Archaeological remains discovered near Kuruca Village in Bingöl province

Öz

Recent research in Bingöl province and its surrounding areas has revealed numerous archaeological sites. While the majority of the historical artifacts in the province have been destroyed by human factors and natural disasters, they have not been adequately presented to the scientific community due to the paucity of qualified surface surveys and excavations. Only a portion of the archaeological remains examined has been made available to the scientific community. One of the archaeological remains identified during the surface survey conducted in Bingöl province is the subject of this study. This historical site, mentioned in some sources but whose location has only been determined through recent research, contains significant archaeological findings. The area, referred to by locals as "Suké Merun/Meran/Mervan," is located in Kuruca Village, Bingöl province. Located in a valley south of Kuruca Village, the remains consist of ceramic sherds scattered over a wide area, foundation-level remains, decorated stone fragments, and a rock-cut unit. This study provides a description and dating of the identified remains, along with information on the site's geographical location and present-day condition, as well as its decorative and architectural features. It is aimed to present the historical sites and ruins to the scientific world by comparing the architectural and decorative features of the ruins with structures and architectural elements that show similar characteristics.

Anahtar Kelimeler

• Art History
• Medieval
• Bingol
• Kuruca
• City Merel

Proje Numarası

YA0l 1201(2019)

Bingöl İli Kuruca Köyü Yakınlarında Saptanan Arkeolojik Kalıntılar

Öz

Bingöl ili ve çevresinde, son dönemlerde yapılan araştırmalar, birçok arkeolojik alanın olduğunu göstermiştir. Beşeri etkenler ve doğal afetler sebebiyle çoğu tahrip olan ildeki tarihi eserler, nitelikli yüzey araştırması ve kazı çalışmalarının da az olmasından dolayı bilim dünyasına yeterli düzeyde sunulamamıştır. İncelenen arkeolojik kalıntıların ancak bir kısmı bilim dünyasına sunulmuştur. Bingöl ilinde yapılan yüzey araştırmasında tespit edilen arkeolojik kalıntılardan biri de bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Kimi kaynaklarda ismi geçen ve yeri ancak yüzey araştırması ile tespit edilebilen tarihi alan, önemli arkeolojik buluntular barındırmaktadır. Yöre halkının “Suké Merun/Meran/Mervan” şeklinde isimlendirdiği bölge, Bingöl ili Kuruca Köyü’ndedir. Kuruca Köyü’nün güneyinde bir vadi içinde bulunan kalıntılar; geniş bir alana yayılmış şekilde seramik parçaları, temel seviyesinde kalıntılar, süslemelere sahip taş parçaları, kayaya oyulmuş bir birimden oluşmaktadır. Bu çalışmada, tespit edilen kalıntıların tanımı, tarihlendirme ile birlikte, alanın coğrafi olarak yeri ve günümüzdeki durumu, süsleme ve mimari özellikleri hakkında bilgiler verilmektedir. Kalıntıların barındırdığı mimari ve süsleme özellikleri, benzer özellikler gösteren yapı ve mimari elemanlar ile karşılaştırılarak tarihi alan ve kalıntıların bilim dünyasına sunulması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sanat Tarihi
• Ortaçağ
• Bingöl
• Kuruca
• Merel Şehri

Destekleyen Kurum

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü

Proje Numarası

YA0l 1201(2019)

Etik Beyan

Çalışmada Etik kurallara uyduğumu kabul ederim.

Kaynakça

1. Acar, A. (2014a), Klasik İslam Kaynaklarına Göre Bingöl ve Çevresi. II. Bingöl Sempozyumu, 189-196, Bingöl: Bingöl Belediyesi Kültür Yayınları.
2. Acar, A. (2014b). Bingöl ve Çevresinde İslam Dininin Yayılışı. I. Bingöl Sempozyumu, 1-28, Bingöl: Bingöl Belediyesi Yayınları.
3. Arlı, Y. (2019). Mimari Yapılar Eşliğinde Korinth Sütun Başlığının Gelişim Evreleri, Türkiye Vizyonu: Multidisipliner Çalışmalar 2019, (Edit: Bülent Kırmızı, Bahar İşigüzel), Ekin Yayınevi, Bursa. 218-233.
4. Arslan, A. (2014). Konya Çevresi Bizans Dönemi Mimari Plastiği, (Doktora Tezi) Eskişehir.
5. Atiya, A. S. (2005). Doğu Hıristiyanlığı Tarihi. (Nurettin Hiçyılmaz, Çev.) İstanbul: Doz Yayınları.
6. Bazancir, R. (2010). Bingöl Efsaneleri. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Yüzüncü Yıl Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
7. Belli, O. Konyar E. (1997). Erken Demir Çağı Kale ve Nekropolleri. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
8. Biber, H. ve Erdoğan S. (2018). Bulanık’ta Bir Helenistik-Roma Dönemi Nekropolü: Mollakent. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22 (2), 1029-1052.

9. Bilir, G. (2020). Anadolu’da Bulunan Geç Antik Çağ Mezar Tipleri ve Dini Mimari İle Olan İlişkileri, (Bursa Uludağ Ünv., Doktora Tezi) , Bursa.
10. Bingöl, A. ve Karageçi M. (2019). 2017 Yılı Kars-Iğdır İlleri Yüzey Araştırması. 36. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, 1, 101-114.
11. Butasım, N. (2010). Bingöl’deki Mimari Eserler. (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), Yüzüncü Yıl Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
12. Butasım, N. (2015). Bingöl Tarihi Eserleri ve Turizm Ekonomisine Kazandırılması. 3. Uluslararası Bölgesel Kalkınma Konferansı, 563-570.
13. Büyükkolancı, M. – Söğütçü, Bilal. (2012). Ephesos-Ayasuluk Kompozit Başlığı, Stratonikeia’dan Lagina’ya, (Edit: Bilal Söğüt), İstanbul: Efe Yayınları.
14. C., Chataigner & Poidevin, J.L. & Arnaud, N.O. (1998). Turkish Occurrences of Obsidian and Use by Prehistoric Peoples in the Near East from 14,000 to 6000 BP. Journal of Volcanology and Geothermal Research. 85. 517-537.
15. Çoşkun, A. (2017). Zerzevan Kalesi, Roma’nın Sınır Garnizonu. Diyarbakır: Diyarbakır Valiliği Kültür ve Sanat Yayınları.
16. Cansever, T. (2010). Sonsuz Mekânın Peşinde. İstanbul: Klasik Yayınları.
17. Collins, A. (2014). Gobekli Tepe, Genesis of The Gods The Temple Of The Watchers And The Discovery Eden. London: Bears&Company Books.
18. Crawford, H. (2015). Sümer ve Sümerler. (Nihal Uzun, Çev.) Ankara: Arkadaş Yayınevi.
19. Demir, A. (2008). Belgelerle Pilten Bey Camii ve Vakfı. Bingöl Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 2, 45-73.
20. Demir, H. (2019). Anadolu’da II. Theodosius Dönemi Sütun Başlıklarında Maske Akanthus Motifi Kullanımı. Akademik Hassasiyetler, 6. 135-157.
21. Dönmez, E. O. (2021). Murat Höyük Erken Tunç Çağı Arkeobotanik Verileri: Tahıl Bereketi. Erken Tunç Çağında Murat Höyük, (Ed: Abdulkadir Özdemir, Ziya Kılınç, Ergün Demir), Ege Yayınları. 218-219.
22. Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Daire-i Mezkur Matbaası, 1335; Harita Genel Müdürlüğü, Bingöl Kiğı haritaları, 1948, https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/d0f073ce-3d71-4cb5-87dc-0078fe0efe50 erişim tarihi: 16.10.2025
23. Honigman, E. (1970). Bizans Devletinin Doğu Sınırı. (Fikret Işıltan, Çev.) İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
24. İdil, V. (1976). Anadolu’da Roma İmparatorluk Çağı Korinth Başlıkları. Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Anadolu Dergisi, 20, 1-49.
25. Johnston, H. J. (1989), Roman Defences North of the Taurus and the New Fortress of Citharizon. The Eastern Frontier of the Roman Empire. (Ed. D.H. French). Oxford: CS. Lightfoot. (BAR International Series 553/11), 203-229.
26. Karaosmanoğlu, M. (1991). Suçatı Urartu Kemeri, Belleten, LV (214) Ankara: TTK, 695-601.
27. Kaya, F. H. (2018). Roma Döneminde Anadolu Kökenli Korinth Başlıklarının Yayılım Alanı: Sanat ve Sanatçının Devinimi. Meltem İzmir Akdeniz Akademisi Dergisi. 4, 6-32.
28. Kaya, F. H. (2018). Kaya, Roma Döneminde Anadolu Kökenli Korinth Başlıklarının Yayılım Alanı: Sanat ve Sanatçının Devinimi, İzmir Akdeniz Akademisi Dergisi. 4. 6- 32.
29. Kıpramaz, A. ve Yıldırım, Ş. (2018). Herakleia Pontika (KDZ. Ereğli) Geç Roma-Erken Bizans Dönemi Sütun Başlıkları. Çeşm-i Cihan, Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 5(1), 177-193.
30. Koçel Erdem, Z. (2019). Tekirdağ İli Merkez ve Şarköy İlçeleri İle Çanakkale İli Gelibolu Yarımadası (Trakya Khersonesos’u) Arkeolojik Yüzey Araştırması 2017 Yılı Çalışmaları. 36. Yüzey Araştırma Toplantısı, Ankara: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, 3, 551-571.
