theory and Practice , 4(1), 14-22. https://doi.org/10.37231/jmtp.2023.4.1.273
11. Bozkurt, Ö. (2023). Yeşil işlerde çalışan mavi yakalı işgörenlerin sürdürülebilirlik farkındalıklarının incelenmesi. Yeni Fikir Dergisi, 15(30), 24–38. https://doi.org/10.57205/yenifikirjournal.1309232
12. Chang, X., Chik, N. A., & Mohammad, N. J. (2025). Impact of Corporate Sustainability on Counterproductive Work Behavior in China Construction Industry. Qubahan Academic Journal, 5(2), 20-33. https://doi.org/10.48161/qaj.v5n2a1573
13. Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). New York, John Wiley & Sons. Cogut, G., Webster, N. J., Marans, R. W., & Callewaert, J. (2019). Links between sustainability-related awareness and behavior: The moderating role of engagement. International Journal of Sustainability in Higher Education, 20(3), 490–505. https://doi.org/10.1108/IJSHE-09-2018-0161
14. Cohen, A. (2016). Are they among us? A conceptual framework of the relationship between the dark triad personality and counterproductive work behaviors (CWBs). Human Resource Management Review, 26(1), 69-85. https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2015.07.003
15. Çakır, T. (2019). Kurumsal pazarlama perspektifinden sponsorluk reklamlarıyla sürdürülebilirlik farkındalığının oluşturulmasına yönelik bir değerlendirme. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(3), 270–285. https://doi.org/10.29106/fesa.582873
16. Çalışkan, A., Akkoç, İ., & Turunç, Ö. (2019). Yenilikçi davranış: Bir ölçek uyarlama çalışması. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 5(1), 94–111. https://doi.org/10.29131/uiibd.562196
17. Çimen, İ., & Yücel, C. (2017). Yenilikçi davraniş ölçeği (YDÖ): Türk kültürüne uyarlama çalışması. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 6(3), 365–381. https://doi.org/10.30703/cije.334136
18. Dilchert, S. (2018). Counterproductive sustainability behaviors and their relationship to personality traits. International Journal of Selection and Assessment, 26(1), 49-56. https://doi.org/10.1111/ijsa.12204
19. Doğan, S., & Kılıç, S. (2014). Üretkenlik karşıtı iş davranışlarının türleri, boyutları ve benzer kavramlarla ilişkilerine yönelik bir yazın incelemesi. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 32(2), 103–132. https://doi.org/10.17065/huiibf.92053
20. Doğan, S., Güngör, M. Y., & Ömüriş, E. (2022). Çevresel bilgi, çevresel farkındalık ve çevresel kaygının çevre dostu otelde kalma niyeti üzerindeki etkisi: Su ve atık yönetimi teknolojilerinin rolü. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 73–86. https://doi.org/10.26677/TR1010.2022.941
21. Durgeç, P., & Demirel, S. D. (2023). Çevresel farkındalık yaratma bağlamında çevre sorunlarının dijital gazetelerde sunumu üzerine bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(1), 500–529. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1206345
22. Eid, A., Salah, M., Barakat, M., & Obrecht, M. (2022). Airport sustainability awareness: A theoretical framework. Sustainability, 14(19), 11921. https://doi.org/10.3390/su141911921
23. Esen, D., Esen, M., & Kaya Özbağ, G. (2020). Akademisyenlerin sürdürülebilirlik algılarının sosyal yenilikçilik davranışları üzerindeki etkisinde bireysel yaratıcılığın aracılık rolü. International Journal of Management and Accounting, 4(7), 19–33. https://doi.org/10.29064/ijma.660939
24. Etikan, I., Musa, S. A., & Alkassim, R. S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American journal of theoretical and applied statistics, 5(1), 1-4. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11
25. Fırın, S., & Sevim, Ş. (2022). Kişilik özelliklerinin yenilikçi davranış etkisi üzerine bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(2), 1189–1200. https://doi.org/10.20491/isarder.2022.1435
26. Fidanboy, C. Ö., & Fidanboy, M. (2018). Yenilik ikliminin örgütsel özdeşleşmeye etkisi: Bilişim sektörü çalışanları üzerinde bir araştırma. Business & Management Studies: An International Journal, 6(3), 362–378. https://doi.org/10.15295/bmij.v6i3.364
27. Garanti, Z. (2020). Sürdürülebilirlik farkındalığının etkisi ve sürdürülebilir moda giysilerini satın alma niyetine yönelik tutum: Sürdürülebilirliğe yönelik bağlılığın arabulucu rolü. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 13(1), 29–48. https://izlik.org/JA96JP34SK
28. Garbie, I. H. (2015). Sustainability awareness in industrial organizations. Procedia CIRP, 26, 64–69. https://doi.org/10.1016/j.procir.2015.02.066
29. Gerçek, M. (2017). Etik iklim ve örgütsel güvenin üretkenlik karşıtı davranışlar üzerindeki etkisinin incelenmesi. The Journal of International Social Research, 10(51). https://doi.org/10.17719/jisr.2017.182
30. Gruys, M. L., & Sackett, P. R. (2003). Investigating the dimensionality of counterproductive work behavior. International journal of selection and assessment, 11(1), 30-42. https://doi.org/10.1111/1468-2389.00224
31. Gültaç, A. S., & Erigüç, D. (2019). Geçmişten günümüze örgütlerde üretkenlik karşıtı iş davranışları: Kavramsal bir bakış açısı. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 36, 51-68. https://doi.org/10.30794/pausbed.397895
32. Harris, J. M. (2003). Sustainability and sustainable development. International Society for Ecological Economics, 1(1), 1-12.
