Tüketicilerin Gıda Alışkanlıkları Ve Tüketici Ürün Fiyat İstikrarının Bulanık Mantık Yaklaşımı İle Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, tüketicilerin gıda alışkanlıkları ile tüketici ürünlerindeki fiyat istikrarı arasındaki karmaşık ve dinamik ilişkiyi, belirsizlik ve öznellik içeren insan karar verme süreçlerini modellemede etkin bir araç olan bulanık mantık yaklaşımı ile incelemektedir. Geleneksel ekonometrik modellerin, tüketici davranışlarındaki nitel ve dilsel belirsizlikleri yakalamada yetersiz kalması, bu çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında, fiyat istikrarı, gelir düzeyi, fiyat hassasiyeti gibi ekonomik değişkenler ile satın alma olasılığı, marka değiştirme eğilimi gibi davranışsal çıktılar arasında bir bulanık çıkarım sistemi (FIS) geliştirilmiştir. Literatür taraması, 500 kişiye çevrimci anket uygulaması,güncel istatistiksel veriler ve uzman görüşlerinden faydalanılarak oluşturulan model, farklı tüketici segmentleri ve ekonomik senaryolar altında simüle edilmiştir. Bulgular, fiyat istikrarsızlığının özellikle düşük ve orta gelirli tüketici grupları üzerinde satın alma davranışlarını önemli ölçüde etkilediğini ve marka sadakatini azalttığını göstermektedir. Bulanık mantık modelinin, tüketicilerin karar mekanizmalarındaki doğrusal olmayan ve karmaşık ilişkileri başarılı bir şekilde modelleyebildiği ve politika yapıcılar ile perakende sektörü için değerli stratejik öngörüler sunabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tüketici Davranışları
• Gıda Alışkanlıkları
• Fiyat İstikrarı
• Gıda Enflasyonu
• Bulanık Mantık
• Bulanık Çıkarım Sistemi
• Karar Verme.

Evaluating Consumer Food Habits and Consumer Product Price Stability Using a Fuzzy Logic Approach

Abstract

This study examines the complex and dynamic relationship between consumers' food habits and price stability in consumer products using a fuzzy logic approach, an effective tool for modeling human decision-making processes involving uncertainty and subjectivity. The inadequacy of traditional econometric models in capturing qualitative and linguistic uncertainties in consumer behavior constitutes the primary motivation for this study. Within the scope of the research, a fuzzy inference system (FIS) was developed to compare economic variables such as price stability, income level, and price sensitivity with behavioral outputs such as purchase probability and brand switching tendency. The model, created using a literature review, an online survey of 500 people, current statistical data, and expert opinions, was simulated under different consumer segments and economic scenarios. The findings show that price instability significantly affects purchasing behavior and reduces brand loyalty, particularly among low- and middle-income consumer groups. It is concluded that the fuzzy logic model successfully models the nonlinear and complex relationships in consumers' decision-making mechanisms and can offer valuable strategic insights for policymakers and the retail sector.

Keywords

• Consumer Behavior
• Food Habits
• Price Stability
• Food Inflation
• Fuzzy Logic
• Fuzzy Inference System
• Decision Making.

Kaynakça

1. Abdioğlu, Z. (2012). Duruma ya da zamana bağlı fiyat ayarlama kuralı: Tüketici ve üretici fiyatları. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 8(17), 63-86. https://doi.org/10.11122/ijmeb.2012.8.17.83
2. Alagöz, S. ve Ceylan, E. (2020). Tüketicilerin karar verme tarzlarının organik gıda satın alma davranışına etkisini belirlemeye yönelik bir çalışma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 22(38), 148-163. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1192957ww-
3. Andreyeva, T., Long, M. W. ve Brownell, K. D. (2010). The impact of food prices on consumption: A systematic review of research on price elasticity of demand for food. American Journal of Public Health, 100(2), 216–222. https://doi.org/10.2105/AJPH.2008.151415
4. Asp, E. H. (1999). Factors affecting food decisions made by individual consumers. Food Policy, 24(2–3), 287–294. https://doi.org/10.1016/S0306-9192(99)00024-X
5. Baran, A., Kılağız, Y. ve Kahraman, T. (2006). Bulanık ağırlıklandırma ve bulanık derecelendirme tabanlı bir satın alma karar destek sistemi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 31-45. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/74816
6. Çalmaşur, G. ve Daştan, H. (2020). Factors affecting household food consumption away from home in Erzurum. International Journal of Economics and Administrative Sciences, 6(1), 97–111.
7. Chenarides, L., Grebitus, C., Lusk, J. L. ve Printezis, I. (2021). Food consumption behavior during the COVID‐19 pandemic. Agribusiness, 37(1), 44–81. https://doi.org/10.1002/agr.21679
8. Çolakoğlu, F., Çolakoğlu, S., Künili, İ. E., Ormancı, H. B., Güngör Ertuğral, T., & Yüzgeç, U. (2022). Türkiye’de Gıda Güvenliği Konusunda Tüketicilerin Bilinç Düzeyinin Belirlenmesi. Akademik Et ve Süt Kurumu Dergisi, 4, 13-24. https://izlik.org/JA65PC56ML

