A Theoretical Study on New Text Types in the Secondary School Turkish Course Curriculum of the Türkiye Century Maarif Model

Öz

Curriculums are updated or changed at various intervals depending on the social and economic conditions of the countries and technological developments. In 2024, the Ministry of National Education changed the curriculums of all courses with the title of the Türkiye Century Education (Maarif) Model. Therefore, the Secondary School Turkish Course Curriculum, which shapes the content, planning and execution of the Turkish course, which is a mother tongue education course, has also changed. This study focuses on the newly added text types to the changing curriculum. These texts added to the curriculum are hypertext, first screening film (trailer), graphic icon, vlog, infographic and documentary. Especially the developments in today's information technologies and the intensive use of these developments through communication technologies have enabled the use of Web. 2.0 tools as a natural part of our daily lives. It has become inevitable for this situation to be reflected in learning environments. Because today's students also communicate using the same technological opportunities. At this stage, in order to turn this existing situation into an opportunity, the subjects and contents related to Turkish lessons have been kneaded with Web 2.0 tools and presented to the student with various text types. It is thought that it will be beneficial to increase the contents related to the text types in question and present them for use in Turkish lessons.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Education
• Maarif Model
• Text Types
• Curriculum

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programındaki Yeni Metin Türleri Üzerine Kuramsal Bir Çalışma

Öz

Öğretim programları ülkelerin sosyal ve ekonomik durumları ile teknolojik gelişmelere bağlı olarak çeşitli aralıklarla güncellenir veya değiştirilir. 2024 yılında Millî Eğitim Bakanlığı, tüm derslerin öğretim programlarını, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli başlığı ile değiştirdi. Dolayısıyla ana dili eğitimi dersi olan Türkçe dersinin içeriğini, planlamasını ve yürütülmesini şekillendiren Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı da değişmiş oldu. Bu çalışmada değişen öğretim programına yeni eklenen metin türleri üzerinde durulmuştur. Öğretim programına eklenen söz konusu bu metinler hiper metin, ilk gösterim filmi (fragman), grafik simge, vlog, infografik ve belgeseldir. Özellikle günümüz bilişim teknolojilerindeki gelişmeler ve bu gelişmelerin iletişim teknolojileri aracılığı ile yoğun olarak kullanılması Web. 2.0 araçlarının günlük yaşamımızın doğal bir parçası gibi kullanılmasını sağlamıştır. Bu durumun öğrenme ortamlarına yansıması da kaçınılmaz olmuştur. Çünkü günümüz öğrencileri de aynı teknolojik imkânları kullanarak iletişim kuruyorlar. İşte bu aşamada var olan bu durumun fırsata dönüştürülmesi için Türkçe dersleri ile ilgili konuların ve içeriklerin Web 2.0 araçları ile yoğrulup çeşitli metin türleri ile öğrenciye sunulması sağlanmıştır. Söz konusu metin türleri ile ilgili içeriklerin artırılarak Türkçe derslerinde istifadeye sunulmasının faydalı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe Eğitimi
• Maarif Modeli
• Metin Türleri
• Öğretim Programı

