Kolluk Kuvvetleri Yönetiminin Tarihsel Gelişim Süreci Üzerine Bir İnceleme: Bekçilik Mesleği Örneği

Öz

Bu makalede, kolluk kuvvetleri içinde asayişi sağlamakla görevli bekçilik kurumunun tarihsel gelişimi ele alınmaktadır. Müessese olarak bekçiliğin, yerleşik bir yapı olarak Türk kamu yönetiminin, kentsel güvenlik bürokrasisi içindeki konumu üzerinde durulmaktadır. Toplumsal hayatla ilişkisi bağlamında, Türk toplumunun örfi ve dinî temellere dayanan yönleri açıklanmaktadır. Makalede, İslam öncesi Türk geleneğinden başlayarak İslami yönetim yapıları, Selçuklu, Osmanlı ve cumhuriyet dönemlerindeki mevzuatı değerlendiren ikincil literatür üzerinde doküman analizi gerçekleştirilmiştir. Erişilen kaynakların içerik incelemesi aracılığıyla yapılan çözümleme ve çıkarsamalardan hareketle dönemsel karşılaştırma ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. En genel anlamda ortak yaşam kültürü, mahalle ve çarşı gibi yerleşim birimlerini ortaya çıkarmakta, bu ise güvenliğin sağlanması amacı kapsamında bekçilik müessesesini kurumsallaştırmaktadır. Erken dönem Türk topluluklarından itibaren birlikte yaşama kültürü, mahalle ve çarşı gibi sosyal birimleri ortaya çıkarmış, bu tür yapıların güvenliği tarih boyunca önemli addedilmiştir. İslam öncesi Türk devletlerinden itibaren nöbet ve gözetim işlevleri kurumsallaşmış, İslam geleneğinde aseslik ve şurta gibi yapılar aracılığıyla bekçilik görevleri yürütülmüştür. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde bekçiler mahalle düzeninin, ticari hayatın ve gece güvenliğinin temel unsurları hâline gelmiştir. Osmanlı’da toplumsal düzenin temel unsuru hâline gelen bekçiler, Cumhuriyet döneminde modern kolluk yapısı içinde yeniden tanımlanmış ve zamanla değişen güvenlik ihtiyaçlarına uyum sağlayarak kentsel güvenliği desteklemiştir. Cumhuriyet döneminde işlevsel açıdan geri planda kalma gibi durumlarla karşılaşılsa da günümüzde kentsel güvenliğin tamamlayıcı unsuru olarak önemini sürdürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kolluk Kuvvetleri
• Güvenlik
• Asayiş
• Bekçilik

Destekleyen Kurum

Yoktur

Proje Numarası

Yoktur

Etik Beyan

Makale, ikincil kaynaklar üzerinden yürütüldüğü için etik kurul raporuna gereksinim bulunmamaktadır.

Teşekkür

Dergi çalışanlarına teşekkürler.

A Study on the Historical Development Process of Law Enforcement Management: The Case of the Watchman Profession

Öz

This article examines the historical development of the watchman institution, responsible for maintaining public order within law enforcement. It focuses on the role of watchman as an institution within the urban security bureaucracy of the Turkish public administration as an established structure. Within the context of its relationship with social life, aspects of Turkish society rooted in customary and religious foundations are explained. This article conducts a document analysis of secondary literature, beginning with the pre-Islamic Turkish tradition and evaluating Islamic administrative structures and legislation from the Seljuk, Ottoman, and Republican periods. Periodic comparisons and evaluations are made based on the analysis and inferences derived from the content analysis of the accessed sources. In its most general sense, the culture of communal living gives rise to settlements such as neighborhoods and bazaars, which in turn institutionalize the institution of watchmanship within the framework of ensuring security. Since early Turkish societies, the culture of communal living has given rise to social units such as neighborhoods and bazaars, and the security of such structures has been considered important throughout history. From pre-Islamic Turkish states onward, sentry and surveillance functions were institutionalized, and in Islamic tradition, watchman duties were carried out through structures such as aseslik and şurta. During the Seljuk and Ottoman periods, watchmen became fundamental elements of neighborhood order, commercial life, and night security. Having become a fundamental element of social order in the Ottoman Empire, watchmen were redefined within the modern law enforcement structure during the Republican period and, over time, adapted to evolving security needs, supporting urban security. While they experienced some functional decline during the Republican era, they continue to be important as a complementary element of urban security today.