33. Kara, E., Akbaba, M., Yakut, E., Çetinel, M. H., & Pasli, M. M. (2023). The mediating effect of green human resources management on the relationship between organizational sustainability and innovative behavior: An application in Turkey. Sustainability, 15(3), 2068. https://doi.org/10.3390/su15032068
34. Kayır, A. G., & Özkoç, A. G. (2020). Çalışanlarda hissedilen enerji ve yenilikçi eğilimlerin üretkenlik karşıtı davranışlara etkisi: Termal otellerde bir uygulama. International Journal of Business Economics and Management Perspectives, 1(1), 205-218. https://doi.org/10.29228/ijbemp.43830
35. Kaypak, Ş. (2011). Küreselleşme sürecinde sürdürülebilir bir kalkınma için sürdürülebilir bir çevre. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(20), 19-33. https://doi.org/10.26728/ideas.508
36. Kim, B. J., Lee, J., Jung, J., & Kim, M. J. (2023). Job insecurity during the COVID-19 pandemic and counterproductive work behavior: The sequential mediation effects of job stress and organizational identification and the buffering role of corporate social responsibility. Frontiers in Public Health, 10, 1037184. |https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1037184
37. Korkmaz, O., & Bayhan, B. Ç. (2021). Relationship between innovation management and innovative organizational culture. Istanbul Business Research, 50(2), 292–312. https://doi.org/10.26650/ibr.2021.50.976604
38. Kuzgun, Ş., & Gözükara, E. (2023). Örgütsel dayanıklılık kapasitesi, yeşil yenilik, algılanan yeşil örgütsel davranış ve sürdürülebilirlik performansı arasındaki ilişkiler: İSO 500 uygulaması. Yönetim Bilimleri Dergisi, 21(49), 399-432. https://doi.org/10.35408/comuybd.1230408
39. Li, R. Y. M., Li, Y. L., Crabbe, M. J. C., Manta, O., & Shoaib, M. (2021). The impact of sustainability awareness and moral values on environmental laws. Sustainability, 13(11), 5882. https://doi.org/10.3390/su13115882
40. Malik, M. N., Khan, H. H., Chofreh, A. G., Goni, F. A., Klemeš, J. J., & Alotaibi, Y. (2019). Investigating students’ sustainability awareness and the curriculum of technology education in Pakistan. Sustainability, 11(9), 2651. https://doi.org/10.3390/su11092651
41. Msengi, I., Doe, R., Wilson, T., Fowler, D., Wigginton, C., Olorunyomi, S., Banks, I., & Morel, R. (2019). Assessment of knowledge and awareness of “sustainability” initiatives among college students. Renewable Energy and Environmental Sustainability, 4(6), 1-11. https://doi.org/10.1051/rees/2019003
42. Mura, M., Lettieri, E., Spiller, N., & Radaelli, G. (2012). Intellectual capital and innovative work behaviour: Opening the black box. International Journal of Engineering Business Management, 4, 39. https://doi.org/10.5772/54976
43. Neruja, S., & Anton Arulrajah, A. (2022). The impact of environmental knowledge and awareness on sustainability performance of organizations: The mediating role of employee green behaviour. International Business Research, 15(5), 1-14. https://doi.org/10.5539/ibr.v15n5p1
44. Ng, T. W. (2024). Workplace hurdles and innovative behavior: A meta-analysis. Journal of Vocational Behavior, 149, 103968. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2024.103968
45. Örenlili, M., & Çekmecelioğlu, H. G. (2018). Örgütsel sessizliğin üretkenlik karşıtı iş davranışları üzerindeki etkileri: Bursa ilinde bir araştırma. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(61). https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2986
46. Özay, M. A., & Kaymaz, K. (2023). Yenilikçi iş davranışı ve öncülleri üzerine bir araştırma. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 275-293. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1053063
47. Özbebek Tunç, A., Akdemir Ömür, G., & Düren, A. (2013). Çevresel farkındalık. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 47. 227-246. https://izlik.org/JA64GB47PX
48. Pala, O., & Turan, N. (2020). Yenilikçi davranış ölçeğinin (YDÖ) Türkiye’ye uyarlama çalışması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 65-80. https://doi.org/10.18037/ausbd.801853