Etik Beyan

Herhangi bir kurum veya kişi ile çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Akbaba, B., Öztürk, F., Adalar, H., & Ekiçi, M. (2019). Öğrenme ve öğretme aracı olarak infografik tasarımı. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 4(1), 38-53.
2. Aktaş, E., ve Eş, A. T. (2024). 2019 ve 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programlarının okuma becerisi bağlamında karşılaştırılması. Journal of History School, 73, 3527-3556. http://dx.doi.org/10.29228/joh.78200
3. Akyurt, G., Angın, L., Arslan, Ü., Cin, A., Dalioğlu, S., Dönmez, A., Ersal, P., Han, C., Hülür Taşin, N., İlhan, E., Kavas, M., Sayılır, S., Sayılır, T. & Şener, F. (2024). 5.Sınıf Türkçe ders kitabı (1 ve 2. Kitap). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
4. Ali, M. A., & Baştürk, Ş. (2022). Çevre içerikli belgesel filmlerin yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin sözcük dağarcığı gelişimine katkısı yuva belgeseli örneği. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 7(3), 256-274.
5. Alişarlı, Ö., & Eken, İ. (2018). Yeni medyada ürün yerleştirme: YouTube’da paylaşım yapan fenomenler üzerinden kampanya süreci. 2.Uluslararası İletişimde Yeni Yönelimler Konferansı – Eğlence ve Ürün Yerleştirme. 3 - 04 Mayıs 2018 İstanbul.
6. Alpaydın, Y. (2024). Milli Eğitim Bakanlığının müfredat değişimi ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Seta Perspektif, (397), 1-4. https://www.setav.org/assets/uploads/2024/05/P397.pdf (Erişim tarihi: 26.01.2025)
7. Amanvermez İncirkuş, F. (2025). Türkçe ders kitaplarının PISA okuma okuryazarlığı değerlendirme çerçevesine göre incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 14(1), 172-191.
8. Anar, Ü. İ. E. (2020). Verinin işlenmesi sürecinde infografik ve interaktif habercilik. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, (16), 133-160.

