An Analytical Look At Yılmaz Gruda's Nasreddin Hoca Anecdotes Through The Lens Of Humor Theories

Öz

When it comes to the anecdote genre in Turkish folk literature, the first name that comes to mind is Nasreddin Hodja. Known by different names in different regions, Nasreddin Hodja is a figure who has become ingrained in society. Jokes and their variations attributed to him still survive in different geographical regions. Different researchers, writers, and even poets have reinterpreted his anecdotes in various ways, creating differences in both content and form. Yılmaz Gruda is one of the artists who changed the Nasreddin Hoca anecdotes both in terms of form and style. He transformed the anecdotes into poetic form and elevated them to a new level by narrating them in the style of the teacher's own words. Jokes that have a humorous structure and are accepted as such are important products that provide humor. The fact that the word "humor" is used to encompass laughter indicates that it also includes jokes. However, humor arises from many different situations and structures. In this context, humor is examined from the perspective of three generally accepted theories. These are superiority, nonconformity, and relief. Gruda's anecdotes will be examined within the framework of these three theories of humor, and the conclusions reached will be interpreted taking into account the content of the anecdotes.

Anahtar Kelimeler

• Humor
• Humor Theories
• Nasreddin Hodja
• Yılmaz Gruda

Mizah Teorileri Odağında Yılmaz Gruda’nın Nasreddin Hoca Fıkralarına Analitik Bir Bakış

Öz

Türk halk edebiyatı sahasında fıkra türü söz konusu olduğunda akıllara ilk gelen Nasreddin Hoca’dır. Farklı bölgelerde farklı isimlerle anılan Nasreddin Hoca topluma mâl olmuş bir şahsiyet konumundadır. Onun adına atfedilmiş fıkralar ve varyantları farklı coğrafyalarda hâlâ varlığını sürdürmektedir. Farklı araştırmacılar, yazarlar ve hatta şairler, onun fıkralarını çeşitli biçimlerde yeniden kurgulamış; bu durum, metinlerde hem içerik hem de biçim bakımından değişikliklerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Yılmaz Gruda da Nasreddin Hoca fıkralarını hem şekilsel olarak hem de üslup bakımından değiştiren sanatçılardan biridir. O, fıkraları şiir formuna sokmuş ve üslup olarak Hoca’nın ağzından aktararak fıkraları farklı bir boyuta taşımıştır. Mizahi bir yapı gösteren ve bu şekilde kabul edilen fıkralar gülmeceyi sağlayan önemli ürünlerdendir. Mizah kelimesinin gülmeyi kapsayan bir pozisyonda bulunması fıkrayı da kapsadığını göstermektedir. Ancak mizahı sağlayan pek çok durum ve yapı söz konusudur. Mizah bu bağlamda genel kabul gören üç teori perspektifinde incelenir. Bunlar üstünlük, uyumsuzluk ve rahatlamadır. Gruda’nın oluşturduğu fıkralar bu üç mizah kuramı odağında incelenecek ve ulaşılan sonuçlar fıkraların içeriği göz önünde bulundurularak yorumlanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Mizah
• Mizah Teorileri
• Nasreddin Hoca
• Yılmaz Gruda

Kaynakça

1. Aça, M. (2019). Halk Bili Araştırmalarının Kaynakları. İç. Halk Bilim El Kitabı. Ed: Mustafa Aça. 3. Baskı. Nobel Akademi Yayınları. 126-139.
2. Aça, M., Gökalp, H. ve Kocakaplan İ. (2011). Başlangıçtan günümüze tür ve şekil bilgisi. 2. Baskı. İstanbul: Kesit Yayınları.
3. Alangu, T. (2021). Türkiye folkloru el kitabı. 2. Baskı. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul.
4. Artu Mutlugün, M. (2023). Komedi yazmak ciddi iştir. 1. Baskı. Ankara: Nobel Akademi.
5. Bergson H. (2019). Gülme. (Y. Avunç, Çev.) 5. Baskı. İstanbul, Ayrıntı Yayınları.
6. Bergson H. (2020). Gülme. (D. Çetinkasap Çev.) 6. Baskı. İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
7. Bilge, E. (2008). Cem Yılmaz anlatıları üstünlük kuramı bağlamında. Türkbilig. 16, 16-23.
8. Çiçek, T. (2024). Anadolu sahası âşıklığında sözle mizah. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.

9. Dejeux, J. (2007). Cuha ve Nâdire, İçinde: Irene Fenoglio ve François Georgeon (Ed.) Doğuda Mizah. 2. Baskı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
10. Eagleton T. (2020). Mizah. Çeviri: Pakdemir M. 2. Baskı. İstanbul, Ayrıntı Yayınları.
11. Farb P. (1981). Speaking seriously about humor. The Massachusetts Review. 22(4), 760-776.
12. Güler Ç. ve Güler B. U. (2010). Mizah, gülme ve gülme bilimi. 1. Baskı. Ankara: Yazıt Yayıncılık.
13. Morreall J. (2008). Philosophy and teligion. In: V. Raskin (eds). The Primer of Humor Research. Berlin: Mouton de Gruyter. 211-242.
14. Morreall, J. (1997). Gülmeyi ciddiye almak. (K. Arsever – Ş. Soyar Çev.). 1. Baskı. İstanbul: İris Yayınları.
15. Öğüt Eker G. (2019). Sosyal normların cezalandırma yaptırımı boyutunda ‘sosyal ceza olarak gülme ve alay’. İçinde: Emine Gürsoy Naskali (Ed.) Alay Kitabı. 1. Baskı. İstanbul: Kitabevi Yayınları. 5-22.
16. Parvulescu A. (2017). Gülme bir tutkuya dair notlar. (M. Doğan, Çev.), 1. Baskı. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
17. Rosenthal F. (1997). Erken İslâm’da mizah. (A. Arslan, Çev). 1. Baskı. İstanbul: İris Yayınları.
18. Sanders B. (2019). Kahkahanın zaferi. (K. Atakay, Çev.) 2. Baskı. İstanbul: Ayrıntı Yayınevi.
19. Şenocak E. (2019). Nasreddin Hoca fıkralarında ölüm ve öte dünya algısı. 9 Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Türk Halk Edebiyatı 2018 Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
20. Yardımcı İ. (2010), Mizah kavramı ve sanattaki yeri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2): s.1-41.