Afet Lojistiği Perspektifiyle Türkiye’deki İl Afet Risk Azaltma Planlarının (İRAP) Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma illerin afet risklerini azaltmaya yönelik İl Afet ve Acil Durum Müdürlüklerinin (AFAD) hazırladığı ve resmi düzeyde uygulamaya yön veren stratejik bir plan olan İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP) içerisinde afet lojistiği kavramının ne ölçüde yer bulduğunu analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada literatüre dayalı olarak oluşturulan 13 ölçüt üzerinden Türkiye’nin 81 iline ait İRAP raporları değerlendirilmiş ve her bir kriter 5'li Likert ölçeği ile puanlanmıştır. Elde edilen bulgular İRAP raporlarının barınma ve ulaşım gibi lojistik alt unsurları içerdiğini ancak stratejik senaryolar, envanter yönetimi, personel planlaması ve performans ölçümü gibi temel alanlarda eksiklik taşıdığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma İRAP belgelerinde afet lojistiği bileşenlerinin daha sistematik, ölçülebilir ve operasyonel düzeyde ele alınması gerektiğini vurgulayarak bu bağlamda yöneticiler için öneriler sunmakta ve gelecek İRAP güncellemelerine yönelik "Afet Lojistiği" başlıklı yeni bir bölüm önerisinde bulunmaktadır. Önerilen bu bölümün planların eylem odaklılığını ve uygulanabilirliğini artırması beklenmektedir. Sunulan değerlendirme modeli aynı zamanda afet lojistiği literatürüne ölçüt temelli içerik analizine dayalı özgün bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet Lojistiği
• İRAP Raporları
• Risk Azaltma Planı
• Yerel Afet Yönetimi

Evaluation of Provincial Disaster Risk Reduction Plans (IRAP) in Turkey from a Disaster Logistics Perspective

Abstract

This study aims to analyze the extent to which the concept of disaster logistics is included in Provincial Disaster Risk Reduction Plans (IRAP), which are strategic plans prepared by Provincial Disaster and Emergency Management (AFAD) Directorates to reduce disaster risks in provinces and guide official implementation. In the study, IRAP reports for Turkey's 81 provinces were evaluated based on 13 criteria developed from the literature, and each criterion was scored using a 5-point Likert scale. The findings reveal that IRAP documents include logistical sub-elements such as shelter and transportation but lack fundamental areas such as strategic scenarios, inventory management, personnel planning, and performance measurement. As a result, the study emphasizes the need for disaster logistics components to be addressed in a more systematic, measurable, and operational manner in IRAP documents; in this context, it offers recommendations for managers and proposes a new section titled “Disaster Logistics” for future IRAP updates. This proposed section is expected to enhance the action-oriented nature and applicability of the plans. The evaluation model presented also provides an original contribution to the disaster logistics literature based on criterion-based content analysis.

Keywords

• Disaster Logistics
• IRAP Reports
• Risk Reduction Planning
• Local Disaster Management

Kaynakça

1. AFAD, 2018, Türkiye’de Afet Yönetimi ve Doğa Kaynaklı Afet İstatistikleri, Ankara. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kitaplar (Son Erişim: 08.08.2025)
2. AFAD, 2022. Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP), Ankara, Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani (Son Erişim: 01.08.2025)
3. AFAD, 2022. Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP), Ankara, Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/28032022-TARAP-kitap_V6.pdf (Son Erişim: 01.08.2025)
4. Ağdaş, M., Bali, Ö., Ballı, H., 2014. Afet Lojistiği Kapsamında Dağıtım Merkezi İçin Yer Seçimi: SMAA-2 Tekniği ile Bir Uygulama. Beykoz Akademi Dergisi, 2(1), 75-94. https://doi.org/10.14514/BYK.m.21478082.2014.2/1.75-95
5. Aliakbari, A., Rashidi Komijan, A., Tavakkoli-Moghaddam, R., Najafi, E. (2022). A new robust optimization model for relief logistics planning under uncertainty: a real-case study. Soft Computing - A Fusion of Foundations, Methodologies & Applications, 26(8), 3883–3901. https://doi.org/10.1007/s00500-022-06823-4
6. Altın, B., Özer, B., Güven, E., Eren, T., 2024. Acil Durum ve Afetler İçin Destek İl Atanması ve Alternatif Güzergâh Seçimi: Kocaeli İlinde Bir Uygulama. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(1), 215-235. https://doi.org/10.46464/tdad.1441663
7. Arslan, B. E., Eren, T., Güven, E., 2023. Afet Durumunda Arama Kurtarma Malzemelerinin Sevkiyatı İçin İnsansız Hava Araçlarının Seçimi. Resilience, 7(2), 293-303. https://doi.org/10.32569/resilience.1268208
8. Aydın, H., Ayvaz, B., Küçükaşçı, E. Ş., 2017. Afet Yönetiminde Lojistik Depo Seçimi Problemi: Maltepe İlçesi Örneği. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 12(1), 1-13.