9. Davis, H. L. ve Rigaux, B. P. (1974). Perception of marital roles in decision processes. Journal of Consumer Research, 1(1), 51–62. https://doi.org/10.1086/208581
10. Erdem, H. F. ve Yamak, R. (2014). Üretici fiyat endeksi ve tüketici fiyat endeksi arasındaki geçişkenliğin derecesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(4), 1-13. https://doi.org/10.18037/ausbd.25661
11. Ervural, B. Ç., Sarı, İ. U. ve Koçyiğit, B. (2018). Kural tabanlı bulanık yaklaşımla talep tahmini ve hızlı tüketim sektöründe bir uygulama. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 24(1), 83–93. https://doi.org/10.5505/pajes.2017.00936
12. İdikut Ö. A. ve Noyan, E. (2023). Türkiye’de fonksiyonel maliye bakış açısıyla fiyat istikrarı ve tam istihdam. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimleri Fakültesi Dergisi, 25(2), 449-472. https://doi.org/10.21180/iibfdkastamonu.1214070
13. İlbeği, İ. (2004). Gıda güvenliği ve tüketicinin korunması. Gıda Mühendisliği Dergisi, 18, 13–16.
14. İnal, V., Canbay, Ş. ve Kırca, M. (2023). Determinants of food prices in Türkiye: Fourier Engle-Granger cointegration test. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 10(1), 133-156.
15. Keskin, Z. ve Güven, F. (2022). Consumer behavior in severe turbulence era. Journal of Public Economy and Public Financial Management, 2(2), 53–64.
16. Kocatürk Z.B. (2018). Ürün Tercih Nedenlerinin Yüksek Fiyat Ödemeye Hazır Oluş Tutumları Üzerine Etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yüksek lisans tezi). https://hdl.handle.net/11630/4978
17. Koç, O. ve Atılgan, K. (2022). Fiyat artış hızının tüketicilerin fiyat algısı, panik satın alma, stoklama niyeti ve düşük fiyat bekleme üzerine etkisi. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(1), 74–89. https://doi.org/10.47097/piar.1083955
18. Ma, O. (2023). Impact of customer-perceived value on consumer behavior in a shared economy using fuzzy logic. Soft Computing, 27(21), 16293–16308. https://doi.org/10.1007/s00500-023-09125-5
19. Özdemir, S. ve Yılmaz, H. (2024). Dokunsal (haptik) iletişim ve tüketici davranışları. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, (12), 239–266. https://doi.org/10.56676/kiad.1343636
20. Sağlam, F., Gümüş, A. ve Dokcan, B. (1999). Tüketicilerin besin satın alımına ilişkin bilgi, tutum ve davranışları. Beslenme ve Diyet Dergisi, 28(1), 39–46.
21. Samek, M. ve Kovářová, K. (2012). Fuzzy logic approach to food quality evaluation. Economics and Management, 7(1), 43-47. https://www.econbiz.de/Record/10011315911
22. Sajja, P. S. (2022). Hybrid genetic fuzzy system for modeling consumer behavior. International Journal of Fuzzy System Applications, 13(1), 1–15. https://doi.org/10.4018/IJFSA.301231
23. Shlash, A. A. vd. (2024). Fuzzy logic-based approach to behavioral economics: Mathematical modeling of consumer decision-making. Journal of Posthumanism, 4(3), 997–1030.
24. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Tüketici fiyat endeksi. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Enflasyon-ve-Fiyat-106
25. Varol, S. (2016). Tüketici Fiyat Endeksinin Uyarlamalı Ağa Dayalı Bulanık Çıkarım Sistemi ile Kestirimi. İnsan ve İnsan, 3(8), 59-71. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.280015
26. Wirsam, B., Hahn, A., Uthus, E. O. ve Leitzmann, C. (1997). Fuzzy sets and fuzzy decision making in nutrition. European Journal of Clinical Nutrition, 51(5), 286–296. https://doi.org/10.1038/sj.ejcn.1600378
27. Zajonc, R. B. ve Markus, H. (1982). Affective and cognitive factors in preferences. Journal of Consumer Research, 9(2), 123–131. https://doi.org/10.1086/208905