HAKKÂRİ YÖRESİ CANBEZAR KİLİMLERİNDEN BAZI ÖRNEKLER
Öz
El sanatları, geleneklerin yaşatılması, kültürel varlıkların korunması ve
gelecek kuşaklara aktarılmasında en önemli faktörlerden biridir. Bu anlamda
bütün milletler için büyük önem arzetmekte ve bir kültür hazinesi olarak
görülmektedir. Geçmişten günümüze kadar el sanatlarıyla iç içe yaşayan
uygarlık; barınma, giyinme ve süslenme gibi ihtiyaçlarını karşılamak için her
zaman el sanatları ürünlerinden yararlanmıştır.
Kaynağını Orta Asya Türk sanatından alan ve Anadolu
uygarlıklarından beslenen Anadolu Türk El sanatları zengin bir çeşitliliğe
sahiptir. Bu zengin çeşitlilik içersinde kilim üretimi önemli bir yer tutmaktadır.
Bu anlamda ülkemizde kilim üretiminin yapıldığı en önemli merkezlerden biri
de Hakkari ilidir. Özellikle yörede hakim olan karasal iklim ve hayvancılığa
bağlı yarı-göçer yaşam tarzı dokumanın gelişmesine olanak sağlamıştır.
Kilimcilik, Hakkari’de önemini kaybetmeden sürdürülen el sanatları
ürünlerinden biri durumundadır. Hakkari’de dokunan kilimler genellikle onu
dokuyan aşirete ya da kullanılan ana motife göre; Canbezar, Çılgül, Ertuşi,
Gevdan, Gülhezar, Gulsarya, Hevçeker, Kesneker, Lüleper, Şamani, Şehvani
ve Şimkubik gibi isimlerle adlandırılmaktadırlar.
Yöredeki kilim dokumacılığı bir taraftan yöre kültürünün özelliklerini
yansıtırken diğer taraftan iktisadi bir faaliyet olması açısından önem
arzetmektedir. Yörede dokunan kilim örneklerinin en önemlilerinden biri
candan bezdiren ya da yapılması, dokunması çok güç anlamına gelen Canbezar
kilim örneğidir. Bu nedenle bu çalışma kapsamında yedi adet Canbezar kilim
örneği ele alınarak tanıtılmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acar, B. (1975). Kilim ve Düz Dokuma Yaygılar. İstanbul: Ak Yayınları. Aytaç, Ç. (1982). El Dokumacılığı. İstanbul: Milli Eğitim Yayınları. Çalış, E. (2017). Alanya Atatürk Evi ve Müzesi’nde Sergilenen Bir Grup Madeni Takı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 36, Van. s. 177-194 Deniz, B. (2000). Türk Dünyasında Halı ve Düz Dokuma Yaygıları. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. Deniz, B. (2002). ‘Osmanlı Dönemi Halı ve Düz Dokuma Yaygıları. Türkler, C.12(1), Ankara.385-403. Diyarbekirli, N. (1972). Hun Sanatı. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Kültür Yayınları. Erbek, M. (2002). Çatalhöyük’ten Günümüze Anadolu Motifleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları. Görgünay Kırzıoğlu, N. (1994). Türk Halk Kültüründe Doğu-Anadolu Dokumaları ve Giysileri. Ankara: Türk Halk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı Yayınları. Görgünay Kırzıoğlu, N. (1990, 2 – 5 Nisan). Kirkitli Dokumalarımızdan Cecimlerimiz ve Van. Yakın Tarihimizde Van Uluslararası Sempozyumu, Ankara, 253-272. Görgünay Kırzıoğlu, N. (2001). Altaylar’dan Tunaboyu’na Türk Dünyası’nda Ortak Yanışlar (Motifler). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Güldür, M. M. Şentürk, Z. (2015). Hakkari Kilimciliği Üzerine bir Araştırma. Kalemişi Dergisi, 3 (6), 101-117. Güzel, E., Kulaz, M. (2016). Tunceli-Çemişgezek-Doğan Köyü Halı Dokuma Örnekleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(4), 1321-1335 Karahan, R. (2010). Hakkari El Sanatları. T.C Hakkari Valiliği, Ankara: Anıt Matbaa. Karahan, R. (2007). Dünden Bugüne Hakkari Kilimleri. Ankara: T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Karahan, R. (2004). Sarya’nın Gülleri. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, Sayı 13, Erzurum, 105-125. Karahan, R., Kulaz., M., Taş, E. (2008). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Türk El Sanatları Uygulama ve Araştırma Merkezi Kilim Kataloğu – III. Ankara: Net Ofset. Ölçer, N. (1988). Türk ve İslâm Eserleri Müzesi Kilimler. İstanbul: Eren Yayıncılık Özay, S. (2001). Dünden Bugüne Dokuma Resim Sanatı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Sağ, M. (2009). İlköğretim Görsel Sanatlar Dersinde Eleştiri Becerilerinin Kazandırılması, (Kilim Örneği). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Soysaldı, A. (2009). Düz Dokuma Teknikleri ve Teknik Desen Çizimleri (Kilim, Cicim, Zili-Sili, Sumak vb.). (Birinci Baskı). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. Taş, E. (2009). Malatya Müzesi’nde Bulunan Düz Dokumalar. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van. Taş, E. (2005). Van El Sanatları. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van. Uğurlu, A. (1997). ‘’Dokuma’’. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, C.1, İstanbul. 1(1), 415-416
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Bülent Oktay
*
Bu kişi benim
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
27 Mart 2018
Gönderilme Tarihi
9 Ocak 2018
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Sayı: 39