9. Bayram B, Eren T., 2023. Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Afet Sonrası Geçici Depo Yeri Seçimi. Emergency Aid and Disaster Science. 3(2),22-30.
10. Beğik M, Eren T., Güven E., 2025. Arama ve Kurtarma Operasyonlarında Kullanılan Ekipmanların Afet Türüne Göre Atanması, Karaelmas İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 9(1), 11–31.
11. Bilici, G., Pekküçükşen, Ş. (2023). Afet Lojistiği ve Afet Yönetiminde Karşılaşılan Lojistik Sorunlar. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 6(5).
12. Börühan, G., Ersoy, P., 2013. Lojistik Süreçler Açısından Afet Lojistiğinin Önemi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 50(578), 75-86.
13. Çınar, A., 2025. Türkiye’de Afet Yönetimi: Afet Politikaları ve Deprem Lojistiği. (In: Afet Yönetimi ve Lojistik, Editör: Yıldız, K., Ankara, Türkiye, Serüven Yayınevi, 94 p.), 71-100.
14. Çınar, A., Keskin, B., 2025. Afet ve Lojistik Yönetiminin Entegrasyonu Olan Afet Lojistiği. (In: Afet Yönetimi ve Lojistik, Editör: Yıldız, K., Ankara, Türkiye, Serüven Yayınevi, 23 p.), 1-38.
15. Çınar, S., Mutlu, H. M., 2020. Afet Lojistik Sorunları ve Temel Başarı Etkenleri: Bir Literatür Çalışması. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 8(2), 50-69.
16. Demirdöğen, O., Erdal, H., Yazıcılar, F. G., Aykol, S., 2017. Afet Lojistiği Tesis Yeri Seçimi Problemi: TRA1 Bölgesi İçin Bir Uygulama. The International New Issues in Social Sciences, 5(5), 323-342.
17. Desniarti, D., Zuhanda, M. K., Nurdalilah, N., Anggraini, S., Puspita, D., 2025. A Stochastic Decision Model for Emergency Logistics Using Hybrid Metaheuristic Methods. Available at SSRN 5313592.
18. Derse, O., 2022. DEMATEL Tabanlı TOPSIS Yöntemi ve Küme Kapsama Modeli ile Afet Lojistiği İçin Depo Yeri Seçimi: Ege Bölgesi Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(4), 702-713. https://doi.org/10.17780/ksujes.1159925
19. Doğan, M. (2015). İl bazında afet lojistiği: Kocaeli ili örneği, Yüksek Lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 91 s.
20. Eren, T., Akdaş, E., 2023. Afet ve Acil Durum Yönetiminde Arama Kurtarma Ekiplerinin Oluşturulması. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 1060-1073. https://doi.org/10.35341/afet.1267389
21. Eren, T, ve Akdaş, E., 2023. Afet ve Acil Durum Yönetiminde Psikososyal Destek Ekiplerinin Çizelgelenmesi: Bingöl Örneği. Disaster Science and Engineering 9(1), 23-33.
22. Ergün, M., Korucuk, S., Memiş, S., 2020. Sürdürülebilir Afet Lojistiğine Yönelik İdeal Afet Depo Yeri Seçimi: Giresun İli Örneği. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(1), 144-165. https://doi.org/10.28979/comufbed.686301
23. Ershadi, M. M., Shemirani, H. S. (2022). A multi-objective optimization model for logistic planning in the crisis response phase. Journal of Humanitarian Logistics and Supply Chain Management, 12(1), 30-53.
24. Eygü, H., Karabacak, E., 2017. Afet Loji̇sti̇k Yöneti̇mi̇ Temeli̇nde Ri̇sk Yöneti̇m Endeksi̇ Veri̇leri̇yle Türki̇ye İle Ab Üye Ülkeleri̇ni̇n Karşilaştirmasi. Ataturk University Journal of Economics & Administrative Sciences, 31(3), 627–648.
