Research Article

Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi

Volume: 12 Number: 1 May 19, 2026
TR EN

Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi

Abstract

Bu çalışma, 1692-1834 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu’nun serhat bölgelerinden biri olan Perteğrek (Yusufeli) kazasındaki vakıf müesseselerini ve bu müesseselerdeki görevli silsilelerini konu almaktadır. Çalışmanın temel veri setini, Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıf Kayıtlar Arşivi’nde yer alan 17 adet hurufat defterinden süzülen 179 görev (cihet) kaydı oluşturmaktadır. Araştırmada, bölgenin “yurtluk-ocaklık” statüsünün vakıf sistemine yansımaları; kurumsal yapı, görevli profili, ücret politikaları ve atama gerekçeleri ekseninde analiz edilmiştir. Bulgular, Perteğrek’teki vakıf ağının %99 oranında “imam-hatip” birleşmesiyle (iltihak) karakterize olduğunu ve dinî statünün büyük oranda babadan oğula veya akrabaya intikal eden ailevi bir imtiyaza dönüştüğünü göstermektedir. Kurumsal tipoloji açısından Perteğrek; Ardanuç ve Livane örneklerinden farklı olarak müstakil medreselerden ziyade cami odaklı bir eğitim modeline sahiptir. Ayrıca, Livane kazasında görülen kiliseden camiye dönüşüm pratiklerinin Perteğrek’te izine rastlanmaması, kazanın dinî dokusunun yerel bir sosyo-politik uzlaşıyla şekillendiğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak çalışma, yerel bey aileleri ile ulema sülaleleri arasındaki sürekliliği ve merkez-taşra bürokrasisi arasındaki müzakereli ilişkiyi ortaya koyarak literatürdeki akademik boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma, Artvin Çoruh Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenen 2025.S22.02.01 numaralı proje kapsamında finanse edilmiştir.

Project Number

2025.S22.02.01

Ethical Statement

Çalışmada katılımcılardan anket, görüşme, gözlem ya da deney yoluyla birincil veri veya kişisel veri içeren herhangi bir içerik kullanılmamıştır; çalışma tamamen arşiv belgelerine (Hurufat Defterleri) dayalıdır. Bu nedenle etik kurul onayı gerekmemektedir.

Thanks

Arşiv verilerinin dijitalleştirilmesi ve tasnifi sürecindeki desteklerinden dolayı Artvin Çoruh Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü’ne teşekkür ederim.

References

  1. Aras, C. (2022). Hurufat Kayıtlarına Göre Çıldır Eyaleti: Ahıska, Ardahan ve Çıldır Kazaları Örneğinde [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ardahan Üniversitesi.
  2. Altundağ, Ö. (2021). Tao Bölgesinin Tarihi Coğrafyası (Narman-Tortum-Yusufeli) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Artvin Çoruh Üniversitesi.
  3. Bay, A. (2023). Acara‘da İslamlaşma: Vakıflar Üzerine Toplumsal Bir Okuma Denemesi. Van İlahiyat Dergisi, 11 (18), 78-121.
  4. Kaya, A. İ. (2023). Erzurum Ahkâm Defterlerine Göre 18. Yüzyılda Artvin Yöresindeki Yurtluk-Ocaklık Sancaklar ve Sancak Yöneticilerinin Yaşadığı Sorunlar. Mavi Atlas, 11 (Cumhuriyet'in 100. Yılı Özel Sayısı), 33-42.
  5. Kazdal, M. (2022). Vezir İshak Paşa’nın Çıldır Beylerbeyliği (1695-1748) [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
  6. Kızılkaya, O. (2013). XIX. Yüzyılın Ortalarında Çıldır Sancağı'nın Sosyo-Ekonomik Durumu. Turkish Studies, 8 (5), 405-423.
  7. Kılıç, O. (1999). Yurtluk-Ocaklık ve Hükümet Sancaklar Üzerine Bazı Tespitler. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (10), 119-137.
  8. Kucak, Ö. (2018). Çıldır Sancağı (1830-1877) [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Atatürk Üniversitesi.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Ottoman Socio-Economy, Ottoman Field Service

Journal Section

Research Article

Publication Date

May 19, 2026

Submission Date

March 23, 2026

Acceptance Date

May 4, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 12 Number: 1

APA
Temel, E. (2026). Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1). https://doi.org/10.22466/acusbd.1914150
AMA
1.Temel E. Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi. ACU-Int J Soc Sci. 2026;12(1). doi:10.22466/acusbd.1914150
Chicago
Temel, Eşref. 2026. “Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı Ve Dinî Bürokrasi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 12 (1). https://doi.org/10.22466/acusbd.1914150.
EndNote
Temel E (May 1, 2026) Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 12 1
IEEE
[1]E. Temel, “Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi”, ACU-Int J Soc Sci, vol. 12, no. 1, May 2026, doi: 10.22466/acusbd.1914150.
ISNAD
Temel, Eşref. “Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı Ve Dinî Bürokrasi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 12/1 (May 1, 2026). https://doi.org/10.22466/acusbd.1914150.
JAMA
1.Temel E. Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi. ACU-Int J Soc Sci. 2026;12. doi:10.22466/acusbd.1914150.
MLA
Temel, Eşref. “Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı Ve Dinî Bürokrasi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 12, no. 1, May 2026, doi:10.22466/acusbd.1914150.
Vancouver
1.Eşref Temel. Hurufat Defterlerine Göre Perteğrek (Yusufeli) Kazası Vakıfları (1692-1834): Kurumsal Yapı ve Dinî Bürokrasi. ACU-Int J Soc Sci. 2026 May 1;12(1). doi:10.22466/acusbd.1914150

Artvin Coruh University International Journal of Social Sciences

ACUSBD is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC).