Mimetic Desire in Juli Zeh's Spieltrieb

Öz

The aim of this study is to analyze Spieltrieb (Gaming Instinct), published in 2004 by contemporary German author Juli Zeh, within the context of René Girard's theory of Mimetic Desire. According to mimetic desire, individuals do not freely and spontaneously form their desires; the direct relationship established between the subject and the object is an illusion. Desire has a triangular structure; individuals turn towards the object of desire by imitating what others desire. There is a mediator taken as a model between the subject and the object; in the subject-mediator-object relationship, it is not the object that provokes, directs, and determines desire, but the mediator. Girard evaluates works that defend the spontaneity of desire as ‘romantic lie’ and works that reveal their imitative structure as ‘novelistic truth’. Spieltrieb is close to novelistic truth in this sense. Mimetic triangular desire emerges in the power and competitive relationships of the characters in the novel. The characters (Ada, Alev, Smutek) are unaware of the source of their desires; they think they are independent and original, yet these desires are essentially imitative, mediated. Among victims of mimetic desire develop both intense closeness and fierce competition; desire is not limited to the sexual-emotional sphere; it transforms into a desire for intellectual superiority, power-control and victory within a manipulative game. Zeh reveals the mimetic mechanism through the characters' desire dynamics, showing that imitative desire inevitably leads to conflict and blurs social ethical boundaries. She questions the postmodern individual's claim to free will, revealing that their decisions are largely determined by the influence of others and manipulation, and critically examines desire-based power relations. Drawing on Girard’s theory of mimetic desire, this study examines, through qualitative textual analysis, how the mimetic nature of desire circulates among the characters in Spieltrieb, how the mimetic mechanism operates, how the dynamics of desire are shaped, and how the triangular structure of desire is constructed.

Anahtar Kelimeler

• Juli Zeh
• René Girard
• Mimetic Desire
• Triangular Desire Model
• Spieltrieb

Juli Zeh’in Oyun Dürtüsü Adlı Yapıtında Mimetik Arzu

Öz

Bu çalışmanın amacı Çağdaş Alman Yazını kadın yazarlarından Juli Zeh’in 2004 yılında yayımlanan Spieltrieb (Oyun Dürtüsü) adlı yapıtını toplum ve yazın bilimci René Girard’ın Mimetik Arzu kuramı bağlamında çözümlemektir. Mimetik Arzu kuramına göre birey arzularını özgürce ve kendiliğinden oluşturmaz; özne ve nesne arasında kurulan doğrudan ilişki bir yanılsamadır. Arzu üçgen yapıdadır; birey başkalarının arzuladıklarını taklit ederek arzu nesnesine yönelir. Özne ve nesne arasında model alınan bir dolayımlayıcı vardır; özne-dolayımlayıcı-nesne ilişkisinde arzuyu kışkırtan, yönlendiren, belirleyen nesne değil, dolayımlayıcıdır. Girard arzunun kendiliğindenliğini savunan yapıtları “romantik yalan”, taklitçi yapısını açık eden yapıtları ise “romansal hakikat” olarak değerlendirir. Oyun Dürtüsü bu doğrultuda romansal hakikate daha yakındır. Mimetik üçgen arzu, roman karakterlerinin güç ve rekabet ilişkilerinde ortaya çıkar. Karakterler (Ada, Alev, Smutek) arzularının kaynağı konusunda bilinçsizdir; bağımsız, özgün olduğunu düşünürler, oysa bu arzular özünde taklitçidir, dolayımlanmıştır. Mimetik arzu kurbanları arasında hem yoğun bir yakınlık hem de şiddetli bir rekabet gelişir; arzu cinsel-duygusal bir alanla sınırlı kalmaz; manipülatif bir oyun içerisinde entelektüel üstünlük, güç-kontrol kurma ve zafer isteğine dönüşür. Zeh, karakterlerin arzu dinamikleri üzerinden mimetik düzeneği açık eder, taklitçi arzunun kaçınılmaz olarak çatışmaya yol açtığını ve toplumsal etik sınırları belirsizleştirdiğini gösterir. Postmodern bireyin özgür irade iddiasını sorgulayarak, kararlarının büyük ölçüde başkalarının etkisiyle, manipülasyonlarla belirlendiğini ortaya koyar ve arzuya dayalı iktidar ilişkilerini eleştirel bir bakışla ele alır. Bu çalışma, Girard’ın mimetik arzu kuramından hareketle Oyun Dürtüsü romanında arzunun taklitçi doğasının karakterler arasında nasıl dolaşıma girdiğini, mimetik düzeneğin nasıl işlediğini, arzu dinamiklerinin nasıl şekillendiğini ve üçgen arzu yapısının nasıl kurulduğunu nitel metin çözümlemesi yöntemiyle inceler.