25. Gaferoğlu, İ., Kaya, S., Kalemler, Y. B., Güven, E., 2024. Afet Sonrası Oluşan İkincil Afet Kriterlerinin Değerlendirilmesi: Ordu İli İçin Bir Uygulama. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 10(2), 424-436. https://doi.org/10.21324/dacd.1435071
26. Genç, E., Atabey, A., 2023. Sel Felaketi Sırasında Afet Lojistiği Yönetimi Kapsamında Temel Başarı Etkenleri: Bartın İli Üzerine Bir Değerlendirme. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(47), 805-829. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1274881
27. Gök, M., Toklu, R., Güven, E., Eren, T., 2024. Afet Lojistiğinde Depo Yer Seçimi. Resilience, 8(2), 123-138. https://doi.org/10.32569/resilience.1473880
28. Güven, E. ve Eren, T. (2023). İl Afet Risk Azaltma Planı Çerçevesi Analitik Ağ Prosesi Yöntemi ile Kriter Ağırlıklandırma: Kırıkkale İli İçin Bir Örnek. Afet ve Risk Dergisi, 6 (2), 401-414.
29. İnan, İ. E., 2020. Afet Lojistiği Performansı, Afete Müdahale Performansı ve Personel Performansı Arasındaki İlişkinin Araştırılması. The International New Issues in Social Sciences, 8(2), 215-238.
30. Karçin, M. Ş., 2024. Türkiye’nin Afet Yönetiminde UMKE’nin Rolü. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 73-94.
31. Kaya, B., Mızrak, S. 2025. Afetler Sırasında Hastanelerde Afet Lojistiği Yönetiminde Karşılaşılan Problemler ve Çözüm Önerileri, 16-18 Mayıs 2025, Diyarbakır-Türkiye, Erişim adresi: https://meb.ai/R8FNCg (Son Erişim: 01.08.2025)
32. Kaya Zelzele, B., Ergün, M. 2025. Afet Lojistiği Kapsamında CBS ile Depo Yeri Belirleme: Kilis İli Örneği. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 11(1), 14-33. https://doi.org/10.21324/dacd.1438317
33. Küçük, B., Yardımcı Coşkun, İ., 2025. Afet Lojistiğinde Araç Rotalama Probleminin Optimizasyonu: İstanbul İli Anadolu Yakası Örneği. Maltepe Üniversitesi Akademik Bakış Dergisi, 1(1), 53-64.
34. Modarresi, S. A., Maleki, M. R. (2023). Integrating pre and post-disaster activities for designing an equitable humanitarian relief supply chain. Computers & Industrial Engineering, 181, 109342.
35. Ommane, Y., Lachgar, M., Hanine, M., Laanaoui, M. D., Kaouri, S. (2025). Optimizing healthcare supply chain capacity planning during disasters using fuzzy AHP and TOPSIS methods. Scientific Reports, 15(1), 35335.
36. Önsüz M, Atalay B., 2016. Afet Lojistiği. Osmangazi Tıp Dergisi, 37(3),1-6.
37. Özçelik, E., Özçelik, M., 2023. Afet Lojistiği Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. İstanbul Esenyurt Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 3(1), 11-27.
38. Özkan, M., 2025. Afet Lojistiğinde Bilgisayar Bilimleri ve Teknolojileri. (In: Afet Yönetimi ve Lojistik, Editör: Yıldız, K., Ankara, Türkiye, Serüven Yayınevi, 156 p.), 137-170.
39. Özlemiş, Ş., Eren, T., 2024. Afet Sonrası Kullanılacak Geçici Barınma Alanlarının Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri Kullanılarak Seçilmesi Üzerine Bir Uygulama. International Journal of Engineering Research and Development, 16(2), 860-879. https://doi.org/10.29137/umagd.1469270
40. Peker, İ., Korucuk, S., Ulutaş, Ş., Sayın Okatan, B., 2016. Afet Lojistiği Kapsamında En Uygun Dağıtım Merkez Yerinin Ahs-Vıkor Bütünleşik Yöntemi ile Belirlenmesi: Erzincan İli Örneği. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 14(1), 82-103.
41. Pekşen, G., 2023. Afet ve İnsani Yardım Lojistiği Alanında Yapılan Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 7(Özel Sayı), 94-113. https://doi.org/10.54707/meric.1333204
42. Pektaş, T. (2012). İlçe Bazında Afet Lojistiği: Başakşehir Uygulaması, Doktora tezi, Bahçeşehir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 160 s.
43. Rodriguez-Espindola, O. (2022). Multiperiod model for disaster management in simultaneous disasters. IEEE Transactions on Engineering Management, 71, 4971-4984.
44. Sabouhi, F., Bozorgi-Amiri, A., Vaez, P. (2021). Stochastic optimization for transportation planning in disaster relief under disruption and uncertainty. Kybernetes, 50(9), 2632-2650.
45. Sun, H., Wang, Y., Xue, Y. (2021). A bi-objective robust optimization model for disaster response planning under uncertainties. Computers & Industrial Engineering, 155, 107213.
46. Süngü, C., Kanyılmaz Polat, E., 2024. Afet Lojistiği Sorunlarına Dijital Çözüm Önerileri: AKUT Örneği. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 18(2), 12-32.
47. Syafrianita, S., Purnomo, A., Mutalib, M. I. A. (2025). Optimization Disaster Logistics by Determining the Optimal Location and Number of Evacuation Centers. Jurnal Manajemen Industri dan Logistik, 9(2), 193-211.
48. Şen, G., Esmer, S., 2017. Afet Lojistiği: Bir Literatür Taraması. The International New Issues in Social Sciences, 5(5), 231-250.
49. Tezcan, B., Alakaş, H. M., Özcan, E., Eren, T., 2023. Afet Sonrası Geçici Depo Yeri Seçimi ve Çok Araçlı Araç Rotalama Uygulaması: Kırıkkale İlinde Bir Uygulama. Politeknik Dergisi, 26(1), 13-27. https://doi.org/10.2339/politeknik.906704
50. UNDRR. (2015). 2015–2030 Sendai Afet Risklerinin Azaltılması Çerçevesi. Birleşmiş Milletler Afet Risklerinin Azaltılması Ofisi (UNDRR), Erişim Adresi: https://www.preventionweb.net/files/43291_sendaiframeworkfordrren.pdf (Son Erişim: 01.08.2025)
51. Wang, B. C., Qian, Q. Y., Gao, J. J., Tan, Z. Y., Zhou, Y. (2021). The optimization of warehouse location and resources distribution for emergency rescue under uncertainty. Advanced Engineering Informatics, 48, 101278.
52. Yazar, Y., Eren, T., 2025. Afet Sonrası Taşınabilir Baz İstasyonu Yer Seçimi: Bingöl Şehir Merkezi Örneği. Politeknik Dergisi, 28(1), 1-12. https://doi.org/10.2339/politeknik.1310410
53. Yurtlu, F. B., Öztürk, B., Güven, E., Eren, T., 2024. Afet sonrası ilk 72 saatte yapılacak faaliyetlere ilişkin stratejiler: Türkiye. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 10(2), 504-522.
54. Zhang, Y., Richter, A. R., Shanthikumar, J. G., Shen, Z. J. M. (2022). Dynamic inventory relocation in disaster relief. Production and Operations Management, 31(3), 1052-1070.