49. Pelenk, S. E. (2018). Örgütsel adalet, proaktiflik ve yenilikçi davranış arasındaki ilişkiler: Kimya sektörü çalışanları ile bir araştırma. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(ICEESS’18), 149–155. https://doi.org/10.18506/anemon.452589
50. Perdomo-Ortiz, J., González-Benito, J., & Galende, J. (2006). Total quality management as a forerunner of business innovation capability. Technovation, 26(10), 1170–1185. https://doi.org/10.1016/j.technovation.2005.09.008
51. Pieterse, A. N., Van Knippenberg, D., Schippers, M., & Stam, D. (2010). Transformational and transactional leadership and innovative behavior: The moderating role of psychological empowerment. Journal of Organizational Behavior, 31(4), 609-623. https://doi.org/10.1002/job.650
52. Piwowar‑Sulej, K. & Iqbal, Q. (2024). The nexus of project management approaches in sustainable development: Innovative behaviors as a mechanism in the Polish financial industry. International Journal of Managing Projects in Business, 17(2), 338–359. https://doi.org/10.1108/IJMPB-09-2023-0219
53. Polatcı, S., & Özçalık, F. (2015). Çalışanların örgütsel adalet algıları ile üretkenlik karşıtı iş davranışları etkileşiminde pozitif ve negatif duygusallığın aracılık etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 215–234. https://doi.org/10.16953/deusbed.04863
54. Purvis, B., Mao, Y., & Robinson, D. (2019). Three pillars of sustainability: In search of conceptual origins. Sustainability Science, 14(3), 681-695. https://doi.org/10.1007/s11625-018-0627-5
55. Ralph, M., & Stubbs, W. (2014). Integrating environmental sustainability into universities. Higher Education, 7(1), 71–90. https://doi.org/10.1007/s10734-013-9641-9
56. Ramus, C. A. (2001). Organizational support for employees: Encouraging creative ideas for environmental sustainability. California Management Review, 43(3), 85-105. https://doi.org/10.2307/41166090
57. Robinson, S. L., & Bennett, R. J. (1995). A typology of deviant workplace behaviors: A multidimensional scaling study. Academy of Management Journal, 38(2), 555–572. https://doi.org/10.2307/256693
58. Sathatip, P., Senachai, P., Leruksa, C., & Fakfare, P. (2025). Cultivating ethical culinary practices and sustainability awareness in culinary education: Fostering responsible future chefs. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 36, 100531. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2024.100531
59. Scott, S. G., & Bruce, R. A. (1994). Determinants of innovative behavior: A path model of individual innovation in the workplace. Academy of Management Journal, 37(3), 580–607. https://doi.org/10.5465/256701
60. Szostek, D., Balcerzak, A. P., Rogalska, E. N., & MacGregor Pelikánová, R. (2022). Personality traits and counterproductive work behaviors: The moderating role of demographic characteristics. Economics and Sociology, 15(4), 231–263. https://doi.org/10.14254/2071-789X.2022/15-4/12
61. Şen, H., Kaya, A., & Alpaslan, B. (2018). Sürdürülebilirlik üzerine tarihsel ve güncel bir perspektif. Ekonomik Yaklaşım, 29(107), 1–47. https://doi.org/10.5455/ey.39101
62. Thurlings, M., Evers, A. T., & Vermeulen, M. (2015). Toward a model of explaining teachers’ innovative behavior: A literature review. Review Of Educational Research, 85(3), 430-471. https://doi.org/10.3102/0034654314557949
63. Trail, G. T., & McCullough, B. P. (2021). A longitudinal study of sustainability attitudes, intentions, and behaviors. Sustainability Science, 16(5), 1467–1481. https://doi.org/10.1007/s11625-021-00954-7
64. Whelpley, C. E., & McDaniel, M. A. (2016). Self-esteem and counterproductive work behaviors: A systematic review. Journal of Managerial Psychology, 31(4), 850–863. https://doi.org/10.1108/JMP-01-2014-0008
65. Yuan, F., & Woodman, R. W. (2010). Innovative behavior in the workplace: The role of performance and image outcome expectations. Academy of Management Journal, 53, 323–342. https://doi.org/10.5465/AMJ.2010.49388995
66. Zekan, B., Weismayer, C., Gunter, U., Schuh, B., & Sedlacek, S. (2022). Regional sustainability and tourism carrying capacities. Journal of Cleaner Production, 339, 130624. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.130624