Anahtar Kelimeler

• Law Enforcement
• Security
• Public Order
• Watchmanship

Destekleyen Kurum

no

Proje Numarası

Yoktur

Etik Beyan

Since the article is based on secondary sources, an ethics committee report is not required.

Teşekkür

Thanks to the magazine staff.

Kaynakça

1. Azcan, İ. (2014). Toplum Destekli Polislikte Yeni Bir Model "Çarşı ve Mahalle Bekçileri". Çağın Polisi Dergisi (153), s. 26-33.
2. Bayer, Y. (2010, Temmuz 28). Hürriyet Gazetesi. Nisan 18, 2025 tarihinde https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/yalcin-bayer/kent-mi-sehir-mi-15429782 adresinden alındı.
3. Bayram, M. (1991). Ahi Evran ve Ahilik Teşkilâtının Kuruluşu. Konya: Damla Yayınları.
4. Bayram, A. (2003). Cumhuriyet'in İlanına Kadar Polis Teşkilatı. Polis Dergisi (36), 570-575.
5. Berkay, F. (2009). Tarih ve Toplum - Köy ve Kent: Yerleşme Sosyolojisine Başlangıç. Bursa: Ekin Yayınevi.
6. Caferoğlu, A. (1934). Uygurlarda Hukuk ve Maliye Istılahları. Türkiyat Mecmuası, 4, 29.
7. Canatar, M. (2015). İstanbul'un Nahiye ve Mahalleleri (1453-1923). Büyük İstanbul Tarihi (Cilt 3, s. 218-235) içinde, İstanbul: Türk Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi.
8. Cinkara, A. (2019). Uygurlar ve İpek Yolu. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 329-346.