9. Asutay, H. (2009). Elektronik yazın yeni teknolojilerle birlikte yazın dünyasında ortaya çıkan yeni yazınsal tür ve biçimler. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 63-86.
10. Aydın, E., & Başoğlu, N. (2016). Fragman tekniğinin dil becerilerinde kullanımı üzerine bir model incelemesi: Avustralya örneği. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 5(4), 1999-2022.
11. Aysever, R. L. (2004). Bu çağın metinleri. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 21(2), 91-100.
12. Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279-290. Doi: 10.48066/kusob.1483671
13. Benzer, A. (2021). Dijital çağda öğretim teknolojileri ile Türkçe eğitimi. Eğitim Yayınevi.
14. Berk, Ş. & Özer, B. (2024). “Türkiye Yüzyılı” Maarif Modeli (TYMM) Öğretim Programlarına ilişkin düşünceler. Journal of History School, 73, 3241-3256. http://dx.doi.org/10.29228/joh.78177
15. Coşkunserçe, O. (2020). Değerler eğitiminde video blog kullanımı. Değerler Eğitimi Dergisi, 18(40), 307-343. https://doi.org/10.34234/ded.767347
16. Çakmak, E. & Altun, A. (2008). İlköğretim öğrencilerinin hipermetinsel okuma süreçlerinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34; 63-74.
17. Çelikcan, P. (2020). Türkiye’de belgesel sinemanın kısa bir tarihçesi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 18(36), 529-542.
18. Deniz, K. & Öztürk, İ. Y. (2015). İlkokul ve ortaokul Türkçe ders kitaplarında grafik simge öğretimi. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 18, Ss: (150-171).
19. Deniz, K., & Öztürk, İ. Y. (2016). Yeni bir kod sistemi olarak grafik simgelere dayalı söz varlığının geliştirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 45(210), 179-199.
20. Denli, S. (2016). Görsel iletişimde infografik. Journal of International Social Research, 9(42), 1475-1479.
21. Durak, G. (2023). Kültürel/tari̇hsel belgesel fi̇lmleri̇n yabanci di̇l olarak Türkçe öğrenen ögrenci̇leri̇n sözcük dağarcığı geli̇şi̇mi̇ne katkisi: gi̇zemli̇ tari̇h Göbekli̇tepe belgeseli̇ örneği̇. (Yüksek Lisans Tezi) http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
22. Eren G. H. & Korkut, F. (2021). Tasarım stüdyosu eğitiminde web 2.0 araçlarının araştırma amaçlı kullanımı: kullanıcı kaynaklı videolar örneği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (32), 207-214.
23. Garip, S., & Göçer, A. (2025). İşlevsel bir araç olarak infografiklerin Türkçe eğitiminde kullanılması. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 9(2), 66-78.
24. Gezginci, G. (2016). Dijital yayıncılıkta hipermetin yazarlığı sorunu. 5. Uluslararası Matbaa Teknolojileri Sempozyumu. 4-5 Kasım, İstanbul. 271-282.
25. ISO (2013). The international language of ISO graphical symbols. Switzerland: ISO Copyright Office.
26. İnci E., & Taşçi G., (2021). İlkokul öğrencilerinin biyoloji bilgi metinlerinden infografik tasarlama ve özetleme süreçlerinin farklı değişkenler bakımından incelenmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 11(3), 536-544. https://doi.org/10.5961/jhes.2021.473
27. Johnson, A.P. (2015). Eylem araştırması el kitabı. Ankara: Anı Yayıncılık.
28. Kansızoğlu, N. & Ungan. S. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının okuryazarlık türleri açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 13(2), 572-588.
29. Karadeniz, Ş. (2006). Öğretim amaçlı hiper metin, hiper ortam ve çoklu ortamlar için tasarım ipuçları. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3, 12-23.
30. Kaya, M. & Aydın, E. (2024). 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı ile 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın karşılaştırılması. Harran Maarif Dergisi, 9 (1), 108-146. doi: 10.22596/hej.1482003.
31. Kayıkcı, S. Ö., & Çetinkaya, S. (2025). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin akıcı okuma becerileri: basılı metin ve hipermetin türlerine göre karşılaştırmalı bir analiz. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 11(1), 16-30.
32. Kılınçarslan, Y. (2015). Sinemada bir pazarlama unsuru olarak film fragmanları. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 32-53.
33. Kocaman, Ş., & Üneş, Ş. (2025). Z Kuşağı ve Görsel Okuryazarlık: İnfografik Destekli Eğitim. Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS), 9(60), 1297-1304.
34. Komşu, U.C. (2024). Lisans öğrencilerinin medya ortamlarından yararlanma tercihleri: kullanımlar ve doyumlar kuramı ekseninde bir nitel analiz örneği. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 7(2), 260-281. doi:10.48174/buaad.1568076
35. Kurt, A., & Göçer, A. (2022). Türkçenin ikinci/yabancı dil olarak öğretiminde konuşma becerisinin kazandırılması ve geliştirilmesi amacıyla vlog (video blog) kullanımı. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(1), 1-21. https://doi.org/10.47714/uebt.1035561
36. Kurudayıoğlu, M. & Tüzel, S. (2010). Dinleme stratejileri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 386-409. https://doi.org/10.16916/aded.689231