Anahtar Kelimeler

• Juli Zeh
• Oyun Dürtüsü
• René Girard
• Mimetik Arzu
• Üçgen Arzu Modeli

Kaynakça

1. Arnold, S. (2011). Zwischen Nihilismus und Spieltheorie. Juli Zehs Roman Spieltrieb. Revista de Filología Alemana, vol. 19, 207-222. https://doi.org/10.5209/rev_RFAL.2011.v19.11
2. Arnold, S. (2014). Zur Beziehung zwischen Literatur und Recht in der deutschsprachigen Gegenwartsliteratur. Pandaemonium Germanicum, 17(23), 1-25. https://doi.org/10.1590/S1982-88372014000100001
3. Caliciotti, S. (2020). Macht und Moral in Spieltrieb von Juli Zeh und The Secret History von Donna Tartt. Masterstudiengang Vergleichende Literaturwissenschaft Leopold-Franzens-Universität Innsbruck.
4. Catani, S. (2021). »Good News is No News.« Juli Zeh und die Medien. Juli Zeh: Divergenzen des Schreibens. (Hg. Klaus Schenk & Christina Rossi), 42-58. München: edition text + kritik im Richard Boorberg Verlag.
5. Çavuş, B. (2019). René Girard’ın Arzu Modeli Bağlamında Dış Göç Romanlarında Özne-Nesne İlişkisi. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 39, 519-526. doi:10.7816/ulakbilge-07-39-02
6. Dağabakan, D. (2021). Juli Zeh’in Romanlarında Toplumsal ve Politik Unsurlar. İstanbul: Hiperlink Yayınları.
7. Genç, H. (2025). Sessizliğin İçindeki Kültür: Juli Zeh’in Bosna-Hersek Gözlemleri Bağlamında Milli Folklor Unsurların İncelenmesi. Balkanistik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(2), 181-217. https://doi.org/10.53711/balkanistik.1780443
8. Girard, R. (2003). Şiddet ve Kutsal (Çev. Necmiye Alpay). İstanbul: Kanat Kitap.

9. Girard, R. (2005). Günah Keçisi (Çev. Işık Ergüden). İstanbul: Kanat Kitap.
10. Girard, R. (2013). Romantik Yalan ve Romansal Hakikat. (Çev. Arzu Etensel İldem). İstanbul: Metis Yayınları.
11. Güngör, İ. (2021). Nâzım Hikmet’in Ferhad ile Şirin Oyununda Mimetik Arzu ve Kısır Döngü. ARTS: Artuklu Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5, 140-164. https://doi.org/10.46372/arts.857199
12. Güven, E. B. (2018). Oyun Dürtüsü. İstanbul: Cinius Yayınları.
13. Güven, E. B. (2024). Hukukçu Yazarın Metindeki Varlığı: Juli Zeh ve Oyun Dürtüsü. Edebiyat ve Beşeri Bilimler Dergisi, 72, 11-18. https://doi.org/10.55590/literatureandhumanities.1418491
14. Karabulut, M. (2019). Juli Zeh'in “Oyun Dürtüsü” Adlı Romanında Kimlik Kavramı. 2. Uluslararası Mardin Artuklu Bilimsel Araştırmalar Kongresi Özet Kitabı. (Ed. Öğr. Gör. Yasemin Ağaoğlu), 16. Farabi Yayınevi.
15. Karabulut, M. (2022). Psikolojik bir roman: Ana kahramanın yolculuğunda Juli Zeh’in “Kartallar ve Melekler”i. International Journal of Language Academy, 10(1), 256-264. http://dx.doi.org/10.29228/ijla.57705
16. Karaca, G. (2025). Normalleştirilen ve İzlenen Yaşamlar: Juli Zeh’in Corpus Delicti’si ve John Marrs’ın The Marriage Act’inde Normlar ve Gözetimin Tehlikeleri. Diyalog Interkulturelle Zeitschrift Für Germanistik, 1, 18-36. https://doi.org/10.37583/diyalog.1714805
17. Koçak, O. (2013). Sunuş. Romantik Yalan ve Romansal Hakikat. (Çev. Arzu Etensel İldem). İstanbul: Metis Yayınları, 9-19.
18. Korkmaz, E. (2025). Mimetic Desire and Mechanisms of Sacrifice: A Critical Analysis of René Girard’s Theory of Violence. Çankaya University Journal of Humanities and Social Sciences, 19(2), 490-502. https://doi.org/10.47777/cankujhss.1676262
19. Kranz, N. (2009). Çağdaş Alman Edebiyatı-Yeni Pasajlar. München: Goethe-Institut Drukerei Fell GmbH.
20. Palaver, W. (2004). René Girards mimetische Theorie. Wien: Lit Verlag.
21. Şahin, B. (2023). Kurban ve Öteki: René Girard’da Mimetik Arzu, Şiddet ve Günah Keçisi Mekanizması. Veche, 2(2), 76-88. https://izlik.org/JA42NC35HY
22. Schenk, K. (2021). Narrative Kaleidoskopie - Zur Virtualisierung des Erzählens bei Juli Zeh. Juli Zeh: Divergenzen des Schreibens. (Hg. Klaus Schenk & Christina Rossi), 89-119. München: edition text + kritik im Richard Boorberg Verlag.
23. Schenk, K. & Rossi, C. (2021). Vorwort. Juli Zeh: Divergenzen des Schreibens. (Hg. Klaus Schenk & Christina Rossi), 9-12. München: edition text + kritik im Richard Boorberg Verlag.
24. Staud, K. S. (2013). „Im Zeitalter der Zitate“ Das intertextuelle Spiel der Juli Zeh in ihrem Roman „Spieltrieb“. Diplomarbeit-Magistra der Philosophie. Universität Wien.
25. Weitin, T. (2012). Ermittlung der Gegenwart: Theorie und Praxis unsouveränen Erzählens bei Juli Zeh. Zeitschrift für Literaturwissenschaft und Linguistik, 42, 67-86. https://doi.org/10.1007/BF03379679
26. Zeh, J. (2005). Gesellschaftliche Relevanz braucht eine politische Richtung. Die Zeit, 26. (23.6.2005). https://www.zeit.de/2005/26/_Gesellschaftliche_Relevanz_braucht_eine_politische_Richtung_, Erişim tarihi: 22.12.2025.
27. Zeh, J. (2007). Oyun Dürtüsü (Çev. Itır Arda). İstanbul: Metis Yayınları.
28. Zeh, J. (2020). Fragen zu „Corpus Delicti“. München: btb Verlag.