9. Çağatay, N. (1957). İslam’dan Önce Arap Tarihi ve Cahiliye Çağı. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
10. Çam, N. (1991). Arasta. TDV İslam Ansiklopedisi, 3. Cilt ( s. 335-336) içinde. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları.
11. Çiftçi, C. (2010). Osmanlı Taşrasında Yeniçerilerin Varlığı ve Askerlik Dışı Faaliyetleri. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi OTAM, 0(27),27-57.
12. Çobanoğlu, Ş. A. ve Bek, A. (2019). Çarşı ve Mahallelerde Yardımcı Genel Kolluk Hizmeti Olarak Bekçilik. 13.Uluslararası Kamu Yönetimi Sempozyumu, (s. 1755-1767).
13. Erzen, J. N. (2021). Kent Yaşam. Ankara: İdealkent Yayınları.
14. Fazlıoğlu, İ. (2021). Derin Yapı İslam-Türk Felsefe-Bilim Tarihinin Kavram Çerçevesi. İstanbul: Ketebe Yayınları.
15. Foucault, M. (2000). Psikoloji ve Ruhsal Hastalık. (Çev. M. Hesapçıoğlu) İstanbul: Birey Yayıncılık.
16. Girgin, Y. (2021). Orhun Yazıtları’nda Geçen Atasözleri ve Deyimlerin Verdiği Mesajların Dil ve Kültür Birlikteliği Açısından Değerlendirilmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (25), 308-322. DOI: 10.29000/rumelide.1036536.
17. Golden, P. B. (2006). Türk Halkları Tarihine Giriş. (Çev. O. Karatay) Çorum: Karam Yayınları.
18. Göney, S. (2019). Şehir Coğrafyası I. İstanbul: Beta Yayıncılık.
19. Gordlevski, V.A. (1940). Anadolu Selçuklu Devleti. (Çev. Azer Yaran) İstanbul: Onur Yayınları
20. Hirst, K. K. (2021, Şubat 16). Thought Co. Nisan 18, 2025 tarihinde https://www.thoughtco.com/sedentism-ancient-process-building-community-172756 adresinden alındı
21. İbn Battuta (2000). İbn Battuta Seyahatnamesi. (Haz. S. A. Kahraman). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
22. İlgürel, M. (2009). Subaşı. TDV İslam Ansiklopedisi, 37. Cilt, 447-448. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları.
23. İnalcık, H. (2004). Osmanlı İmparatorluğu Klâsik Çağ (1300-1600). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
24. Kafesoğlu, İ. (1998). Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
25. Kafesoğlu, İ. (2014). Selçuklular ve Selçuklu Tarihi Üzerine Araştırmalar. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
26. Kalyoncuoğlu, S. (2010). Yüksek Lisans Tezi. Selçuklularda İç Güvenlik. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Karatay, O. (2007). Balık ‘Kent’ Kelimesinin Kökeni ve Eski Türklerde Şehirciliğe Dilbilimsel Bir Yaklaşım. 1. Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Sempozyumu Bildirileri (23-26 Ekim 2007), 349-353.
28. Keleş, N. (2019). Büyük Selçuklular Devrinde Şehirlerin İdaresi. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 292-311.
29. Küçükaşçı, M. S. ve Yel, A. M. (2003). Mahalle. TDV İslam Ansiklopedisi, 27. Cilt, 323-326. Ankara: Türk Diyanet Vakfı Yayınları.
30. Lambton, A. K. (1973). Atebetü'l-Ketebeye göre Sancar İmparatorluğunun Yönetimi. Belleten, 37(147), 365-394.
31. Mumford, L. (2007). Tarih Boyunca Kent: Kökenleri, Geçirdiği Dönüşümler ve Geleceği. (G. Koca, & T. Tosun, Çev.) İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
32. Ortaylı, İ. (2007). Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi. Ankara: Cedit Neşriyat.
33. Özkiraz, A. (2003). Modernleşme Teorileri ve Postmodern Durum. Konya: Çizgi Kitabevi.
34. Öztuna, Y. (1979). Büyük Türkiye Tarihi, Türk Siyasi Tarihi ve Türk Medeniyet Tarihi (c.14). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
35. Öztürk, E. (2018). Türk İslam Düşüncesi Tarihi. İçinde Ö. Bozkurt (Ed.), Türk İslam Düşüncesinin Tarihsel Arkaplanı (pp. 39-61). İstanbul: Divan Kitap Yayınları.
36. Öztürk, M. (2024). Kentsel Güvenlik Hakkının Sunumunda Bekçilerin Rolü ve Bekçilik Statüsü İçin Yeni İsim Önerileri. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
37. Peacock, A. C. (2015). The Great Seljuk Empire. Edinburgh: Edinburgh University Press. Polis Akademisi Başkanlığı. (2016). Türk Polis Tarihinin Kökenleri. Ankara: Polis Akademisi Yayınları.
38. Sadıç, F. (2022). Büyük Selçuklu Devleti Sultan Sancar Devri Devlet Teşkilatı ve Kültür Hareketleri. Doktora Tezi. Ordu: Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
39. Sam, N. (2018). Kent, Toplum, Kültür. Bursa: Ezgi Kitabevi.
40. Seçkinler, A. H. (2021). İç Güvenlik ve Türk Polis Teşkilatı (1839-1938). Ankara: Iksat Publishing House.
41. Sokullu Akıncı, R. F. (1990). Polis Toplumsal Bir Kurum Olarak Gelişmesi Alt Kültürü ve İnsan Hakları. İstanbul.
42. Sümer, F. (2014). Eski Türklerde Şehircilik. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
43. Şahin, E. (2018). Çarşı ve Mahalle Bekçileri. Ankara: Emniyet Genel Müdürlüğü.
44. Şahinalp, M. S. ve Günal, V. (2016). Osmanlı Dönemi Anadolu Şehirleri Çarşı Sisteminin Fonksiyonel Analizi. Journal of Turkish Studies, 335-360.
45. Taşağıl, A. (2003). Göktürkler 1. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
46. Turan, O. (2000). Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
47. Türk Dil Kurumu. (1998). Büyük Türkçe Sözlük A-J (Cilt 1). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
48. Türk Dil Kurumu. (1998). Türkçe Sözlük K-Z (Cilt 2). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. www.icisleri.gov.tr/hirsizlik-olaylarinda-buyuk-dusus (2018, 12 04), Erişim tarihi: 12.10.2025.
49. Van, N. (2015). II. Meşrutiyetin İlânından Sonra Polis Teşkilâtının Değişimi ve Dönüşümü. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34) 281-294.
50. Yılmaz, M. (2004). Hz. Peygamber ve Dört Halife Döneminde Bekçilik/Özel Koruma. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (17), 209-233.