37. Maden, S., & Maden, A. (2016). Bilgisayar destekli dil bilgisi öğretimi: hipermetin kullanımı. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 8(15), 359-377.
38. MEBa (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı. https://mufredat.meb.gov.tr/ (Erişim tarihi: 26.01.2025)
39. MEBb (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. https://mufredat.meb.gov.tr/ (Erişim tarihi: 26.01.2025)
40. Memiş, M. & Kalyoncu, M. R. (2024). 2024 Türkçe Öğretim Programı ile 2019 Türkçe Öğretim Programı’nın karşılaştırmalı incelenmesi. International Journal of Language Academy, 12 (2), 176-199. http://dx.doi.org/10.29228/ijla.76352
41. Moralı, G. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde blogların kullanımına yönelik kuramsal bir çalışma. Turkophone, 5(1), 41-50.
42. Mutlu, H. H. & Uygur, M. E. (2023). Türkçe eğitiminde metin türü ve özellikleri açısından günlük/günce türü. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi (AKEF) Dergisi, 5(3), 1127-1144. https://doi.org/10.38151/akef.2023.102
43. Narmanlıoğlu, H. (2011). Popüler belgesellerde doğanın sunumu: BBC Planet Earth Serisi üzerine bir inceleme. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (40), 53-65.
44. National Research Council. (2011). Assessing 21st century skills: summary of a workshop. The National Academies Press.
45. Novruzova, N. S. K. (2012). Farklı ekollerde metin, söylem ve hipermetin kavramları. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 1(05), 350-360.
46. Örnen, Z., Konuk, S., Sefer, A. & Sarıtaş, H. (2017). Ortaokul Türkçe Öğretim Programındaki metin türleri ile PISA’daki metin türlerinin karşılaştırılması. EJER IV. Internatıonal Eurasıan Educatıonal Research Congress Bildiri Kitabı (Vol. 275280), 275-280.
47. Öztaşkın, Ö. B. (2013). Sosyal bilgiler derslerinde belgesel film kullanımının akademik başarıya ve bilinçli farkındalık düzeylerine etkisi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 147-162. : http://dx.doi.org/10.12973/jesr.2013.329a
48. Öztürk, İ. Y. (2022). Grafik simgelerin eğitimdeki yeri. K. Deniz (Ed.), Grafik ve simge sözlüğü - ilkokul ve okul öncesi düzeyleri içinde (s.1-21). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
49. Sezer, B. B. & Dedeoğlu, H. (2024). Maarif Modeli İlkokul Öğretim Programında okuryazarlık becerileri: Finansal, görsel ve eleştirel. TEBD, 22(3), 2007-2027. https://doi.org/10.37217/tebd.1511168
50. Sidekli, S., Doğramacı, H., Yangın, S. & Daşdemir, İ. (2013). İlköğretim sosyal bilgiler öğretiminde “belgesel” kullanımının öğrencilerin ders başarılarına etkisi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(8), 1053-1065. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1993
51. Süğümlü, Ü., & Aslan, S. (2022). The use of web 2.0 tools in mother-tongue instruction: Teachers’ experiences. International Journal of Education and Literacy Studies, 10(1), 124-137. DOI: https://doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.10n.1p.124
52. Tağ, Ş. (2003). Belgesel sinema ve türleri (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
53. Taşlıbeyaz, E. (2019). Video-blog kullanımının öğrencilerin öz düzenlemeli öğrenme stratejileri üzerine etkisi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(4), 1526-1537. https://dx.doi.org/10.17240/aibuefd.2019..-518405
54. Türk Dil Kurumu [TDK]. Fragman. Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/
55. Türker, M. S. (2019). Blog kullanımının yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin okumaya yönelik tutumları üzerindeki etkisi. Trakya Eğitim Dergisi, 9(2), 199-210. https://doi.org/10.24315/tred.427539
56. Türkyılmaz, M., & Başarmak, U. (2011). Ana dil öğretiminde hiper metin kullanımının okuduğunu anlamaya etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2011(23), 197-212.
57. Ülçay, O. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli değerlendirmesi. Ulusal Eğitim, Toplum ve Dünya Dergisi, 1(2), 70-75. https://doi.org/10.5281/zenodo.11097248
58. Yavuz, V. (2020). İlköğretimde eğitim materyali olarak infografik kullanımı. Erciyes İletişim Dergisi, 7(2), 749-766. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.658844
59. Yeşiltaş, E., & Cevher, S. (2018). Sosyal bilgiler öğretiminde interaktif infografik kullanımının etkililiği. Journal of World of Turks/Zeitschrift für die Welt der Türken, 10(3, 218-233).
60. Yıldırım, Y. S., & Perdahçı, Z. N. (2019). Eğitimde interaktif infografik kullanımının öğrenci başarı, tutum ve motivasyonuna etkisi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 9(3), 449-463. DOI NO: 10.7456/10903100/0010
61. Yıldırım, S., Yıldırım, G., Çelik, E., & Aydın, M. (2014). Bilgi grafiği (infografik) oluşturma sürecine yönelik öğrenci görüşleri. Journal of Research in Education and Teaching, 3(24), 247-25.