31. Mülayim, S. (2010). Sütun. İslâm Ansiklopedisi (C. 38, 181-182) Ankara: TDV Yayınları.
32. Özdemir, A. & Bamyacı, A. O. (2021). Murat Tepe: Kazı Çalışmaları ve Tabakalanması. Murat Nehri Kıyısında Bir Urartu Yerleşimi Murat Tepe, (Ed: Abdulkadir Özdemir, Ziya Kılınç), Ege Yayınları. s. 44-47.
33. Özdoğan, M. (2002), Çanak Çömlekli - Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ, Arkeoatlas Dergisi, İstanbul.
34. Özfırat, A. (2001). Doğu Anadolu Yayla Kültürleri (M.Ö. II. Binyıl), Arkeoloji ve Sanat Yayınları. İstanbul.
35. Özügül, A. Metin Ahunbay, Suriye’de Geç Antik Çağ yapıları kapı profil ve süslemeleri, itüdergisi/a mimarlık, planlama, tasarım. Cilt:5, Sayı:2, Eylül 2006. 115-124.
36. Öztaner, S. H.-İbrahim Ethem Koçak (2022). Nysa Girlandlı/Eros Figürlü Korinth Başlıkları, TTK, Höyük, sayı 9, 2022, ss. 85-111.
37. Patacı, S. (2015). Ardahan İli 2013 Yılı Arkeolojik Yüzey Araştırması. 32. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, 1, 99-116.
38. Patacı, S., Ergün Laflı. (2013). Elazığ Müzesinden Bir Grup Roma Devri Buluntusu, Fırat Üniversitesi Harput Uygulama ve Araştırma Merkezi Geçmişten Geleceğe Harput Sempozyumu, Elazığ 23-25 Mayıs. 807-820.
39. Prokopios. (2014). The Wars of The Justinian, (H. B. Dewing, Trans. by), USA: Indianapolis-Cambridge.
40. Sevin, V. (1987). Elazığ-Bingöl İlleri Yüzey Araştırması 1986. V. Araştırma Sonuçları Toplantısı II, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, II, 1-44.
41. Sevin, V. (1989). Urartulara Ait Dünyanın En Eski Karayolu. Anadolu Araştırmaları Dergisi, 11, 47-59.
42. Sevin, V. (2003). Eski Anadolu ve Trakya-Başlangıçtan Pers Egemenliğine Kadar. İstanbul: İletişim Yayınları.
43. Sevin, V. (2007). Bingöl: Türkiye Arkeolojisinin Az Keşfedilmiş Bir Yöresi. Bingöl Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi,1, 9-12.
44. Şahinalp, M. S. - Günal, V. (2012). Osmanlı Şehircilik Kültüründe Çarşı Sisteminin Lokasyon ve Çarşı İçi Kademelenme Yönünden Mek’ansal Analiz. Milli Folklor Dergisi, 93, 149-168.
45. Şerefhan Bidlisi. (1998). Şerefname. (M. Emin Bozarslan, Çev) İstanbul: Ant Yayınları.
46. Şahin, M. (2018). Apollonia Nekropolü Kurtarma Kazıları 2016-2017 Mezar Tipleri Üzerine Bir İnceleme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2788-2812.
47. Tiryaki, S. (2014). Tarih Öncesi Dönemlerden Urartulara Bingöl. Arşiv Vesikalarına Göre Bingöl Kolokyumu. Bingöl: Bingöl Belediyesi Yayınları.
48. Tuncel, M. (1992). Bingöl. İslam Ansiklopedisi, (C. 6, 183-184) Ankara: TDV Yayınları.
49. Uysal, G. (2018). Konstantin ve Helena Kilisesi’nde (Andaval) Mezar Tiplerinden ve Buluntulardan Sosyal Statünün Belirlenmesi. Antropoloji, 36, 29-52.
50. Yılmaz, B. (2019). Stratonikeia Antik Kenti’ndeki Anadolu-Ion ve Korinth Tipi Anta Başlıkları, Stratonikeia Çalışmaları 4, (Edit: Bilal Söğüt), Ege Yayınları, İstanbul, s. 125.
51. Yıldırım, N. (2020). Sinope Mimari Bezemeleri: Kymation, Anthemion, Yaprak ve İnci-Boncuklar, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, sayı 47. 108-138.
52. Yiğitpaşa, D. Yazar, T. Çelemoğlu, Ş. Bilge, B. “2021 Yılı Niksar Kalesi Kazısı Seramik Buluntularında Kap Tipleri”, Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 8/14, 25-56. DOI: 10.31765/karen.1067032
53. Zoroğlu, K. L. (2017). Kelenderis 2015 Kazı ve Onarım Çalışmaları. 38. Kazı Sonuçları Toplantısı, 3, Ankara: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları.