Two Petroglyph Sites in the Mountainous Region of Hakkari: Geverok and Taşbaşı/İde Petroglyphs

Öz

The Hakkari region is a high and mountainous geography located in the southeastern extension of the Eastern Taurus Mountains. Although settlement data from prehistoric periods in the region are limited due to its harsh topography and climatic conditions, rock art provides significant archaeological evidence for these periods. In particular, the rock engravings identified in the Geverok Valley, Trişin Plateau, and the vicinity of Taşbaşı/İde constitute some of the principal finds revealing prehistoric human activity in the region. These petroglyphs, executed using the pecking technique, depict animals such as deer, mountain goats, and snakes, as well as human figures representing hunting scenes. Based on their stylistic and technical characteristics, these images are thought to be part of a tradition extending from the Neolithic Period to the Iron Age. Furthermore, data obtained from Şanidar Cave and other prehistoric sites in the Zagros Mountains, located to the south of Hakkari, indicate that the region was an active zone in terms of human mobility during prehistoric times. In light of this evidence, the Hakkari Mountain Massif is considered to have been an important corridor of interaction and transition for understanding prehistoric human activities between Anatolia and the Zagros region.

Anahtar Kelimeler

• Hakkari
• Prehistoric Period
• Rock Art
• Petroglyphs
• Geverok Valley

Hakkari Dağlık Bölgesinde İki Petroglif Merkezi: Geverok ve Taşbaşı/İde Kaya Resimleri

Öz

Hakkari Bölgesi, Doğu Toroslar’ın güneydoğu uzantısında yer alan yüksek ve dağlık bir coğrafyadır. Zorlu topoğrafya ve iklim koşulları nedeniyle bölgede prehistorik dönemlere ait yerleşim verileri sınırlı olmakla birlikte, kaya resimleri bu dönemlere ilişkin önemli arkeolojik kanıtlar sunmaktadır. Özellikle Geverok Vadisi, Trişin Yaylası ve Taşbaşı/İde çevresinde tespit edilen kaya resimleri, bölgede prehistorik insan etkinliklerini ortaya koyan başlıca buluntular arasındadır. Vurgu tekniğiyle yapılmış olan bu kaya resimlerinde geyik, dağ keçisi ve yılan gibi hayvan tasvirlerinin yanı sıra av sahnelerini yansıtan insan figürleri de yer almaktadır. Stil ve teknik özellikleri bakımından benzerlik gösteren bu resimlerin Neolitik Dönem’den başlayarak Demir Çağı’na kadar uzanan bir geleneğin parçası olduğu düşünülmektedir. Ayrıca Hakkari’nin güneyinde, Zagros Dağları’nda yer alan Şanidar Mağarası ve diğer prehistorik merkezlerde elde edilen veriler, bölgenin prehistorik dönemlerde insan hareketliliği açısından aktif bir alan olduğunu göstermektedir. Bu veriler doğrultusunda Hakkari Dağlık Kütlesi’nin, Anadolu ile Zagroslar arasında prehistorik insan faaliyetlerini anlamak açısından önemli bir geçiş ve etkileşim alanı olduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hakkari
• Prehistorik Dönem
• Kaya Resimleri
• Geverok Vadisi
• Zagros Dağları

Kaynakça

1. Anati, E. (1968). Anatolia’s Earliest Art. Archaeology, 21(1), 22–35.
2. Asouti, E., Baird, D., Kabukçu, C., Martin, L., Garcia Suarez, A., Jenkins, E., & Rasheed, K. (2020). The Zagros Epipaleolithic Revisited: New Excavations and 14C Dates from Palegawra Cave in Iraqi Kurdistan. Plos One, 15(9), 1–99.
3. Ceylan, A. (2008). Doğu Anadolu Araştırmaları. Erzurum: Güneş Vakfı Yayınları.
4. Freh, W., & Uyanık, M. (1957). Hakkari-Sat Dağlarında, Gevaruk Vadisi İçinde Bulunan Kaya Resimleri Hakkında Tebliğ. Belleten, 21(84), 619–625.
5. Özdoğan, M. (1967). 1967 Yılı Van-Hakkari Araştırma Gezisi Yayınlanmamış Raporu.
6. Özdoğan, M. (2019). 1967 Yılı Van-Hakkari Araştırmaları Tirşin Kaya Resimlerinin Bulunuşu: Arkeoloji, Etnografya ve Doğal Çevre. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
7. Özdoğan, M. (2000). Van-Hakkari Bölgesi Yüzey Araştırması, Türkiye Arkeolojisi ve İstanbul Üniversitesi, Ed. O. Belli, İstanbul Üniversitesi Yayınları, Ankara, 298-299.
8. Museibli, N.A. (2022). Petroglyphs of Gamigaya and their Analogies in the Cultures of the Ancient East, Povolzhskaya Arkheologiya Vol. 3 (41), 2022, 203-214. (in Russian)

9. Saraçoğlu, H. (1956). Doğu Anadolu I. İstanbul: Maarif Basımevi.
10. Saraçoğlu, H. (1989). Doğu Anadolu Bölgesi, Milli Eğitim Basımevi. İstanbul.
11. Sissakian, V. K. (2019). Shanidar Cave: An Interesting Archeological Site in Iraqi Kurdistan Region. UKH Journal of Science and Engineering, 3(2), 1–9.
12. Tümer, H. (2018). Doğu Toros Petroglifleri: Tırşin Yaylası ve Çevresi. Anadolu Araştırmaları, 21, 21–41.
13. Tokhatyan, K. (2022). Petroglyphs in Armenian Highland, in Historical and Cultural Heritage of Armenia, Ed. Khachik A. Harutyunyan,Yerevan, 2022, 21-31.
14. Uyanık, M. (1968). Van-Hakkari Sınırında Tırşin Yaylasında Bulunan Kaya Resimleri Hakkında. Belleten, 32 (125), 93–103.
15. Uyanık, M. (1973). Die Felszeichnungen in der Türkei. Ipek-Jahrgänge, 23, 35–40.
16. Uyanık, M. (1974). Petroglyphs of South-Eastern Anatolia. Graz: Akademische Druck und Verlagsanstalt.